Advertentie

Pionect top banner_V2
Voor de harddenkende Rotterdammer
Hanswijk_Aboutaleb
Ahmed Aboutaleb Beeld door: beeld: Frank Hanswijk

Als Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam op 5 januari 2009 plaatsneemt achter het spreekgestoelte, weet iedereen in de Rotterdamse raadszaal dat er iets gaat gebeuren. De zevenenveertigjarige Ahmed Aboutaleb zit met zijn ambtsketen om tussen de wethouders. Pen en papier liggen klaar om aantekeningen te maken. Tot op dat moment is de beëdiging van Aboutaleb tot burgemeester vlekkeloos verlopen. Op de stoep van het stadhuis is een kleine demonstratie gaande tegen zijn installatie, maar dat mag geen naam hebben. Het zijn een stuk of vijf aanhangers van de vermoorde Pim Fortuyn. DEZE BURGEMEESTER IS DOOR ROTTERDAM NIET GOEDGEKEURD, DUS OPGEPLEURD staat er op een bord. Een Duitse journaliste is een beetje teleurgesteld: ze had een veel groter protest verwacht. Toch is zij niet voor niets gekomen. Als erfgenamen van Fortuyn kunnen de gemeenteraadsleden van Leefbaar Rotterdam niet zomaar over hun kant laten gaan dat een PvdA’er met een Marokkaanse achtergrond burgemeester is geworden van Rotterdam.

Aboutalebs vrouw, Khaddouj Erahoutan, zit op een bank aan de zijkant van de raadszaal. Het echtpaar heeft ondertussen vier kinderen: Yasmina, Nadir, Roufaida en Amira. De oudste drie kinderen en nog een paar andere familieleden van Aboutaleb zijn ook bij de plechtigheid. Khaddouj heeft altijd al geweten dat Aboutaleb van deze dag droomde. Ze heeft het zelfs een keer hardop gezegd, tijdens een van de weinige keren dat ze geïnterviewd werd door NRC Handelsblad in 2001. ‘Ahmed zou, denk ik, wel burgemeester willen worden.’ Toen had ze wel gedacht dat het nog minstens twintig jaar zou duren voordat Nederland klaar zou zijn voor de benoeming van een burgemeester met een migratieachtergrond. Het blijken er minder dan tien te zijn.

Aanvankelijk lijkt Pastors’ toespraak nog mee te vallen. Hoewel hij liever Wim van Sluis, een oud-wethouder van Leefbaar Rotterdam, als burgemeester had gezien, is hij relatief mild over de nieuwe burgemeester. Pastors prijst bijvoorbeeld de stellingname van Aboutaleb tegen moslimextremisten na de moord op Theo van Gogh. Maar hij vertelt ook uitgebreid dat de achterban van Leefbaar niet blij is met de kandidatuur van Aboutaleb. Zij willen geen Amsterdamse moslim van de PvdA als burgemeester. ‘Veel Rotterdammers hebben moeite met de keuze voor de heer Aboutaleb, omdat hij “van de PvdA” is, omdat zij “geen vazal van Job Cohen” willen hebben, omdat hij Marokkaan is of omdat hij wethouder in Amsterdam is geweest,’ zegt Pastors.

Pastors houdt een ingelijste, gefrankeerde enveloppe omhoog. KONINKLIJK PALEIS RABAT staat erop

Dan volgt de stunt. Pastors houdt een ingelijste, gefrankeerde enveloppe omhoog. KONINKLIJK PALEIS RABAT staat erop. Of Aboutaleb daar zijn Marokkaanse paspoort in wil stoppen en hem naar Marokko wil sturen. Leefbaar Rotterdam wil dat hij op die manier aankaart dat het mogelijk moet worden om zijn Marokkaanse nationaliteit op te geven.

Aboutaleb houdt zijn gezicht in de plooi, neemt de ingelijste envelop aan van Pastors en schudt zijn hand. Het zorgt voor een ongemakkelijk, pijnlijk moment. Voor Aboutaleb, voor zijn familie, voor alle aanwezigen. Net als de motie van wantrouwen van Wilders uit 2007, wordt ook de stunt met de enveloppe breed uitgemeten in de pers. De streek van Leefbaar geeft een negatieve draai aan de historische gebeurtenis – de eerste migrantenzoon die burgemeester wordt van een grote Nederlandse stad.

