Voor de harddenkende Rotterdammer
_M8A0983_WEB_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Het duurt slechts een paar uur voor Alexander D’Hooghe zijn eerste diagnose stelt: “Rotterdam is toch een hele grote haven met een klein stadje eraan. Het is een opeenstapeling van wijken, gelegen rondom een kosmopolitisch centrum,” zegt hij. En die wijken, die staan bovendien te vaak op zichzelf. Het zijn geïsoleerde pockets.

air_logo_groot

Lees meer

Mogelijk gemaakt door

dit artikel is tot stand gekomen dankzij het Architectuur Instituut Rotterdam.

Het eerste voorbeeld daarvan doet zich voor op de Woudesteincampus van de Erasmus Universiteit. Het is een wat druilerige dinsdagmiddag als we met een klein groepje halthouden, ongeveer ter hoogte van het Erasmuspaviljoen. Bas van der Pol, directeur van architectuurinstituut AIR, heeft net uitgelegd dat er de afgelopen jaren veel is geïnvesteerd in de openbare ruimte van de campus, dat er woningen voor studenten en horeca bij zijn gekomen, en dat Woudestein daardoor veel levendiger is geworden.

Met een kaart in zijn hand wijst hij op het nabijgelegen Kralingen, dat hij diplomatiek omschrijft als ‘een woonwijk voor de beter gesitueerden’. D’Hooghe’s respons: “De Erasmus Universiteit is een verhaal op zichzelf, aantrekkelijk voor high potentials. Kralingen is een pocket. Station Rotterdam-Zuid, waar jullie me net hebben opgepikt, is ook een pocket. Waar is de verbinding met de stad?” vraagt hij zich af.

Oliemannetje

D’Hooghe is op uitnodiging van architectuurcentrum AIR en de Van der Leeuwkring als guest critic in Rotterdam. Vrijdag 8 november zal hij op het Stadmakerscongres zijn visie op onze stad uit de doeken doen. Hij zal specifiek ingaan op de verbindingen in de stad, de lange assen die Noord en Zuid met elkaar moeten verbinden, van de Alexanderknoop tot aan Feyenoord City. Hoe kun je langs die lange assen toch aan ‘fijnbesnaarde gebiedsontwikkeling’ kunt doen.

Hij is architect en stedebouwkundige van opleiding, en als professor verbonden aan het prestigieuze Massachusetts Institute of Technology (MIT) en de Universiteit Antwerpen. D’Hooghe is ook mede-oprichter van de architectuur-denktank Organization for Permanent Modernity (ORG), met kantoren in Brussel en New York. Maar de reden dat uitgenodigd is om zijn visie op Rotterdam te geven, is dat hij ‘overkappingsintendant’ was in Antwerpen. Onder die – wat vreemde – titel, wist D’Hooghe als oliemannetje in twee jaar tijd het compleet vastgelopen dossier van de overkapping van de Ring van Antwerpen vlot te trekken.

Ook grote infrastructuurprojecten kun je op een inclusieve manier benaderen, toonde D’Hooghe

De Antwerpse ring vormt een flinke barrière van bijna permanente files dwars door de stad. De snelweg scheidt wijken van elkaar en laat de luchtkwaliteitsmeters rood uitslaan. Op plekken zal de Ring daarom overkapt worden, en worden Ringparken aangelegd. Bijzonder was dat D’Hooghe de verschillende bewonersgroepen niet benaderde als dwarsliggers, zoals ze vaak werden weggezet, maar ze juist actief bij het proces betrok. Ook grote infrastructuurprojecten kun je op een inclusieve manier benaderen, liet hij zien.

D’Hooghe bracht alle betrokkenen – van overheden tot mobiliteitsexperts, en van bedrijfsleven tot bewoners – door middel van ontwerpschetsen bij elkaar en liet ze voorbij hun eigen belangen kijken. Het resulteerde in een nieuw toekomstverbond.

