Voor de harddenkende Rotterdammer
angeniet
Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Een vermoorde advocaat, alarmerende rapporten over drugscriminaliteit die Amsterdam en Noord-Brabant teisteren, en een onderzoek waaruit blijkt dat de Rotterdamse haven nauwelijks is opgewassen tegen drugshandel. De teneur: er lijkt een toename te zijn van verborgen, georganiseerde criminaliteit. Hoe pak je zo’n groot probleem op wijkniveau aan? We liepen mee met de man die daar grip op probeert te krijgen op Rotterdam-Zuid: Marcel Dela Haije (50), stadsmarinier Ondermijning op Zuid. 

 “De hormoonspiegel van deze straat moet veranderen”, zegt Dela Haije, terwijl hij zijn kantoor op de Beijerlandselaan uitstapt. Hij wijst naar het aanpalende bordeauxrode café, midden op het voormalige ‘juweel van Zuid’, zoals de eens zo statige laan werd genoemd. Op het raam plakt een Feyenoord-logo. “Tot voor kort zat hier een klassieke bruine kroeg, één van de vele in de straat. Zo eentje waar weinig vrouwen en kinderen komen, vooral bier wordt gedronken en gokapparaten staan”, zegt Dela Haije. En waar ook groezelige praktijken plaatsvonden, zo bleek. 

Hij wijst naar de poster naast het Feyenoord-logo: ‘Ter overname aangeboden’. Bij een controle trof de politie achter de bar onder meer een doorgeladen Magnum-pistool en verdovende middelen aan. “De burgemeester sloot de tent en we vroegen de pandeigenaar de huur te beëindigen”, zegt Dela Haije. 

Direct lijntje naar Aboutaleb

Eén van Dela Haijes missies is om van de Beijerlandselaan weer ‘een fatsoenlijke winkel- en horecastraat’ te maken. “Want soms zaten hier wel opvallend veel van hetzelfde soort zaken gevestigd”, zegt hij veelbetekenend. “De laan werd met de jaren steeds minder aantrekkelijk voor winkelend publiek, en steeds populairder onder criminelen die de winkelpanden gebruikten om zwart verdiend geld wit te wassen.”

1-3
de Beijerlandselaan Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

De uit Limburg afkomstige Dela Haije is inmiddels vijf jaar stadsmarinier op Zuid. Het idee achter de functie: je beste mensen op de moeilijkste plekken in de stad zetten om de ingewikkelde problemen aan te pakken. Stadsmariniers hebben een direct lijntje naar burgemeester Aboutaleb en werken intensief samen met onder meer politie, het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst, tal van gemeentelijke diensten én ondernemers en bewoners. 

Het ingewikkelde probleem waar Dela Haije voor staat is ‘ondermijning’, een term die al een tijdje in zwang is in de beleidswereld en waarvan nooit helemaal duidelijk is wat het precies betekent. “Voor ons gaat het om activiteiten waarbij boven- en onderwereld vermengen, en waar de eerlijke economie wordt weggeduwd. We letten specifiek op vijf thema’s: jeugdcriminaliteit, drugs, vastgoed, crimineel geld en faciliterende branches.” 

Duracell-konijntjes

Hoe pak je dat aan? De eerste stap is het oppikken van problemen. Deels door in gesprek te gaan met specialisten van verschillende overheidsorganisaties, maar vooral ook door te praten op straat. Knock and talk, noemt Dela Haije dat. “Aan de ene kant om te laten zien dat je actief bent en om mensen te leren kennen. Aan de andere kant om te horen wat er speelt en bewoners bewust te maken waar ze op moeten letten. Iedereen heeft weleens een ‘verwondermomentje’. Zo sprak ik een vrouw over een kapperszaak waar veel personeel liep en verder geen klanten, maar waar ze toch niet terecht kon zonder afspraak. Dat signaal moet ons bereiken, want dat klinkt als een witwaszaak.”

