Voor de harddenkende Rotterdammer
grassroots_II
Beeld door: beeld: Elzeline Kooy

Vanaf januari 2020 buigt de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC) zich over alle subsidieaanvragen voor het nieuwe Cultuurplan 2017-2021. De gemeenteraad hakt in het najaar van 2020 de knoop door over de definitieve verdeling. In aanloop naar deze nieuwe verdeling van het cultuurgeld over de Rotterdamse organisaties en makers, verschenen er verschillende adviesrapporten, waaronder het IABx-advies in 2017

cultuur_rotterdam-grassroots

Lees meer

Cultuuradvies IABx legt de stille strijd in de sector bloot

Reconstructie van het proces achter een van de cultuuradviezen die vooraf ging aan de nota

Dit rapport kwam niet zonder slag of stoot tot stand, bleek uit de reconstructie van het proces dat eraan vooraf ging. Uiteindelijk kregen de grassroots een prominente plek in het rapport van de internationale experts. Zowel Rento Zoutman, (directeur van de RRKC) als Alice Vlaanderen (hoofd afdeling Cultuur bij de Gemeente Rotterdam), waren betrokken bij dit advies. Ook hebben zij vanuit hun functies een rol in de totstandkoming van het nieuwe Cultuurplan. Welke aanbevelingen uit het IABx-rapport gaan we terugzien?

“Dit IABx-advies meer impact gehad dan andere IAB-trajecten1”, zegt Alice Vlaanderen. Het is door het stadsbestuur omarmd en een regiegroep moest de uitvoering van de aanbevelingen bewaken. Deze groep bestaat uit de gemeente (Alice Vlaanderen), RRKC (Rento Zoutman), Rotterdam Partners, Rotterdam Festivals, R’damse Nieuwe en het Directeurenoverleg Rotterdamse Kunstinstellingen. In februari 2019 was de groep bijeen in een werkconferentie om de resultaten tot dan toe te bespreken. 

“Iedereen was van mening dat het een erg mooi stakeholderproces was omdat alle partners in de culturele sector meegenomen waren. Het draagvlak was vanaf het begin groot. Zo ook het bewustzijn dat er dingen moesten veranderen”, zegt Alice Vlaanderen terugkijkend op de werkconferentie.

“Dit IABx-proces gaf ook erkenning aan grassroots partijen die op de muur stonden te bonken maar geen gehoor kregen”

Het rapport was eind 2017 volgens haar écht een eyeopener: “De aanbevelingen zijn belangrijk. Daarin staat dat je trots moet zijn, en authenticiteit moet koesteren. Dat maakt Rotterdam aantrekkelijk en zorgt voor het groeiend aantal toeristen. Dit IABx-proces gaf ook erkenning aan grassroots partijen die op de muur stonden te bonken maar geen gehoor kregen. Het riep voor de gemeente vragen op: houden we in ons beleid te weinig rekening met deze partijen? Bij ‘de iconen’, de gerenommeerde culturele instellingen, heeft het een beweging op gang gebracht: ‘hé dat zijn partijen waar wij van kunnen leren’. Zij zijn de grassroots steeds meer als een gelijkwaardige partner gaan zien.”

Brandbrief

Het was echter niet de eerste keer Rotterdamse makers aan de bel trokken. In juni 2017 schreven 80 jonge makers een brandbrief waarin zij vroegen om meer steun en erkenning. Hierover zegt Vlaanderen: “Met zo’n brief heb je de neiging om in de verdediging te schieten, zo van ‘in het huidige cultuurplan zijn toch veel nieuwe kleine instellingen toegelaten?’ Ze legt uit dat in het vorige Cultuurplan 2017 – 2021 vooral werd ingezet op samenwerking. Verondersteld werd dat de grassroots daarmee voldoende gefaciliteerd zouden worden. Maar die aanname bleek volgens haar uiteindelijk onterecht: “Het heeft de grassroots onvoldoende zichtbaarheid en erkenning opgeleverd, en dus werd ook hun potentie onvoldoende benut. Belangrijk is ook om met elkaar in te gesprek gaan, om die meerwaarde te ontdekken. Hierop is in de hele culturele landschap te weinig gestuurd.”

strooi_vb_grassroots_1

Uit de reconstructie blijkt ook dat de uitvoering van het IABx-proces in handen lag van voornamelijk witte organisaties. De vraag rees in hoeverre het uitnodigen van urban stakeholders bij het proces, voldoende is om een écht inclusieve (dus voor alle Rotterdammers) cultuurvisie te formuleren. 