_M8A1227_WEB_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Ondertussen heeft D’Hooghe zich tot mobiliteitsexpert ontpopt. Hij adviseerde niet alleen Antwerpen en Brussel over hun fileproblemen, maar is ook door de gemeente Amsterdam gevraagd om mee te denken over een brug over het IJ, een dossier waar de hoofdstad al anderhalve eeuw mee worstelt, maar dat nu een nieuw hoogtepunt bereikt heeft omdat het Rijk dwarsligt bij de plannen.

Nieuwe oeververbinding

Ook in Rotterdam staat een nieuwe oeververbinding op stapel. In het laatste verkeersplan stelde de gemeente dat de rivier geen scheiding tussen Noord en Zuid meer moet zijn, maar een verbinding. Met beter ov wil de gemeente bovendien de binnenstad en Zuid dichter bij elkaar brengen. Daarnaast zijn er de Strategische Verkenning Verstedelijking en de nieuwe Hoogbouwvisie, waaruit blijkt dat het groeiende Rotterdam zich langs meerdere centra wil ontwikkelen. Naast de binnenstad zijn dat de Alexanderknoop, Feyenoord City en Hart van Zuid.

In sneltreinvaart wordt D’Hooghe langs deze locaties gereden, deels met een taxi, deels met ov. We stoppen bij de geplande locatie van het nieuwe Feyenoordstadion. Nu nog een winderige plek, met vooral veel ruimte voor doorgaand verkeer. We zien een leeg parkeerterrein, ernaast een wat verloren woonwijk met prachtig uitzicht over de Nieuwe Maas. We lopen verder het Varkenoordse viaduct over, een weg die niet gemaakt lijkt voor voetgangers. We kijken uit over rijen rails en de Essalammoskee. D’Hooghe wil weten welke plannen er zijn voor de wijk Hillesluis, aan de andere kant van het spoor. “Hillesluis kan profiteren van Feyenoord City, de uitdaging is het bij elkaar brengen van de stad.”

_M8A1031_WEB_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Hij zal er later nog op terugkomen, dat bij elkaar brengen en verbinden. Een stad is niet alleen het grootstedelijke, bestaat niet alleen uit de hoogbouw en de iconen, en ook niet alleen uit de binnenstad, zegt hij. Een stad bestaat ook uit wijken. “De kunst is hoe je die hoogstedelijke centra en het lokale – de wijken dus – met elkaar verbindt. Alleen dan heb je een echte stad”, zegt hij.

Maar hoe doe je dat? “De assen die verschillende wijken en stadsdelen met elkaar verbinden moeten niet op auto’s gericht zijn, maar vooral op mensen.” Dat de Coolsingel autoluwer wordt gemaakt, vindt hij een goed begin. “Misschien kun je dat verder doortrekken, de Maas over.” Hij noemt ook twee voorbeelden uit Boston, de stad waar hij een tijd heeft gewoond. “De Massachusetts Avenue is een dertig kilometer lange boulevard die dwars door de stad loopt, het is een as van commercieel leven.”

Denk dan aan onze Westblaak en Blaak. Van deze stadsboulevard zei gemeentelijk stedebouwkundige Emiel Arends tijdens een hoogbouwlezing eens dat je een lunchpakketje ter afleiding mee moet nemen, als je eroverheen wandelt. Zo weinig is er te zien en te doen.

Parelketting

Als tweede voorbeeld noemt D’Hooghe ook de Emerald Necklace in Boston: ‘een parelketting van parken’, ontworpen door Frederick Law Olmsted, de man die ook het Central Park in New York tekende. “Het is belangrijk dat die plekken herkenbaar en leesbaar zijn, en dat je als bewoner beseft dat ze onderdeel zijn van een groter geheel. Dat het niet alleen om jouw wijk gaat, maar dat je onderdeel bent van de stad.”

Zo’n ‘parelketting’ hoeft niet altijd uit parken te bestaan, zegt hij, dat kan ook in de vorm van stegen zijn, bijvoorbeeld. “Zolang het maar grotere figuren zijn die coherentie en continuïteit bieden in de stad.”

