Voor de harddenkende Rotterdammer

“Dokter, kunt u álles bij mij checken? Ik wil zéker weten dat alles goed is”. 

Ik heb gemiddeld drie van dit soort consulten per week. Er zijn geen klachten, maar ze willen garantie dat alles goed is. Mijn reactie: “Als ik alles check wat er mogelijk is dan houd je geen bloed over. Dan ga je dáár aan dood”. Dat klinkt cynisch, maar het bevat een kern van waarheid.

Onze samenleving lijkt een obsessie te hebben met angst voor ziekte. Een beetje op je hoede zijn is niet erg, maar inmiddels is de balans doorgeslagen. We zijn zo ontzield dat we zelfs onze gezondheid proberen te beheersen. Een Total Body Scan is op Groupon te koop. Maar ziekte kun je niet voor zijn. 

Wat preventief onderzoek vooral doet is onterecht geruststellen, angst creëren of afwijkingen opsporen die niet aan het licht hoeven te komen

Afgelopen jaren zijn we opgehitst om te screenen, om ziekte in een vroeg stadium voor te zijn. Maar preventief onderzoek – zo is uitgebreid onderzocht – vergroot de kans op overleving niet. Wat het wel doet, is mensen onterecht geruststellen of ziek maken, angst creëren en afwijkingen opsporen die waarschijnlijk niet aan het licht hadden hoeven komen.

In het illustratieve boek Overdiagnosed: Making People Sick in the Pursuit of Health wordt dit beschreven. Neem het Bevolkingsonderzoek naar borstkanker. Een verschrikkelijke kanker waar helaas één op de zeven vrouwen mee geconfronteerd worden. Sinds dit is ingevoerd is er bijna een verdubbeling aan ontdekte borstkankers. Toch blijven er bijna evenveel mensen aan doodgaan. Dit is opvallend: je zou denken dat als je het eerder ontdekt er ook meer mensen gered kunnen worden. Dit lijkt helaas niet zo te zijn. De meest gevaarlijke kankers zijn agressief en geven snel klachten. Deze kanker vind je tussen screeningsmomenten in.

De afwijkingen die je vindt bij borstkankerscreening kunnen we grofweg opdelen in drie groepen. De eerste groep is de kanker die geen klachten geeft tot aan je dood. Deze groep wil je liever niet opsporen omdat dit onnodige behandeling riskeert. De tweede groep is de kanker die wel behandeld moet worden, maar waarbij we statistisch weten dat de vroegere detectie de overleving niet verbetert. Vrouwen in deze groep maken we onnodig vroeg patiënt. 

De laatste groep is misschien wel de ergste: dit zijn mensen met een afwijking die niet berust op kanker. Ze ondergaan verder onderzoek, ingrepen, puncties en soms zelf operaties, maar het blijkt uiteindelijk onschuldig te zijn. Aan die ingrepen zitten gezondheidsrisico ́s vast, om over doormaakte angst niet te spreken. Een derde van de vrouwen krijgt hiermee te maken. 

Maar het gebeurt ook andersom. Ik zal mijn ogenschijnlijke gezonde patiënt van in de veertig nooit vergeten. Ze had al jaren een afwijking in haar borst en onderging meerdere biopsieën waarbij de afwijking iedere keer als goedaardige cyste werd bestempeld. Toch had zij het gevoel dat het niet goed was. Ze smeekte de chirurg haar borst te amputeren en dit is uiteindelijk, tegen doktersadvies in, gebeurd. Het bleek kanker.

Ik word afgerekend op zorg onthouden, maar niet op onnodig zorg aanbieden 

Ook de zoektocht naar prostaatkanker toont hoe arbitrair screening is. Want ook hier zien we namelijk dat er veel meer vroege detectie is, maar dat het aantal mensen dat hieraan sterft hetzelfde is gebleven. Mannen gaan dood mét, en niet aan prostaatkanker. Bij ongeveer 80 procent van de mannen wordt na het overlijden, bij toeval deze kanker gevonden. Minder dan 5 procent overlijdt eraan. En de potentiële complicaties van een verwijdering van de prostaat zijn fors: mannen kunnen er impotent en incontinent van worden.