Bij zijn knock and talk-rondes is Dela Haije altijd op zoek naar wat hij ‘Duracell-konijntjes’ noemt: “Bewoners met een brok aan energie die zich willen inzetten voor een betere wijk. Veel mensen op Zuid kampten met een soort gelatenheid of moedeloosheid over de situatie. Schietpartijen? Hoort erbij. Dealen? Dat doet iedereen hier. Dat beeld moest veranderen en die Duracell-konijntjes zijn daarbij hard nodig.” Het helpt, volgens Dela Haije: “Ik merk een omslag. Kijk maar naar een actie als wapensdewijkuit.nl, opgezet door actieve burgers. Bewoners pikken het niet meer.”

“Veel mensen op Zuid kampten met een soort moedeloosheid. Schietpartijen? Hoort erbij.”

Marcel dela Haije

Voor een leeg pand op de Beijerlandselaan ziet Dela Haije een groepje goed geklede en gekapte Turkse mannen die hij nog niet kent. Hij raakt in gesprek met twee van hen. “Wij zijn vader en zoon”, zegt trotse vader Orhan Otan (53). Zijn zoon Ahmet (29) opent binnenkort een vestiging van het familiebedrijf in het lege pand waar ze voor staan. Orhan – volle snor, vilten jasje – is hoopvol over de buurt: “Je merkt dat er verandering gaande is. Gebouwen staan in de steigers en pandjes staan leeg. En daar komt straks het nieuwe Feyenoord-stadion, en de nieuwbouw aan de Laan op Zuid en in de Tweebosbuurt bij. Dat moet helpen.”

1-5
Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Vegan restaurant

Schuin tegenover de nieuwe zaak van Ahmet staat een groot pand met zandgele stenen in de steigers. In de hoogtijdagen van de Beijerlandselaan huisde daar bioscoop Colosseum. “Men kwam van heinde en verre voor een filmavondje.” De steigers en de leegstand zijn een goed teken van veranderende structuren, volgens Dela Haije. “Eerder zagen we dat binnen de kortste keren nieuwe malafide ondernemers in de panden zaten. Doordat wij als gemeente panden opkopen en opknappen, staat het misschien wat langer leeg, maar hebben wij wel invloed op wie erin zit.”

Het uiteindelijke doel hiervan: “Het aanbod in de straat moet verbreden om zo het imago te verbeteren, onder meer dankzij een diverser aanbod aan horecazaakjes. We hopen dat de nieuwe bewoners – en de huidige – de laan ontdekken en herontdekken.” Dela Haije heeft bijvoorbeeld grootse plannen voor de recent gesloten Feyenoord-kroeg. De plek is veelbelovend: voor de deur is er genoeg ruimte voor een terras, de nazomerzon schijnt er vol op. “Het zou toch prachtig zijn als zich hier een goede koffietent als Heilige Boontjes of een vegan restaurant zou vestigen?”

“Het zou toch prachtig zijn als zich hier een goede koffietent als Heilige Boontjes of een vegan restaurant zou vestigen?”

Het klinkt als een klassiek staaltje gentrificatie: hippe en creatieve zaken aantrekken, in de hoop dat de buurt daarvan opwaardeert. Dela Haije: “Op een bepaalde manier richt onze aanpak zich daar deels ook op, maar het woord gentrificatie heeft zo’n negatieve bijsmaak. Ja, we zouden willen dat iedereen iets heeft aan de bouwprojecten in deze buurt. En we proberen vooral ruimte te creëren voor sociale stijgers uit de buurt, zodat ze niet hoeven te vertrekken. Maar het is fysiek onmogelijk om grotere woonruimtes te creëren zonder dat dit ten koste gaat van andere woonruimtes.”

Behapbare projecten

De kennismaking met de Turkse vader en zoon verloopt plezierig, maar soms ontstaan bij zo’n ontmoeting vermoedens dat er iets vreemds aan de hand is. In die gevallen is het zaak om dat te onderzoeken, eventuele problemen concreet te maken en op te knippen in projecten die behapbaar zijn. Het ondermijningsteam boekte zo al verschillende successen op Zuid: een onderzoek naar de opvallende hoeveelheid juweliers op Zuid, een actie tegen money transfers waar vaak verdacht geld binnenkwam, en een campagne tegen illegaal gokken. 