Verbinding, het toverwoord van de middag, heeft ook een beetje een weeïge klank. Dat is niet wat D’Hooghe bedoelt: in een stad mag het ook schuren, zegt hij. Het lokale en het grootstedelijke mogen met elkaar botsen. Hij sluit daarmee aan bij het gedachtegoed van de Amerikaanse socioloog Richard Sennett, die ook geregeld in Rotterdam is. ‘Ontwerp zachte, poreuze grenzen tussen verschillende wijken, bied ruimte aan iedereen in de stad, en wees niet bang voor confrontatie’, schrijft Sennet in zijn laatste boek Stadsleven (2018).

_M8A1096_WEB_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Een plek in Rotterdam waar dat hoogstedelijke en het lokale al goed bij elkaar komen – misschien zelfs een beetje botsen – is het Zuidplein. Het taxibusje zet ons af op een van de onooglijkste plekken van Rotterdam: middenin de parkeergarage bij Zuidplein.

Tussen de auto’s door slalommen we naar het daglicht toe, om dan opeens op het grootste busstation van Nederland te staan. Bussen rijden af en aan, uitlaatgassen walmen om ons heen. Erboven, op het viaduct, passeert de ene na de andere metro. “Deze plek heeft nog wel een tandje nodig op het gebied van gastvrijheid van de openbare ruimte”, zegt Bas van der Pol.

Maar D’Hooghe lijkt onder de indruk van zoveel bedrijvigheid. “Een bizarre plek eigenlijk”, zegt hij. Rechts zien we het Zuidpleintheater, recht vooruit het nieuwe Kunstenpand in aanbouw. Het het theater verhuist daar straks naartoe en er komt ook een bibliotheek. Ertegenover staat het nieuwe zwembad, met daaronder een rij cafeetjes.

Hij wil graag even in het zwembad kijken. Maar daarna loopt D’Hooghe direct door naar de erachter gelegen Van Swietenlaan, om te kijken hoe deze nieuwe gebouwen aansluiten bij de wijk Carnisse. Dat Carnisse te boek staat als ‘doorstroomwijk’ ziet hij niet meteen als probleem. “Iedere stad heeft een aankomstwijk nodig”. Goedkeurend kijkt hij nog eens om zich heen, voordat we op de metro richting Rijnhaven stappen. “Hier wordt echt een stukje stad gemaakt”, zegt hij.

Aanstaande vrijdag (8 november 2019) houdt D’Hooghe als guest urban critic de slotlezing van het StadsmakerscongresDit artikel kwam tot stand in samenwerking met AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam.

Studio Stadmaken Vers Beton

Lees meer

Vers Beton presenteert live talkshows op Stadmakerscongres

Schuif aan of kijk vrijdag de livestream mee van Studio Stadmaken: drie live talkshows.

Voordat je verder leest...

Jij kan dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij de support van onze lezers die zo onafhankelijke journalistiek over Rotterdam mogelijk maken. Vanaf 6 euro per maand ben je supporter!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

SaskiaNaafs_VB

Saskia Naafs

Saskia Naafs (1984) is stadssocioloog en onderzoeksjournalist voor Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek. Ze woont in Rotterdam en schrijft het liefst over steden. Haar artikelen verschenen onder meer in De Groene Amsterdammer, Trouw en Het Parool.

Profiel-pagina
Willem1

Willem de Kam

Fotograaf

Willem de Kam (1988) studeerde grafisch ontwerp aan de Willem de Kooning Academie. Hij fotografeert nu full-time alles van schreeuwende voetbalsupporters tot kruiswoordpuzzelende bejaarden. Hij doet dit voor diverse media en opdrachtgevers uit de culturele en commerciële sector.

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Jan Willem Vader
    Jan Willem Vader

    Dank! Ik hoop dat Vers Beton ook aandacht besteed aan de inspirerende visie op Rotterdam Zuid die Francine Houben op
    Het Stadmakerscongres presenteerde. OA de dijk van Waalhaven tot Feyenoord City als een park inrichten, fantastisch idee!

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.