Advertentie

Banner Vers Beton
Voor de harddenkende Rotterdammer
spaanse_polder_lvd_12
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

 “Iedereen doet altijd een beetje minnetjes over die Spaanse Polder. Er wordt veel gesloopt en er worden volslagen generieke gebouwen voor teruggebouwd: de Shurgards en Allsafes. Het gebouw waar Porsche in komt, is bedoeld om te zien vanaf de snelweg; drie seconden-architectuur. Het komt in plaats van een bijzonder gebouw, waar een sloopvergunning voor is afgegeven en dat gebeurt steeds vaker”, aldus architectuurhistoricus Annuska Pronkhorst, van Crimson.

Crimson is door Stadsontwikkeling gevraagd om de cultuurhistorische, stedenbouwkundige en architectonische waarde van de Spaanse Polder te onderzoeken. “Tegelijkertijd hebben we per pand een inventarisatie gedaan van de waarde en hoe je er, mits waardevol, in de toekomst mee om zou moeten springen.” 

Ambitie en ideologie

Dat is nodig, betoogt Pronkhorst, want de Spaanse Polder is eigenlijk heel bijzonder. “Hij is eind jaren ’20 ontworpen en bedacht, mede door stadsontwerpers als Witteveen en Van Traa. Dat was een heel holistisch plan en een antwoord op de negentiende-eeuwse steden waarbij industrie in de stad voor een onprettige leefomgeving zorgde. Het was ontworpen als werkstad waarbij de arbeiders naast hun werk ruimte hadden voor ontspanning en frisse lucht. Er zat een duidelijke ideologische gedachte achter, dat een mens goed moet leven.”

De Van Nellefabriek en de Tollensfabriek zijn voorbeelden van die ideologie. “Op de schaal van een bedrijventerrein was dat nog niet eerder gedaan. Het is dus echt ontworpen met een stedenbouwkundig plan waarop de wegen, straatprofielen en verschillende onderdelen van het terrein vastgelegd waren.” Daar werkten grote architecten aan mee, zoals Van den Broek en Bakema, Maaskant en Kraaijvangers. 

“Het was een heel ambitieus project. Je had iconen als de Gildafabriek, de DAF-garage, de Spaanse Kubus, de Spaanse Toren. En het bestaande Industriepark, ontworpen door Maaskant en Van Tijen. Tegelijkertijd waren er kleinere gebouwtjes en loodsjes die met een gevoel voor precisie en detail ontworpen waren. Je ziet aan de Spaanse Polder heel duidelijk dat er tot de jaren ’70 een welstandscommissie was die zei: de gebouwen moeten kwaliteit hebben.”

spaanse_polder_lvd_14
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Vanaf de jaren ’80 begon dat af te nemen. “Vanaf toen kreeg je spiegelpaleizen, Allsafegebouwen die volledig gesloten zijn. Daardoor werd het bedrijventerrein steeds meer gefragmenteerd en verloor het aan kracht.” Tegelijkertijd trokken mensen uit de omgeving juist meer het gebied in. “Er kwamen autobedrijven, woonwagens, woonboten en de McDonalds. Het is veel meer onderdeel van de stad geworden dan ze vanuit Stadsontwikkeling beoogden.”

“Alles wat niet meer in de stad kon verhuisde hier naartoe. Ik vind dat interessant vanuit antropologisch perspectief, en als ontwerper” 

Ondertussen werden gebouwen gesloopt, overgeschilderd, of ingepakt. “Als je er dan achter kijkt staat er een puntgaaf jaren ’50 gebouw. De Spaanse Toren is gesloopt, met een feestelijke ceremonie door wethouder Karakus. Onder het mom van: deze bedrijfsverzamelgebouwen zorgen voor rommel en chaos. We gaan voor clean en monofunctioneel.” Dat is niet alleen vanuit architectonisch perspectief zonde”, betoogt Pronkorst. “Je raakt ook ruimte kwijt waar de kleine maakindustrie zit. In M4H proberen ze die te ontwikkelen, terwijl het hier eigenlijk al is. Alleen heeft het een negatieve sfeer gekregen, als supermarkt van de onderwereld.”

Supermarkt van de onderwereld

Volgens Pronkhorst zit er een ‘schizofrenie’ in de Spaanse Polder. “Spaanse Polder heeft milieucategorie vijf. Dat betekent dat je alles mag doen behalve kerncentrales en petrochemische industrie. Dat is dus de op-een-na-zwaarste categorie, midden in de stad. Toch krijgt Schmidt Zeevis een vergunning om daar een restaurant te beginnen. Dat rijmt niet met elkaar.” Dat geldt ook voor de houding van de gemeente, vindt ze. “Je hebt allemaal leuke ondernemers die dingen willen doen. Maar de stad zegt: dit is een supermarkt voor criminelen. Ze behandelen het als de Maasvlakte, terwijl het in de stad ligt en best wel stedelijke kwaliteiten heeft.” 