“Wij zijn de adviesraad van het college en hebben een rol om te initiëren”, reageert Rento Zoutman op die vraag. “Met deze kritiek zet je ons in een hoek waar we niet willen zijn. Als een initiatiefnemer ruimte geeft aan dit soort gesprekken en daar ook daadwerkelijk iets mee probeert te doen, moet daar ook enig respect voor zijn. In alle gesprekken hebben wij ook grassroots organisaties betrokken. Het gebrek aan diversiteit in de sector vinden wij een probleem. Ook in onze eigen Raad streven we zoveel mogelijk diversiteit na. Onze adviescommissie inclusiviteit2, met Wilma Gillis Burleson als voorzitter, is heel erg gemengd.” 

Laag inclusiviteitgehalte

Het gaat goed met de Rotterdamse cultuursector. Het jaar 2017 liet een stijgende lijn zien wat betreft bezoekcijfers van culturele instellingen, blijkt uit Cultuurverkenning 2017. Maar er blijkt ook dat Rotterdammers met een niet-westerse achtergrond gemiddeld ondervertegenwoordigd zijn in de publiekscijfers. De Erasmus Universiteit concludeerde in hetzelfde jaar in een onderzoek naar diversiteit in de sector, dat het inclusiviteitsgehalte laag is. 

“Veel instellingen pakken de handschoen op door bijvoorbeeld implicit bias testen te doen”

Het diversiteitsvraagstuk blijft een belangrijke uitdaging, waar in het komende cultuurplan dan ook  veel aandacht voor zal zijn, aldus Vlaanderen. Toch merkt Zoutman in gesprekken met de traditionele instellingen dat er sprake is van een momentum en dat de discussie – hoewel vaak ongemakkelijk – over diversiteit actiever wordt gevoerd: “Veel instellingen pakken zelf de handschoen op door bijvoorbeeld implicit bias testen te doen. Maar veranderingen gaan altijd gepaard met weerstand. Zo zijn er nu mensen die zeggen: ‘als we deze kant op gaan, is er dan nog wel plek voor mij?’”

De RRKC verdiept zich voor de Cultuurplanperiode 2017-2021 op het inclusiviteitsgehalte van de culturele sector. Met het advies ‘De stad is meervoud’, stelt de Raad concrete acties voor aan het Rotterdamse college om de cultuursector inclusief te maken. “De gemeente kan voorwaarden stellen op het terrein van subsidiecriteria en samenwerking. Tegelijkertijd moet eigen initiatief van instellingen beloond worden.” 

Vlaanderen is positief gestemd over dit advies, met name over een ‘uitvoeringsagenda inclusiviteit’. Quota hanteren – zoals ook in het advies staat – om diversiteit bij organisaties te bevorderen, is volgens Vlaanderen “lastig”. Ze vindt wel dat het thema dwingender geagendeerd moet worden. 

Code Culturele Diversiteit

Sinds 2011 hanteert de cultuursector de landelijke Code Culturele Diversiteit (CCD). Maar slechts 56 procent van de instellingen die in het Cultuurplan 2017-2020 subsidie kregen, past de CCD toe. Dat bleek uit onderzoek van de Erasmus Universiteit. De Code is recent herzien: op 1 november 2019 wordt de nieuwe versie ‘Code Diversiteit & Inclusie’ gepresenteerd, afkomstig vanuit de sector zelf. 

 

Strooi_2_VB

Moet de code voor culturele instellingen verplicht worden om daarmee de impasse rondom het diversiteitsvraagstuk te doorbreken? Zoutman pleit inderdaad vóór een verplichte naleving. Maar juridisch verplichten is volgens Vlaanderen niet mogelijk “omdat de code een gedragscode is”. “Je kunt instellingen hier wel dwingender op bevragen wanneer zij subsidies aanvragen: wat doen jullie aan diversiteit, en hoe geven jullie hier vorm aan in het personeelsbeleid?” 

Wat dan de consequenties zijn in de verdeling van subsidiegelden, als organisaties zich hiervoor te weinig inspannen? Vlaanderen: “Wij vragen aan de RRKC, die al die plannen beoordeelt, om daarop te toetsen. Het is een belangrijk punt in onze uitgangspuntennotitie, dus dat kan gevolgen hebben voor subsidie.” Of dat ook geldt voor grote organisatie als Boijmans, laat ze in het midden. 

Verdeling van de geldpot

Van de verdeling van de subsidiegelden, 80 miljoen, profiteerden in cultuurperiode 2017-2021 vooral de gevestigde cultuurinstellingen. Dit tot ongenoegen van verschillende kritische cultuurmakers, die zich afvroegen of de verdeling wel past bij de beleving van een groot deel van de Rotterdammers. 

