Advertentie

VB_banner_1456x80_2
Voor de harddenkende Rotterdammer
MarkvanWijk-Armoedechallenge-bovenbeeld
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Midden in wat politici het zomerreces noemen en journalisten komkommertijd, kregen alle 45 Rotterdamse gemeenteraadsleden een ongebruikelijke vraag: “Kunt u leven van € 50 per week?” Was het antwoord nee, dan kwam de vervolgvraag: waarom verwachten we dat dan wel van de 100.000 Rotterdammers die schulden hebben en de ruim 22 duizend Rotterdamse kinderen die in armoede leven? Was het antwoord ja, dan volgde een uitdaging: bewijs het maar.

De uitdaging kwam van stichting Warm Rotterdam. De organisatie wil hiermee meer aandacht voor armoede en schuldenproblemen in de stad genereren. Ervaringsdeskundigen – mensen die uit eigen ervaring weten hoe het is om in Rotterdam in armoede te leven – staan centraal in de aanpak van Warm Rotterdam.

De timing van de challenge was bewust, want raadsleden kregen zo tijdens hun vakantie genoeg bedenktijd. En de landelijke en lokale media besteedden aan het einde van de nieuwsluwe zomerperiode uitgebreid aandacht aan het project.

“De inkt van de mail was nog niet droog, of ik had me al aangemeld”

Raadslid Ellen Verkoelen (50PLUS) was de eerste vrijwilliger. “De inkt van de mail was nog niet droog,” vertelt ze zonder enig spoor van sarcasme, “of ik had me al aangemeld.” Een kleine twee maanden later hebben in totaal tien raadsleden de challenge voltooid – of althans, een poging gedaan.

Van de coalitiepartijen VVD, CU/SGP en PvdA deed één raadslid mee; van GroenLinks wel vier. Ook van oppositiepartijen DENK, Leefbaar Rotterdam en 50PLUS deed elk één raadslid mee. Welke lessen hebben zij getrokken? En waarom kozen de overige 35 raadsleden ervoor om niet mee te doen?

Is een week genoeg?

De eerste vraag die de challenge oproept, is: kun je in een week echt ervaren wat armoede met je doet? Jurrien Hup, als ervaringsdeskundige verbonden aan Warm Rotterdam, betwijfelt het: “één week is moeilijk, maar drie of tien jaar is anders.”

Voor sommige raadsleden was dat een reden om niet mee te doen aan de challenge. Tanya Hoogwerf (Leefbaar Rotterdam), bijvoorbeeld, vindt dat je op basis van een week niet kunt “pretenderen te begrijpen hoe het is om in armoede te leven.” Ruud van der Velden (Partij voor de Dieren) denkt ook niet dat “een weekje armoede beleven” genoeg is. Hij zegt armoede liever te bestrijden met daden dan met woorden.

Andere raadsleden die niet meededen, noemen als reden dat ze al genoeg van armoede weten (Aart van Zevenbergen (SP) en Kevin van Eikeren (PvdA) bijvoorbeeld) of dat privé- of werkverplichtingen het niet toelaten (René Segers-Hoogendoorn (CDA), Vincent Karremans (VVD) en Nadia Arsieni (D66) bijvoorbeeld). Maar hoe verging het de raadsleden die wel meededen?

“De ov-kosten zijn echt dramatisch”

Vervoer bleek voor veel raadsleden een van de grote struikelblokken te zijn. Enes Yigit (DENK) leek het nét te gaan halen, maar moest zijn challenge op de laatste dag toch afbreken omdat hij vanwege werk-gerelateerde vervoerskosten over het budget heen ging. “Tja, hij kan ermee stoppen. Wij kunnen dat niet,” reageert ervaringsdeskundige Ellen Abbenhuis. 