Het incident lijkt het begin van een moeizame relatie tussen Leefbaar Rotterdam en de nieuwe burgemeester. Maar het loopt anders. Leefbaar Rotterdam-oprichter Ronald Sørensen draagt hem vijf jaar later zelfs op handen, omdat Aboutaleb volgens hem het geluid van Leefbaar Rotterdam vertolkt. Aboutalebs grootste criticasters zijn veranderd in zijn grootste bondgenoten. Hoe heeft hij dat voor elkaar gekregen?

Om bij Leefbaar in de smaak te vallen hoeft Aboutaleb zichzelf als kersverse burgemeester niet te verloochenen: in 2009 denkt hij over integratie niet heel anders dan de gemiddelde sympathisant van Pim Fortuyn en zijn erfgenamen. Dat lijkt op het eerste gezicht vreemd. Hoe kan het dat nota bene Mr. Allochtoon zeven jaar na Fortuyns dood dezelfde stellingen verdedigt als diens politieke nazaten?

In 2009 denkt Aboutaleb over integratie niet heel anders dan de gemiddelde sympathisant van Pim Fortuyn en zijn erfgenamen

Begin 2002 lijkt Aboutaleb nog weinig op te hebben met het rechts-populistische gedachtegoed. Als directeur van Forum zet hij Fortuyn weg als een rechtsextremist in het televisieprogramma 2Vandaag. Fortuyn heeft dan net in de Volkskrant de uitspraak gedaan dat de islam een achterlijke cultuur zou zijn. In reactie hierop noemt Aboutaleb Fortuyn niet alleen een ‘wolf in schaapskleren’ en een ‘demagoog’, maar verwijst hij ook dreigend naar de verschrikkingen van de Holocaust. ‘Een land waar “Nooit meer Auschwitz” nog nagalmt, dat land moet oppassen,’ zo waarschuwt hij in de uitzending op primetime. Het is zijn heftigste aanval op Fortuyn, maar zeker niet de enige. Een paar maanden eerder heeft hij al een column gewijd aan ‘de arrogante Pim Fortuyn’.

Na de moord op de politicus verandert Aboutalebs denken over hem. Zo besluit hij vlak daarna om, samen met andere migrantenorganisaties, bloemen te gaan leggen bij Fortuyns huis. Ze komen met een bus met zo’n zestig Turkse en Marokkaanse Nederlanders. De politie is erop bedacht dat er vanwege hun komst een grimmige sfeer kan ontstaan, maar dat valt mee. Andere wachtenden op de Rotterdamse Beukelsdijk kijken hooguit een beetje verbaasd naar de groep migranten. Aboutaleb gaat met een groep buurtbewoners in gesprek, die zich afvragen waarom de migranten bloemen komen leggen bij het huis van hun vermoorde politieke tegenstander. Tijdens het gesprek, dat bijna een uur duurt, realiseert Aboutaleb zich dat Fortuyn zijn populariteit niet te danken had aan zijn opvattingen over het Nederlandse leger, de wao of het buitenlandbeleid, zo schrijft hij die week in zijn column in Trouw. Het zijn Fortuyns opvattingen over migranten die hem als politicus zo’n grote aantrekkingskracht geven, concludeert hij. Als Aboutalebs medewerkers bij Forum horen over de bloemen voor Fortuyn slaan zij steil achterover. Fortuyn is tegenstander van ongeveer alles waar een instituut als Forum voor staat. En uitgerekend hun directeur loopt voorop in de publieke rouw om deze omstreden politicus.

Kort daarna gaat Aboutaleb nog veel verder. Als hij in juni 2002 het verzoek krijgt om bij de LPF komen praten over een post in het nieuwe kabinet, zegt hij geen nee. Hij wil in die tijd al weg bij Forum en reageert met interesse op de avances van de LPF. Eind juni spreekt hij op het Binnenhof met fractievoorzitter Mat Herben over een positie als staatssecretaris. Van zijn aanvankelijke weerzin tegen de rechtspopulisten is niets te merken, herinnert Herben zich.

Herben is druk bezig een coalitie te vormen met CDA en VVD en polst Aboutaleb voor de portefeuille van emancipatie en gezinszaken in het eerste kabinet-Balkenende. Aboutaleb is op dat moment nog niet politiek actief. Tijdens het gesprek komen ook de opmerkingen van Fortuyn over de islam ter sprake. Herben zegt dat de beruchte quote van Fortuyn dat de islam een achterlijke cultuur zou zijn uit zijn verband is gerukt, iets waar Aboutaleb genoegen mee neemt.