Wordt het geen tijd wordt voor een drastische herverdeling van de subsidiepot? Een reële vraag, vindt Zoutman. Maar de 18 nieuwe organisaties (van de 86) die toegevoegd werden aan Cultuurplan 2017-2021, beschouwt hij wel al als winstpunst. Vlaanderen vindt het terecht dat een deel van de instellingen, een groot deel van het subsidiebudget ontvangen. “Dat zijn instellingen met bijvoorbeeld collectiebeheer; dat zijn dure gebouwen. Om zo’n exploitatie rond te krijgen heb je redelijk wat miljoenen nodig. En dus blijft er minder over voor de kleine en nieuwe initiatieven die, net als een Boijmans, ook het DNA van de stad vormen.” Het geld dat overblijft moet volgens haar wel transparanter verdeeld worden, met méér ruimte voor vernieuwing en inclusiviteit. 

Ook zijn er de afgelopen jaren regelingen geïntroduceerd die moeten zorgen dat het subsidiesysteem flexibeler wordt, benadrukt Vlaanderen. Ze noemt de subsidie pitcher perfect waarbij Rotterdammers hun ideeën voor een kunst -of cultuurproject kunnen pitchen, en ter plekke horen of zij de subsidie krijgen. De gemeente werd daarnaast partner van crowdfunding platform Voordekunst om 25% bij te dragen in de funding van geselecteerde Rotterdamse initiatieven, en er is sinds kort de Rotterdamse Cultuurlening.

Omdat niet alle initiatieven een vierjarige subsidie behoeven, juicht het RRKC deze flexibilisering van het subsidiesysteem toe. Zoutman verwacht dat het zal leiden tot meer variatie en dynamiek in de cultuursector.”

‘Kwaliteit’ als criterium

Het RRKC is verantwoordelijk voor de beoordeling van de subsidieaanvragen. ‘Kwaliteit’ wordt gezien als legitiem beoordelingscriterium van subsidie voor kunst. Maar dat stuit vanuit de context van het inclusiviteitsvraagstuk op kritiek. Die luidt: wat kwaliteit is, wordt vaak bepaald vanuit een eurocentrisch perspectief. Is dit een kritiek waarmee het RRKC rekening gaat houden? Zoutman: “We constateren inderdaad dat veel van de subsidies nog op de westerse canon gebaseerd zijn. En dat er structureel een aantal disciplines zijn die geen plek krijgen in het systeem. Wanneer je ruimte moet maken, betekent dat ook dat je criteria moet herijken. Daar hebben we jaren geleden ook naar gekeken en toen is er wel iets veranderd.”

“We constateren inderdaad dat veel van de subsidies nog op de westerse canon gebaseerd zijn. We moeten ook criteria herijken”

De eerdere inzet op samenwerking heeft niet geleid tot meer zichtbaarheid of erkenning van de grassroots. Maar in haar adviesrapport ‘Beschouwingen over Inclusiviteit, Innovatie en Interconnectiviteit’ van april 2019, benadrukt RRKC het belang van interconnectiviteit – ‘toegevoegde waarde maken door samenwerking’. 

Interconnectiviteit is dan ook écht iets anders dan samenwerken, beargumenteert Vlaanderen. “Het moet gaan over gedeelde doelstellingen met betrekking tot een aantal opgaven in de stad, waarop je elkaar vindt, en waarbij je elkaars creativiteit benut. Dit komende cultuurplan zullen we instellingen bij subsidieaanvragen daarom veel meer vragen om te laten zien dat ze met andere organisaties aan een doel werken.”

Gelijkwaardige samenwerking

Gaat deze aanpak zorgen voor meer gelijkwaardige samenwerkingsverbanden tussen organisaties? Veel opkomende organisaties ervaren ongelijkwaardigheid wanneer zij samenwerken met de gevestigde instellingen. “Terechte kritiek”, vindt Zoutman. “Samenwerkingen zijn vaak projectgebonden, waardoor het aantal structurele samenwerkingsrelaties niet groot is. Tegelijkertijd is het van alle tijden dat er grote organisaties zijn en een opkomende generatie die zijn plek opeist. Alleen nu zien we wel dat het systeem gesloten is en dat de dynamiek niet goed is.” 

Vlaanderen benadert het positief: “Stel je voor dat we een aantal programma’s definiëren waar verschillende partijen op kunnen inschrijven. Ze móeten dan wel samenwerken. Daarmee geef je de gelijkwaardigheid echt een zet.”