MarkvanWijk-Straatarts-MichelleAimee-Tussenbeeld
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Ik weet niet van te voren of ik iemand terecht of onterecht instuur naar het ziekenhuis. Ik word afgerekend op zorg onthouden, maar niet op onnodig zorg aanbieden. Dus als een patiënt aan mij vraagt te screenen op prostaatkanker, dan doe ik dat. Met alle consequenties. 

Screening biedt valse geruststelling. Het zegt: je hebt geen kanker. Maar wat het eigenlijk zou moeten zeggen is: je hebt nu waarschijnlijk geen kanker, maar je kan het morgen wel krijgen. Dat zou een stuk eerlijker zijn. Het wekt de illusie dat je gezondheid kan beheersen.

Ik weet hoe het voelt als je iets wil controleren wat niet te beheersen valt. 

Voordat ik zwanger werd had ik twee miskramen: het verdriet kon ik haast niet dragen. Toen ik voor de derde keer zwanger was dacht de verloskundige mij een plezier te doen: ik mocht zo vaak als ik wilde komen. Op dat moment dacht ik dat te willen. Maar voor iedere controle zat ik doodsangsten uit. Er was ook altijd wel iets kleins te zien dat in de gaten gehouden moest worden. Iedere controle maakte me angstiger.

Ik nam een apparaatje mee naar huis waarmee ik naar het hartje kon luisteren. Ook dat maakte me angstiger. Als het onregelmatig was raakte ik in paniek. Maar ik realiseerde me ook dat ik niet 24 uur per dag kon luisteren, en dat het ook mis kon gaan op ieder moment dat ik niet luisterde. Ik durfde haast niet te gaan slapen.

Ik realiseerde me dat iedereen in een overdiagnose-spiraal kan vervallen. Maar ook dat je jezelf er weer uit kan halen

De angst ontnam het me te genieten van mijn zwangerschap. Ik maakte iedereen, maar vooral mezelf gek. Ik beviel van een perfect gezond kind.  

Toen ik later weer zwanger werd besloot ik mezelf af te remmen in deze behoefte aan controle. Ik dwong mezelf vertrouwen te hebben: deed minimale controles en geen zelfonderzoek. De zwangerschap vloog voorbij en ook toen beviel ik van een gezond kind.

 Ik realiseerde me dat iedereen in een overdiagnose-spiraal kan vervallen. Maar ook dat je jezelf er weer uit kan halen. Onzinnige diagnoses zijn niet onschuldig: het levert nutteloze behandelingen op met veel risico ́s. Er zit veel angst in onze samenleving waardoor we in deze spiraal zijn geraakt.

 Hoe we deze tendens kunnen doorbreken weet ik niet. Ikzelf ben er uitgekomen door de simpele realisatie dat het leven komt zoals het gaat, en dat ik daar alleen maar voor hoef te ademen.

 Misschien is dat wel voldoende.

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

DSC_3591-web

Michelle-Aimée

Na haar afstuderen ging Michelle-Aimée werken als huisarts in het kwetsbare Rotterdam-Zuid. Daarnaast werkt ze als straatarts in de Pauluskerk, waar ze met name ongedocumenteerde mensen ziet. Sinds anderhalf jaar deelt ze haar ervaringen op Vers Beton. Als dokter heeft ze de mooiste plaats om mensen te ontmoeten, al ziet ze hen vaak op het slechtste moment in hun leven. Het is door dit werk dat ze het gedrag van mensen steeds minder veroordeelt. In de frontlinie ziet ze dat keuzes die mensen maken niet altijd keuzes lijken te zijn, en dat we met elkaar vast zitten in een systeem. 
 
In de casussen in deze columns zijn sommige details aangepast om herleidbaarheid te voorkomen. 
 
Profiel-pagina
avatar-mark-van-wijk

Mark van Wijk

Illustrator

Met een achtergrond als grafisch ontwerper en een grote interesse in illustratief werk maakt Mark van Wijk dingen graag mooier dan ze zijn. Daarbij is er, wat Mark betreft, altijd wel ergens een grap uit te halen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500