Wat betreft Pronkhorst is het belangrijkste om de Spaanse Polder als cultuurhistorisch erfgoed van Rotterdam te gaan zien. “Het is een van de weinige plekken in Nederland die er nog relatief intact uitzien. De verwaarlozing van het gebied is daarmee eigenlijk een zegen, omdat investeerders lang geen interesse hadden in de Spaanse Polder.”

spaanse_polder_lvd_11
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Juist het rauwe randje van de Spaanse Polder had op Floris Schiferli, partner bij architectenbureau Superuse Studios, een aantrekkingskracht. “Ik heb al mijn hele leven een fascinatie voor bedrijventerreinen. Dat komt door het perifere en desolate, de ruwheid en de schaal. Er gelden andere wetten.” Hij woonde eerst als kraker en later antikraak in de Spaanse Polder. “Je proeft daar alle politieke wisselingen. Alles wat niet meer in de stad kon verhuisde hier naartoe. Ik vind dat interessant vanuit antropologisch perspectief, maar ook als ontwerper.” 

Circulair ondernemen

Hij studeerde af op het koppelen van reststromen in de Spaanse Polder, oftewel circulair ondernemen. Hij ziet goede kansen om er een duurzaam gebied van te maken. “Diversiteit is een voorwaarde voor een ecosysteem. Hier zit alles tussen een multinational en een autobedrijf. Het is een allesstaat en juist dat is een kwaliteit.” Schiferli ervaarde dat die positieve benadering van het gebied op veel verbazing kan rekenen. “Ik sprak een wethouder die het hier maar een zooitje vond. Hij begreep niet dat ik dat juist als kracht zie, maar hij vond het wel een ‘geweldige boodschap’.”

Het zou weinig zinvol zijn om de stedelijkheid weg proberen te filteren, stelt ook Pronkhorst. “Hij blijft er hoe dan ook steeds inkomen. De stad werkt daar ook aan mee door Schmidt toe te staan. De Zegro heeft een Bistro, de McDonalds is hartstikke druk.” Maar ze erkent ook de nare kanten van die stedelijkheid, zoals mensenhandel en drugshandel. “Ik heb fysiotherapie in het Sparta Stadion en dan kijk ik uit op de Spaanse Polder. Daar zie je uitgesleten drugspaadjes door de bosschage waar dealers heen en weer lopen.” Dat kun je heel defensief behandelen, vervolgt ze.

Maar Crimson adviseert om de stedelijkheid juist te omarmen, ervoor te ontwerpen. “Spaanse Polder zou een stadswijk kunnen worden op termijn.” Door transparante plinten, het zichtbaar maken van de activiteiten op straatniveau en je de weg zo ontwerpen dat de fiets gelijkwaardig aan de auto is, stelt ze voor.  “Als je daarbij de maakindustrie niet wegfiltert maar omarmt zul je zien dat er veel meer actie op straat komt. Dan hoef je het ook niet meer alleen vanuit veiligheid en exploitatie te benaderen.”

spaanse_polder_lvd_16
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Schiferli adviseert om geen overhaaste veranderingen doorvoeren in het gebied. “Je moet juist van de bestaande krachten uitgaan. Bij deze bedrijven en de huidige sectoren die er zitten, is er veel ruimte om met elkaar te koppelen en te delen. Maar er zit er veel oud zeer. Je moet ze meenemen en zorgen dat ze zelf invloed kunnen uitoefenen.”

spaanse_polder_lvd_3

Lees meer

Toekomst Spaanse Polder: liever geen bakfietsmoeders en boodschappenVolvo’s

Huidige ondernemers en de geemente zien de toekomst voor de Spaanse Polder verschillend.

Toekomst

Superuse Studios bouwde daartoe met behulp van subsidie een applicatie. Hiermee kunnen bedrijven via gedeelde informatie hun reststromen aan elkaar koppelen. “We zijn heel activistisch mensen met elkaar in contact gaan brengen en hebben tachtig bedrijven gesproken in de Spaanse Polder. Toch vinden mensen het moeilijk om informatie te delen, zelfs als je al twee jaar met ze in gesprek bent.”

Hij acht de kans op een duurzame toekomst groter met een beloningsstructuur. “Of je maakt het een vestigingsvoorwaarde.” Zo ziet hij bijvoorbeeld mogelijkheden om de versproducten die bij het groothandelsterrein weg worden gegooid, in een lokale gaarkeuken te verwerken. “Nu is er alleen een lokale snackbar met bevroren snacks.”

Hij zou graag aan het roer staan bij de duurzame opgave van het gebied. “In plaats van achteraf als de plannen al bedacht zijn. Er is nog geen plek op de wereld waar een bedrijventerrein circulair opereert. Het is nieuw, het is experimenteel en lukt niet in één keer. Natuurlijk zal dat een gezonde oorlog worden. Wat betreft tegengestelde belangen en bedachte problematiek is het gebied net Rotterdam in het klein. Maar als het in de Spaanse Polder lukt dan is de rest van Nederland een makkie.”

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

WhatsApp Image 2019-09-03 at 08.40.31

Tara Lewis

Tara Lewis (1986) werkt als freelancer voor diverse media. Ze koestert haar innerlijke tokkie en kan soms een beetje cynisch zijn. Ze vindt dat het discussieplatform bedoeld is voor lezers, en voelt zich daarom niet altijd geroepen te reageren. Ze studeerde Geschiedenis aan de EUR en Communicatie aan de HES.

Tara@versbeton.nl

Profiel-pagina
PROFIELFOTO LOES VAN DUIJVENDIJK

Loes van Duijvendijk

Fotograaf

Loes van Duijvendijk (1987) studeerde Fotografie aan AKV St. Joost in Breda. Met behulp van een analoge camera verandert ze de realiteit van alledag in een poëtisch schouwspel waarin vormen, lijnen en structuren elkaar op subtiele wijze ontmoeten.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.