Advertentie

VB_banner_1456x80_2
Voor de harddenkende Rotterdammer
VersBeton_VrijeSchool_DaanTimmer
Beeld door: beeld: Daan Timmer

Segregatie in het basisonderwijs  – ofwel dat kinderen van verschillende achtergronden niet bij elkaar in de klas zitten – is op een aantal plekken in Nederland groot. Hoger bijvoorbeeld dan in de Verenigde Staten en Engeland.  Een van de oorzaken is dat in ons land vrije schoolkeuze geldt, vastgelegd in artikel 23 van de Grondwet. In de VS en Engeland bijvoorbeeld, is dat anders: daar worden leerlingen op basis van postcode over de openbare scholen in hun buurt verdeeld. Het enige alternatief is daar het vaak dure particuliere onderwijs. 

In Nederland is er een ruim aanbod van veel verschillende scholen en onderwijsvormen, waarvan de kwaliteit in principe gewaarborgd wordt door de onderwijsinspectie. Ouders kunnen bewust voor bepaalde onderwijsvormen kiezen als ze willen, en in theorie is de toegang tot alle onderwijsvormen voor ieder kind of gezin gelijk, ongeacht afkomst. 

Maar in de praktijk blijkt dat algemeen Bijzonder Onderwijs (zoals Montessori, Jenaplan, Vrije School) vooral witte hoogopgeleide ouders aantrekt, en daarmee bijdraagt aan onderwijssegregatie naar inkomen en afkomst. Rotterdam is hierin landelijk een uitschieter: hier is met name in het algemeen Bijzonder Onderwijs de diversiteit in afkomst en inkomen bijzonder laag. 

De Vrije School Rotterdam West kwam eerder dit jaar dan ook aan bod in een uitzending van Nieuwsuur, als voorbeeld van een witte school in een diverse wijk. Marije van der Meij trad kort na de uitzending aan als schoolleider. In haar kamer, naast de ingang op de hoek van de school, vertelt ze allereerst dat diversiteit niet ‘te plat’ gezien moet worden: “Vaak wordt de term uitgelegd als enkel de kleur van iemands huid. Maar het zit in alles: opleidingsachtergrond, culturele achtergrond, religieuze overtuiging, sociaaleconomische situatie en uit welk deel van de stad kinderen komen.”

Drempels

Jaap Stronks is een van de ouders die betrokken was bij de oprichting. Hij vertelt waarom onderwijssegregatie tegengaan voor hem een speerpunt was: “Een basisschool is een belangrijke factor in de kans van kinderen om later te slagen in de samenleving. Onderwijssegregatie zorgt voor structurele kansenongelijkheid. Je kan daar niet neutraal in zijn. Als je daar niet expliciet beleid op voert dan hou je het in stand en verergert het. De status quo in stand houden is ongelijkheid behouden.” 

Het gaat er volgens Van der Meij daarom niet om zo divers mogelijk te zijn, maar om zo toegankelijk mogelijk te zijn: “Onze school is gefinancierd met publiek geld en moet dus publiekelijk toegankelijk zijn. Ik zou willen dat onze school in hoe we communiceren, ons gebouw versieren, wat we aanbieden aan kinderen, en wat we in huis hebben, dat het voor welke ouder dan ook geen hoge drempels oplevert.”

“Het gaat er niet om zo divers mogelijk te zijn, maar om zo toegankelijk mogelijk te zijn voor iedereen”

Want drempels blijken er dus toch te zijn, ondanks de goede intenties van de oprichters. Wat ouders uit de buurt tegenhoudt om hun kind naar de Vrije School te sturen is lastig te zeggen. Is er iets in de onderwijsfilosofie dat niet voor alle bevolkingsgroepen aansprekend is? Van der Meij staat open voor deze suggestie: “De antroposofie waarop het Vrijeschoolonderwijs gebaseerd is, stamt uit twintigste-eeuws Duitsland, uit een Christelijke tijd. Toch denk ik dat er een basis onder zit die je in deze tijd en plaats kan zetten. Dat is de natuur.”