“Het feit dat de subsidieregelingen flexibeler worden, zal mogelijkheden bieden voor nieuwe makers”

Cultuurwethouder Said Kasmi presenteerde eind mei zijn nota met Uitgangspunten Cultuur 2021-2024 ‘Stad in transitie, cultuur in verandering’. Centraal in het beleid staan inclusiviteit, innovatie en interconnectiviteit. Er komen nieuwe ondersteuningsvormen voor meer maatwerk en een focus op samenwerking: maatschappelijke instellingen, en tussen culturele organisaties onderling. Van organisaties die een meerjarige subsidie ontvangen wordt verwacht dat zij de Code hanteren en actief toepassen. Dat wordt twee keer getoetst per jaar bij de indiening van hun jaarstukken, op basis van het principe ‘pas toe en leg uit’. 

 

strooi_3_VB

In najaar 2020 zal definitief blijken welke aanbevelingen uit het IBAx-advies zijn toegepast, en in hoeverre de brandbrief van de jonge makers invloed heeft gehad. Dan neemt de gemeenteraad een definitief besluit over het verdelingsvoorstel. 

Tot die tijd is “geduld is een schone zaak”, aldus Zoutman. “We hebben ook te maken met belangen van gevestigde instellingen, en een subsidiesysteem dat op een bepaalde manier werkt. Het feit dat de subsidieregelingen flexibeler worden, zal mogelijkheden bieden voor nieuwe makers. En de gemeente ziet nu écht wel in, dat ze niet alleen moeten verbinden met dezelfde 86 instellingen die nu het cultuurplan zitten, maar ook met partijen daarbuiten.”

Over deze serie
Deze serie maken we in samenwerking met R’damse Nieuwe, een community van jonge, ondernemende Rotterdammers. (Benieuwd wat dit inhoudt?)

In de volgende artikelen gaan we in gesprek met jonge makers, grassroots-initiatieven en gevestigde instellingen in het Cultuurplan.

cultuur_rotterdam-grassroots

Lees meer

Cultuuradvies IABx legt de stille strijd in de sector bloot

Reconstructie van het proces achter een van de cultuuradviezen die vooraf ging aan de nota

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. IAB Rotterdam bestaat uit circa 15 topbestuurders uit het internationale bedrijfsleven, overheden en kennisinstellingen. Zij adviseren het gemeentebestuur over de kansen voor de Rotterdamse economie. Zij wordt door het college van B&W van Rotterdam gevraagd te adviseren over een relevant Rotterdams thema, vanuit de gedachte dat een blik van buiten leidt tot nieuwe inzichten. Rotterdam Partners is de organiserende partij. ↩︎
  2. De commissie is in 2018 klankbord voor de activiteiten rond Inclusiviteit en ondersteunt de RRKC bij het opstellen van advies aan het College van B&W. ↩︎
18209064_10154713209543195_6162322301411381250_o

Caterine Baeten

Programmamaker Vers Beton LIVE

Caterine Baeten combineert mediavraagstukken met politiek. Voorheen op de Coolsingel nu in de Tweede Kamer. Houdt zich ook bezig met het gebrek aan diversiteit in, onder andere, de cultuursector.

Profiel-pagina
logodriehonderdduizendtweetien

Elzeline Kooy

Illustrator

Elzeline Kooy (Rotterdam) studeerde in 2013 af als illustrator aan de Willem de Kooning Academie. In 2014 behaalde ze haar master aan Sint-Lukas (kunsthumaniora) in Brussel. Momenteel werkt ze als freelance illustrator voor onder andere magazines en online platforms, met specialisatie in beeldverhaal.

Profiel-pagina
Lees 2 reacties
  1. Profielbeeld van Mark Oskam
    Mark Oskam

    Het grote indekken lijkt begonnen. Aan het eind van het proces van de verdeling van het geld krijgt het Philharmonisch gewoon weer zijn geld, Theater Rotterdam ook. Het iabx rapport zegt ook dit is hét moment om een andere keuze te maken. Het gaat niet gebeuren, ja als er meer geld komt dan willen de gevestigde instellingen wel iets doen met andere doelgroepen. Fijn ook dat we 15.500.000 in het Songfestival stoppen, volledig in tegenstelling tot het iabx rapport. Maar het is tv, dan gaat heel het stadhuis in de euforie stand. Oh ja, daar kunnen we de mensen op Zuid ook mee bereiken, roept wethouder Cultuur Kasmi. De wens is de vader van de gedachten.

    1. Profielbeeld van Bér Engels
      Bér Engels

      Laten we met z’n allen hopen van niet. Zo wel, dan heeft heel beleidsvormend Rotterdam erbij gestaan en ernaar gekeken.

      Een bevriend onderzoeker zei eens: “als je het als bestuur jammer vindt dat uit adviezen en onderzoeken steeds dezelfde dingen komen die je eigenlijk al wist, misschien is het dan eens tijd te stoppen met onderzoek en tijd voor actie…”

      En ‘iets doen met/voor andere doelgroepen’ is nou juist het probleem… Nothing about us without us.

      Spannende tijden!

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500