Het gesprek liep ‘lekker’, herinnert Herben zich. ‘We spraken over de emancipatie van islamitische burgers, maar ook over de mogelijkheid van een Europese islam.’ Herben vindt Aboutaleb een goede kandidaat voor het staatssecretariaat. ‘Aan het eind van de afspraak zei Aboutaleb dat hij het nog met zijn familie en vrienden wilde bespreken, maar zijn insteek was positief. We gingen enthousiast uit elkaar.’ In de dagen erna vraagt Aboutaleb een aantal mensen om raad. Paul Scheffer herinnert zich nog het telefoongesprek van destijds. Of hij het moet doen, vraagt Aboutaleb aan Scheffer: staatssecretaris worden voor de LPF. Scheffer is verbaasd. Had Aboutaleb ooit lid willen worden van de LPF? Nee, zegt Aboutaleb. Waarom zou je dan in godsnaam bewindspersoon voor die partij worden? vraagt Scheffer.

aboutaleb_anti_radicalisering

Lees meer

Aboutaleb, een uitstekende mijnenveger

Column door Lotfi El Hamidi: misschien heeft Aboutaleb de lat wel veel te hoog gelegd.

Toch overweegt Aboutaleb serieus om het te doen. Hij vindt het een unieke mogelijkheid. Maar er kleven ook risico’s aan deze carrièrestap. Zo is er de schijn van opportunisme, het beeld dat Aboutaleb zijn principes aan de kant zet in ruil voor een staatssecretariaat. Daarbij komt dat hij als bewindspersoon namens de LPF voor altijd in het kamp van de rechtspopulisten geschaard zal worden. En dan is er nog de onzekere toekomst van de LPF: het is een samengeraapte club mensen zonder veel politieke ervaring die beroofd is van zijn leider.

Het is een te groot risico voor Aboutaleb. Uiteindelijk besluit hij om af te zien van het aanbod. In een telefoongesprek zegt hij tegen Herben dat hij het niet doet omdat hij vreest voor zijn veiligheid. Bovendien denkt Aboutaleb dat Nederland nog niet klaar is voor een staatssecretaris met een migratieachtergrond.

Een paar dagen later laat Aboutaleb echter door de Volkskrant optekenen dat hij niet voor de LPF aan de slag wil, omdat hij niets te maken wil hebben met het ‘puur repressieve en contraproductieve beleid’, en dat hij resoluut nee heeft gezegd.

Aboutaleb zit in 2002 midden in een omslag in zijn denken. Hij gedraagt zich steeds minder als een belangenbehartiger van minderheden en verandert in een politicus die oog heeft voor boze kiezers aan de rechterkant van het politiek spectrum. De flirt met de LPF is voor de medewerkers van Forum onnavolgbaar. Ze snappen niet hoe je als boegbeeld van de multiculturele samenleving überhaupt over een positie als LPF-bewindspersoon zou kunnen nadenken. Het leidt tot kritische vragen tijdens personeelsbijeenkomsten. Het is slechts enkele maanden voordat Aboutaleb in oktober 2002 de overstap maakt naar de gemeente Amsterdam.

Sørensen verwijt Aboutaleb in de pers dat hij een baantjesjager is en dan ook nog eens met de Marokkaanse nationaliteit

Aboutaleb schurkt in de jaren als wethouder en staatssecretaris voor de PvdA geregeld tegen het rechtspopulisme aan als het gaat om integratie. Maar dat verandert niet dat hij een Marokkaanse Nederlander is met twee paspoorten. Het maakt Aboutaleb voor Leefbaar Rotterdam toch bij voorbaat verdacht. En dus is Sørensen, medeoprichter en voormalig fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam, woedend als op 16 oktober 2008 bekend wordt dat Aboutaleb burgemeester zal worden. Sørensen verwijt Aboutaleb in de pers dat hij een baantjesjager is en dan ook nog eens met de Marokkaanse nationaliteit. Hij briest dat het niet slim is om uitgerekend een representant te kiezen van een groep die in heel Nederland en in Rotterdam problemen veroorzaakt.

Niet alleen bij Sørensen is de beeldvorming over Marokkaanse Nederlanders anno 2008 behoorlijk slecht. Het negatieve imago van Marokkaanse Nederlanders is hardnekkig. Volgens het Integratie Jaarrapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) uit 2009 is dit te verklaren door de oververtegenwoordiging van Marokkaanse Nederlanders in de criminaliteit. Bij pubers is hun aandeel op dat moment zelfs het hoogst van alle niet-westerse groepen. Ook op andere vlakken gaat het nog altijd niet goed met de Marokkaanse gemeenschap in Nederland. Marokkaanse Nederlanders zijn vaker werkloos dan Turkse, Antilliaanse en Surinaamse Nederlanders en hebben vaker een bijstandsuitkering.