“We zijn daarom actief bezig om de vieringen en vertellingen opnieuw vorm te geven”, vervolgt het schoolhoofd. “Nu heten veel jaarfeesten die we vieren iets met ‘Sint’ en dan meestal een mannennaam. Ik wil nagaan wat we eigenlijk duiden en vieren tijdens die feestdagen en de hele periode die eraan voorafgaat. Dat hoeft wat ons betreft niet per se Christelijk te zijn.”

Kaapverdiaanse traditie

Zo vond de school in het Sintjansfeest de connectie met de Kaapverdiaanse São João-viering.  Ouder en voormalig lid van de Medezeggenschapsraad, Davidson Rodrigues vertelt enthousiast: “Kaapverdische en Braziliaanse Rotterdammers hebben ook een grote viering van het Sint-Jansfeest. Dus ik heb voorgesteld om het samen te vieren. Dat is na vier jaar een traditie geworden binnen de school, en uitgegroeid tot het Sint-Jans bazaar; een grote viering waarbij we met andere bevolkingsgroepen op zoek gaan naar de betekenis van het feest.” 

En het mes snijdt aan twee kanten. “Sinds we dit doen zie ik ouders van de Vrije School met hun kinderen op het São João festival dat op het Heemraadsplein al 40 jaar wordt gevierd door de Kaapverdiaanse gemeenschap”, zegt Rodrigues. “De kinderen van de school herkennen nu het trommelspel op het Heemraadsplein van hun Sint-Jansviering in het Kralingse Bos. Zo zorgt de muziek voor verbinding.” 

Stronks beaamt dat de invulling van feesten op de school zich lenen om nieuwe invloeden op te nemen en de school voor een bredere groep aanspreekbaar te maken.

Toch moet het wat hem betreft daar niet bij blijven: “Iedereen vindt het leuk om een palet aan jaarfeesten te vieren, maar het haalt niet de angel uit de discussie. Neem bijvoorbeeld het personeelsbeleid. Omdat de antroposofie gestoeld is op West Europees gedachtegoed, en veelal witte docenten ermee bekend zijn, is het criterium voor docenten om een antroposofische achtergrond te hebben, een mechanisme om een witte cultuur te behouden. Docenten met een andere culturele achtergrond hebben minder kans. Links of rechtsom moet er een vrouw met een hoofddoek voor de klas komen. Anders blijft het misschien bij window dressing.” 

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Maar een actief aannamebeleid in het personeelsbestand lijkt in deze tijd een luxepositie. Van der Meij: “Door het grote lerarentekort hebben we het ervaring met het antroposofisch gedachtegoed al een tijd losgelaten als noodzakelijke voorwaarde. Wel krijgen alle leraren met een reguliere opleiding bijscholing in het Vrijeschoolconcept.”

Een andere mogelijke drempel zit in het vrijeschoolonderwijs an sich. Van der Meij: “Regulier basisonderwijs richt zich voornamelijk op de ontwikkeling van kennis en vaardigheden, zoals taal en rekenen. Wij doen dat ook, maar vinden ook dat verbinding met de natuur, creativiteit en sociale vaardigheden een belangrijke rol spelen. Soms gebruiken we daarvoor teveel mystieke taal, met moeilijke vaktermen. We slagen er soms niet goed in uit te leggen hoe de verschillende ontwikkelingsterreinen zich tot elkaar verhouden.”