MarkvanWijk-Armoedechallenge-datavisualisatie
Beeld door: beeld: Mark van Wijk

Raadslid Tjalling Vonk (CU/SGP) zag zich tijdens zijn challenge gedwongen om veel te fietsen: op dag één al twee en een half uur in totaal. Later moest hij een familiebezoek laten schieten: “Zoiets belangrijks en normaals als onderhouden van familie-relaties wordt onbetaalbaar. Terwijl zij ook juist de steunstructuur bij uitstek kunnen zijn.” Ellen Verkoelen (50PLUS) miste de verjaardag van haar broer in Brabant. Duygu Yildirim (PvdA) moest tijdens haar challenge-week drie keer met de metro heen en weer naar het Stadhuis: “De ov-kosten zijn echt dramatisch.”

Ook Yildirim merkte dat haar sociale leven onder de challenge leed: “Buiten [de deur] eten gaat helemaal niet. Zondag wil ik naar een festival, maar het eten is daar superduur. Ik denk dat ik zondag gewoon thuis zit.” Tim Versnel (VVD), die een feest in Amsterdam moest afzeggen vanwege de kosten van het treinkaartje, sluit zich daarbij aan: “Wat me het meest heeft getroffen is hoe beperkt je bent in je bewegingsvrijheid.” Een kappersbezoek dat al langer gepland stond, en eigenlijk ook niet in het budget paste, liet hij overigens wel doorgaan.

“Nu draait je sociale leven om wat je wel of niet kunt uitgeven. Hierdoor voel je je enigszins gevangen”

Een ander terugkerend thema is stress. “Arm zijn is een fulltime job,” meldde Tjalling Vonk (CU/SGP) op dag één al. Wat zijn belangrijkste les uit deze ervaring is? “Dat armoede niet in de eerste plaats een financiële druk geeft, maar een mentale stress.” Yildirim vergelijkt het met het psychologische effect van vasten: “Je moet steeds je impulsen beheersen.”

Gezien de stress die de challenge opleverde, is het niet verrassend dat veel raadsleden aan het einde van de challenge verlangden naar vrijheid en spontaniteit. Wat ze het meest gemist hadden, was voor Tim Versnel (VVD) en Jimmy Smet (GroenLinks) een biertje op een terras.

“Het voorrecht om ‘s avonds spontaan te kunnen bedenken wat en waar je wilt eten,” geeft Jeroen Postma (GroenLinks) als antwoord. “Gewoon iets doen zonder direct over het geld na te hoeven denken,” vult Tjalling Vonk (CU/SGP) aan. “Vrijheid,” zegt Duygu Yildirim (PvdA): “Door de challenge draait je leven om wat je wel of niet kunt uitgeven. Hierdoor voel je je enigszins gevangen.”

Lege voorraden, slechte tanden en angst voor de deurwaarder

Misschien nog wel veelzeggender dan wat de deelnemers meegemaakt hebben, is wat ze niet meegemaakt hebben. Wat is het verschil tussen de challenge en échte langdurige armoede die je in een week niet kan voelen?

Tjalling Vonk (CU/SGP) moest naar de tandarts tijdens de challenge-week. Hij had geluk: hij kon de betaling uitstellen. “We kwamen nu tot een deal maar dat is natuurlijk geen scenario als je drie jaar in deze situatie zit. Dan skip je dus belangrijke preventieve behandelingen met alle gevolgen van dien.” Die gevolgen zijn door een straatarts in een column op Vers Beton al eens beschreven: “Zo zien we tegenwoordig, net als vroeger weer aan het gebit tot welke sociaal economische klasse iemand behoort.”

MarkvanWijk-Straatarts-MichelleAimee-Titelbeeld

Lees meer

De prinses met het slechte gebit

Huisarts Michelle-Aimée deelt een sprookje over de mondgezondheid van Rotterdamse kinderen

Ook de mobiliteitsbeperkingen, die de raadsleden weliswaar ervaren hebben, hebenne op langere termijn andere gevolgen. Verkoelen (50PLUS) meldde dat haar tripje naar Amsterdam alleen door had kunnen gaan omdat ze met vriendinnen kon meerijden. Tegelijk beseft ze dat ze niet voor langere tijd op liefdadigheid kan blijven teren, want bij het onderhouden van sociale contacten hoort ook wederkerigheid. Ervaringsdeskundige Jurrien Hup legt uit wat het gevolg kan zijn: “Ik heb geen vrienden meer. Ik sluit de deur, want ik kan ze niks aanbieden.”