Maar het scp ziet ook lichtpuntjes. De beheersing van de Nederlandse taal is verbeterd, gaat sneller vooruit dan bij Turks-Nederlandse leerlingen en een stijgend aantal Marokkaans-Nederlandse leerlingen krijgt een havo/vwoadvies. Verder werken steeds meer tweedegeneratie-Marokkaanse Nederlanders in hogere en wetenschappelijke beroepen. Desondanks overheerst het negatieve imago, waar Leefbaar in Rotterdam slim op inspeelt.

Sørensen reageert niet alleen emotioneel omdat hij zich ergert aan de achtergrond van Aboutaleb, maar vooral omdat de kandidatuur van Aboutaleb ook een grote overwinning is voor de PvdA, de partij waar hij een hartgrondige hekel aan heeft. In de jaren zeventig was hij zelf actief PvdA-lid, maar hij raakte teleurgesteld in de partij, die in zijn ogen te veel functioneerde als een baantjesmachine.

Ronald Sörensen

Lees meer

Ronald Sørensen: ‘De PvdA veroorzaakte mijn hersenbloeding’

Lees hier het interview dat Vers Beton met Ronald Sorensen had in 2014

Wat Sørensens afkeer van de toen almachtige Rotterdamse PvdA alleen maar groter maakte, was zijn indruk dat de sociaaldemocraten vrijwel niets deden aan de verloedering van de Rotterdamse achterstandswijken en de integratieproblemen met gastarbeiders, hun kinderen en kleinkinderen.

Als leraar op een middelbare school ziet hij in de jaren negentig zijn stad voor zijn ogen afglijden en dat inspireert hem om eind 2001 Leefbaar Rotterdam op te richten. Met Pim Fortuyn als lijsttrekker weet Sørensen de Rotterdammers uit de achterstandswijken te mobiliseren en een grote overwinning te behalen. Zo komt de partij in het stadsbestuur. In tegenstelling tot de LPF, die na de dood van Fortuyn uiteenvalt, houdt Leefbaar Rotterdam stand en schiet de partij wortel in Rotterdam. Vier jaar na de nederlaag komt de Rotterdamse PvdA in 2006 met een verkiezingsprogramma dat volgens Sørensen veel gelijkenissen vertoont met dat van Leefbaar Rotterdam. De sociaaldemocraten winnen daarmee de meerderheid in de gemeenteraad terug. Ook blokkeert de PvdA een referendum waarmee de nieuwe burgemeester gekozen zou kunnen worden, een diepe wens van Leefbaar. Het zorgt ervoor dat Sørensen een steeds grotere hekel krijgt aan de PvdA. Al die woede komt eruit als Sørensen geconfronteerd wordt met de keuze voor Aboutaleb als burgemeester, terwijl Wim van Sluis van Leefbaar Rotterdam in zijn ogen veel beter geschikt is voor het ambt. ‘Andere partijen gingen liever dood dan dat ze iemand van Leefbaar burgemeester zouden maken,’ zegt Sørensen als hij eraan terugdenkt.

…lees de rest van het hoofdstuk in de biografie Ahmed Aboutaleb. Overal de eerste, dat vanaf vandaag te koop is.

Over het boek:
In 2019 is Ahmed Aboutaleb tien jaar burgemeester van Rotterdam. Het einde van zijn tweede termijn is in zicht. Hoe is het Aboutaleb gelukt als zoon van een Marokkaanse dorpsimam uit te groeien tot de eerste islamitische burgemeester van een grote Europese stad? Ahmed Aboutaleb. Overal de eerste is het verhaal van een arme migrantenzoon die een van Nederlands succesvolste en populairste bestuurders werd.

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

aui_hermanides_e_255974

Elisa Hermanides

Elisa Hermanides (1982) is financieel journalist bij Trouw. Zij werkte als onderzoeksjournalist, politiek verslaggever en columnist voor Het Parool. Ook was zij mede-initiatiefnemer en presentator van het programma Park Politiek van AT5. Zij begon haar carrière bij Het Financieele Dagblad.

Profiel-pagina
aui_koops_r_255973

Ruben Koops

Ruben Koops (1986) is nieuwsverslaggever en politiek columnist bij Het Parool, gespecialiseerd in het Amsterdamse stadhuis. Hij werkte op de redacties van onder meer De Telegraaf, Radio Nederland Wereldomroep en BNR Nieuwsradio.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500