Verf en boeken

Zo’n 800 meter verderop klinkt er om 12 uur een mengelmoes van talen op het schoolplein van de Augustinusschool. Uit een korte rondvraag blijkt dat veel ouders niet bekend zijn met Vrijeschoolonderwijs. Één van hen is Moeder Souad. Ze vertelt waarom ze voor deze school koos: “Omdat het lekker in de buurt was. En alles heeft een vaste tijd en plek. Mijn kind heeft behoefte aan die structuur, dus deze indeling werkt goed. Maar dat is erg afhankelijk per kind. Misschien dat een meer vrije indeling beter past bij andere kinderen. Voor sommige ouders speelt geld ook een rol. Niet alleen in de schoolkeuze, ook of ze hun kinderen mee laten gaan op uitjes” 

De vrijwillige ouderbijdrage bedraagt inderdaad 45 euro op de Augustinusschool, tegenover 150 tot 450 euro (naar inkomen) op de Vrije School Rotterdam West. Ook Stronks denkt dat dit een drempel kan zijn voor gezinnen met lagere inkomens. Hij legt uit: “De Vrije School heeft relatief hoge kosten omdat ze hoogwaardige, duurzame materialen gebruiken. De bijdrage wordt besteed aan verf, boeken en het schoolplein, waar echt hele mooie dingen gebouwd worden. Maar verlagen zou kunnen. Als dat noodzakelijk is om een afspiegeling van de wijk te bereiken, dan vind ik dat te rechtvaardigen.” 

Toch zou die ouderbijdrage geen belemmering moeten zijn, weet Rodrigues. “Want zoals ook op de website vermeld staat, biedt de school mogelijkheden voor gezinnen met lagere inkomens om op een andere manier een tegenprestatie te geven, zodat het toch financieel toegankelijk blijft. Zo kunnen gezinnen bijvoorbeeld in de ouderparticipatie een prominente rol pakken.” 

Bewustzijnsverandering

Onderwijssegregatie speelt niet alleen in Rotterdam. Aan de telefoon vertelt Peronnik Veltman, bestuurder van de Vereniging van Vrije Scholen, dat die het thema ook agendeert: “Er is een omslag gaande, een bewustzijnsverandering: we realiseren ons dat we misschien bijdragen aan het in stand houden van segregatie zonder dat we het willen en dat we hier actief beleid voor moeten voeren. Voor nu is ons doel om te begrijpen waarom gezinnen van niet-westerse achtergrond relatief weinig komen.”

“We realiseren ons dat we misschien bijdragen aan het in stand houden van segregatie”

Peronnik Veltman, Vereniging van Vrije ScholenTweet dit

Stronks denkt dat de Vrije School Rotterdam West een goede positie heeft om deze omslag teweeg te brengen: “Een nieuwe Vrije School zoals die van ons kan vrij ingevuld worden en is juist laagdrempelig en toegankelijk, zeker in vergelijking met bestaande scholen met een wachtlijst.” De school is niet elitair, en daarnaast ook progressief, vertelt hij. “Het onderwijs is niet te gendernormatief, er zijn relatief veel lgbt-ouders en ouders met verschillende culturele achtergronden. De verscheidenheid en tolerantie is daarin groot.” 

De uitgangspositie van de Vrije School Rotterdam West lijkt dus goed om onderwijssegregatie aan te pakken. “Er wordt hard gewerkt om barrières te onderzoeken, maar op sommige beleidspunten niet genoeg en daar mogen kritische vragen bij gesteld worden”, besluit Stronks. “Uiteindelijk ligt er ook veel buiten je macht en gaat het probleem niet beslecht worden binnen de school. Maar je kan wel tegen de stroom in gaan.” 

Voordat je verder leest...

Jij kan dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij de support van onze lezers die zo onafhankelijke journalistiek over Rotterdam mogelijk maken. Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Manon

Manon Dillen

bureauredacteur

Manon (1992) is econoom en filosoof. Ze heeft haar hart verloren aan de stad die er geen schijnt te hebben.

Profiel-pagina
daan_timmer

Daan Timmer

Illustrator

Daan Timmer, 28 jaar, is al van kleins af aan bezig met illustratie en ontwerp. Sinds hij in 2015 afstudeerde aan de WDKA werkt hij als grafisch ontwerper. Daarnaast timmert hij ook hard aan de weg als freelance illustrator en heeft een eindeloze fascinatie voor gezichten en de verhalen die erachter schuilgaan. Deze verhalen spelen samen met zijn eigen rijke achtergrond een grote rol in zijn werk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.