Dat laatste was een groot probleem op Zuid, vooral in de Turkse gemeenschap. “Daarom startten we een Facebook-campagne en richtten we deze specifiek op buurtbewoners met de taalinstelling Turks. Aan de hand van filmpjes, foto’s en posters creëerden we zo bewustwording over gokken.” Het gevolg: “Veertienduizend mensen bekeken de video, Gamblers Anonymous zag een stijging in aanmeldingen en buurtouders organiseerden een bijeenkomst over gokverslaving.”

1-1
Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Experimenteren en pionieren staan centraal bij de aanpak van ondermijning op Zuid. “Geen enkel probleem is hetzelfde, dus de oplossingen ook niet. Daarom leveren we maatwerk.” Vlakbij de vestiging van de Otans zit een telefoonwinkel waar Dela Haije eens een oplaadkabel kocht. “Toen ik afrekende vroeg ik om een btw-bon. Die kon de jongeman achter de toonbank pas na lang zoeken tevoorschijn halen. Het was een geschreven bon en hij moest eerst googelen hoe je btw ook alweer berekent.” 

Dat vond Dela Haije opvallend. “Zo kwam ik op het idee om een btw-loterij te organiseren. Met de loterij wil ik klanten van winkels in de straat btw-bonnetjes van hun aankopen laten inleveren bij ons. De bonnetjes zijn hun loten, waarmee ze prijzen kunnen winnen. Zo gaan we proberen winkeliers aan te zetten om hun btw-boekhouding op orde te brengen. Bezoekers gaan immers vragen naar die bonnetjes om ze vervolgens bij ons in te leveren.” 

Alomvattende aanpak

In de strijd tegen ondermijnende criminaliteit is communicatie met andere partijen van groot belang voor Dela Haije. Want hoe weet je bijvoorbeeld of iemand belastingfraude pleegt? Dan moet je bij de Belastingdienst zijn. “Communicatie tussen verschillende partijen was lang niet vanzelfsprekend bij de overheid. Als je niet oppast, werken verschillende overheidsorganisaties straal langs elkaar heen.”  

En dat terwijl al die verschillende overheidsorganisaties wel hetzelfde doel hebben: “We willen met z’n allen het water rond de criminele ijsberg verwarmen,” zegt Dela Haije. Het is een ‘alomvattende’ aanpak. “In het verleden zagen we vooral het topje van de ijsberg waar we dan op inhakten. Dan konden we weer laten zien dat we zoveel kilo drugs of stapels biljetten hadden afgepakt. Dat is op korte termijn leuk, maar veel belangrijker is de lange termijn: een buurt creëren waar ruimte is voor groei.”

Werkt het?

Over de methoden die Dela Haije hanteert zijn bestuurskundigen positief, maar het blijft lastig om vast te stellen in hoeverre ondermijning daadwerkelijk afneemt. “Wat we bestrijden is per definitie een dark number (criminaliteit die niet voorkomt in de statistieken, red.)”, legt Dela Haije uit. Wel houdt het team resultaten bij, zoals gesloten zaken en de samenstelling van de Beijerlandselaan, en vertellen ze over hun inzet en ervaringen. “We ontwikkelen monitors om de onzichtbare criminaliteit in beeld te brengen.”

Voordat je verder leest...

Wij kunnen alleen bestaan dankzij support van lezers. Help jij ons om onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk te blijven maken? Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Marko-de-Haan

Marko de Haan

Journalist

Marko de Haan (1995) verruilde zes jaar geleden de boerderij van zijn ouders in Balkbrug (Ov.) voor Rotterdam. Het contrast kon niet groter zijn, maar hij kan prima aarden in de stad. Marko volgde en bachelor en master criminologie aan de Erasmus Universiteit en is zelfstandig journalist. 

Profiel-pagina
BF3E6A2C-5BEE-4A9B-A869-571A8070916C

Angeniet Berkers

fotograaf

Angeniet Berkers (1985) is een sociaal bewogen fotografe met jarenlange ervaring in de (jeugd)ggz. Met haar camera zoekt ze naar contact en verbinding met mensen die zich soms in kwetsbare posities bevinden. Ze stelt gevoelige onderwerpen aan de kaak en kijkt daarbij altijd naar de menselijke kant van het verhaal. Ze weet dit op een integere wijze te verbeelden en te vertellen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500