Het laatste verschil is misschien wel het grootste: bij de raadsleden klopten er geen deurwaarders aan. Die angst, dat je huis of je bezittingen elk moment afgenomen kunnen worden, is niet te beschrijven, zegt ervaringsdeskundige Jurrien. Ze hebben niet ervaren hoe het is om “het ene gat met het andere te vullen,” vult ervaringsdeskundige Patricia Loemij aan. In die zin is een week in armoede leven “een druppel op een gloeiende plaat,” aldus Patricia.

Van inzichten naar actie

De uitspraak dat arm zijn een “fulltime job” is, van raadslid Tjalling Vonk (CU/SGP), lijkt veel van de ervaringen van de challenge-deelnemers samen te vatten. Als je het openbaar vervoer niet kunt betalen, niet naar de tandarts kan en weinig sociale contacten meer over hebt, dan wordt overleven een dagtaak. De vraag is: kan dat inzicht vertaald worden naar politieke daadkracht? Wat betekent het concreet voor arme Rotterdammers?

Sommige deelnemende raadsleden verbinden actie aan de challenge. Ellen Verkoelen (50PLUS) stelde bijvoorbeeld een boekje samen van alle mails die ze tijdens haar challenge-week binnenkreeg en geeft daarin ook tien concrete aanbevelingen aan het college. Daarnaast wil ze de uitdaging doorgeven aan de Tweede Kamerleden. “De challenge moet blijven bestaan”, aldus Verkoelen. “Dit is de start van een beweging.”

Toegankelijke ontmoetingsplekken, mondzorg in de basisverzekering en gratis ov: daarvoor willen de politici zich inzetten na de challenge

Michel van Elck (Leefbaar Rotterdam) liet na de challenge weten zich opnieuw in te willen zetten om de bezuinigingen op Tegemoetkoming Meerkosten Zorg terug te draaien. Astrid Kockelkoren (GroenLinks) geeft aan dat ze zich hard wil maken voor het bestaansrecht van toegankelijke, groene ontmoetingsplekken. Haar fractiegenoot Jeroen Postma gaat “er streng op toezien dat alle vormen van preventie (gezond eten, bewegen, goede zorg) ook voor mensen met een laag inkomen beschikbaar zijn.”

Ook wethouder Grauss heeft al een aantal toezeggingen gedaan. Hij zegt bijvoorbeeld te lobbyen bij het Rijk om mondzorg terug te brengen in de basisverzekering en heeft beloofd te onderzoeken of het ov gratis of goedkoper kan worden voor minima. Daarnaast schenkt hij twee ton aan het Fonds Bijzondere Noden om in te zetten voor mensen met grote gebitsproblemen.

Annemarieke van Egeraat, programmaleider van Warm Rotterdam, is blij met de uitkomsten van de challenge. Maar met “alleen maar woorden, woorden, woorden” neemt ze geen genoegen. De komende tijd beloven Warm Rotterdam en de ervaringsdeskundigen er stevig op toe te zien dat de wethouder en de raadsleden hun beloftes nakomen.

Voordat je verder leest...

Jij kan dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij de support van onze lezers die zo onafhankelijke journalistiek over Rotterdam mogelijk maken. Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Adriaan

Adriaan de Jonge

Adriaan de Jonge (1994) is politiek filosoof en journalist. Groeide op langs de Rijn, reisde af naar het zuiden voor een studie in Maastricht en vertrok daarna stroom opwaarts naar de enige echte Maasstad. Hij bijt zich graag vast in netelige maatschappelijke kwesties en is lichtelijk geobsedeerd met vraagstukken over werk, inkomen en ongelijkheid.

Profiel-pagina
avatar-mark-van-wijk

Mark van Wijk

Illustrator

Met een achtergrond als grafisch ontwerper en een grote interesse in illustratief werk maakt Mark van Wijk dingen graag mooier dan ze zijn. Daarbij is er, wat Mark betreft, altijd wel ergens een grap uit te halen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.