Advertentie

Pionect top banner_V2
Voor de harddenkende Rotterdammer
Versbeton_michaelvankekem_leefbaar
Beeld door: beeld: Michael van Kekem

“Allochtoon pakt bewust blanke”, citeerde De Telegraaf vorige maand Tanya Hoogwerf, nummer twee van Leefbaar Rotterdam. Ze pleitte voor een “Marokkanenaanpak”, naar aanleiding van berichten over bloedprikbendes die bejaarden overvallen. “Het zijn voornamelijk allochtone jongeren die bewust blanke ouderen als doelwit uitkiezen”, zei ze. “Ze bevuilen niet hun eigen nest.” In de studio bij WNL pleitte ze voor registratie van etniciteit. 

Hoogwerf overviel daarmee niet alleen de Rotterdamse lezer, maar ook haar eigen partijgenoten. Die waren namelijk not amused dat ze dit pleidooi via de pers hadden moeten vernemen. Bovendien is het nogal wat, om een causaal verband aan te wijzen tussen etniciteit en criminaliteit. Een forse, interne discussie volgde, waarna Hoogwerf excuses aanbood voor haar onaangekondigde optreden.

Het is verleidelijk om dit als een eerste zet te zien in de leiderschapsstrijd binnen Leefbaar. Ware het niet dat Joost Eerdmans pas een week later bekend maakte dat hij afzwaait als lijsttrekker. Niettemin: Hoogwerf is beschikbaar. En met een leiderschapswissel voor de deur legt dit voorval een terugkerend vraagstuk binnen Leefbaar bloot: waar staat de partij eigenlijk voor en hoe verhoudt ze zich tot andere partijen?

Ouderwetse volkspartij

Een richtingenstrijd dus. Je zou kunnen zeggen dat Leefbaar een partij is zoals je ze steeds minder hebt: een ouderwetse volkspartij. Een grote partij met een breed electoraat, waarin de flanken elkaar met ideeën voor de samenleving te lijf gaan.

Leefbaar laat geregeld weten dat zij zichzelf inderdaad graag als zo’n brede volkspartij ziet, bijvoorbeeld toen er kritiek kwam op de samenwerking met Forum voor Democratie en Thierry Baudet. Volgens voorzitter Ronald Buijt kan de partij bij de volgende verkiezingen zelfs naar vijftien of zestien zetels stijgen (nu zijn dat er elf). Groei moet komen van jongeren en “goed geïntegreerde allochtone Rotterdammers”.

Maar kan je wel een brede volkspartij zijn die zicht houdt op de macht én tegelijkertijd zulke onverzoenbare, cultuurkritische standpunten aanneemt? Ik moest terugdenken aan de introspectie die plaatsvond bij de PvdA, na de afstraffing bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017. Wat betekent het om een volkspartij in een versnipperd politiek landschap te zijn, op welke thema’s moest de partij zich gaan profileren om de brede achterban (arm en rijk, jong en oud, van verschillende etnische achtergronden) erbij te houden?

Compromisloze standpunten op culturele issues, daar bijt een volkspartij vroeg of laat de tanden op stuk

“Tot nu toe is het geen enkele partij gelukt om zich te profileren op de sociaal-culturele dimensie en een heterogeen samengestelde achterban te bedienen”, schreef Philip van Praag toen in het partijblad S&D. “Een partij die de ambitie heeft volkspartij te willen zijn en blijven kan niet overleven met een scherp profiel op de sociaal-culturele dimensie.”

Met andere woorden: compromisloze standpunten op culturele issues zijn misschien aantrekkelijk voor partijen als de PVV, Denk of de Partij voor de Dieren. Ofwel voor oppositiepartijen met een duidelijk geprofileerde achterban. Maar een volkspartij bijt er vroeg of laat de tanden op stuk.

Linksom of rechtsom

Daar komt bij dat je in coalitieland Nederland rekening moet houden met andere partijen. In aanloop naar de laatste gemeenteraadsverkiezing sprak ik iemand binnen Leefbaar die precies daarvoor waarschuwde. Hij vreesde dat zijn partij zich zou laten meeslepen in het retorische geweld van de PVV, met politieke marginalisering als gevolg. Want: hoe onverzoenlijker Leefbaar zichzelf in de markt zou zetten, hoe groter het risico dat andere partijen hun onderlinge verschillen opzij zouden zetten om het maar zonder Leefbaar te kunnen gaan doen.

Wat is er mis mee, vroeg hij zich af, als Leefbaar een keer wat zetels minder zou halen, maar daarmee wel de sleutel tot toekomstige coalities in handen hield? Hij vergeleek het met D66. Die partij doet het soms over rechts en soms over links, maar zit de laatste jaren vaak aan de knoppen.

Het tegenovergestelde gebeurde. Leefbaar liet zich door de PVV uit de tent lokken en ging er vol in. Er kwam een verbond met Forum en de raadsverkiezingen werden “een referendum over de Nederlandse identiteit”. Er zouden regels moeten komen die het aantal niet-Nederlandse winkels in een straat aan banden zouden leggen en “social justice warriors” kregen de wind van voren. Het was niet de eerste keer.

Oppositie

Terug naar Joost Eerdmans, die bij de volgende verkiezingen dus geen lijstrekker meer is. Je kunt van hem vinden wat je wil: hij is plooibaar, opportunistisch misschien, en hij heeft zeker ambities die groter zijn dan Rotterdam. Bij een Forum-bijeenkomst werd hij laatst als partijkopstuk aangekondigd. Eerder was hij al kandidaat-Kamerlid voor het CDA en Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn. In 2006 probeerden hij en Marco Pastors het met hun partij Eén NL.

Maar hij is ook een bedreven politicus. Niet alleen omdat hij goed kan praten, strategisch en charismatisch is. Maar ook omdat hij binnen Leefbaar – om met oud-premier Joop dan Uyl te spreken – de boel bij elkaar houdt. Zelfs nadat Leefbaar bij de collegevorming buiten de boot viel, wist hij de rust terug te brengen in de fractie.

Eerdmans verkoos in 2014 de boodschap van ‘schoon, heel en veilig’ boven bijtende islamkritiek

Dat was wel anders toen hij in 2014 aantrad, kort nadat de gematigde Ronald Schneider partijvoorzitter was geworden. De partij was gemarginaliseerd. Na hun verkiezingsoverwinning van 2002, en de collegeperiode die daarop volgde, bivakkeerde Leefbaar alweer acht jaar in de oppositie. Raadsleden raakten gefrustreerd omdat al hun moties werden weggestemd. Contacten met andere partijen waren er nauwelijks. En toen Marco Pastors in 2010 liet weten best met de PvdA een college te willen vormen, hield lijsttrekker Dominic Schrijer de boot af. Zelfs bemiddeling van de toenmalige Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan haalde niks uit.

Pas met een gematigdere agenda kwam de partij weer aan de macht. Eerdmans verkoos bij de verkiezingen van 2014 de boodschap van ‘schoon, heel en veilig’ boven bijtende islamkritiek en cultuurstrijd. In zijn ‘pamflet voor Rotterdam’ ging het over integratie, werk en de “menselijke maat” in de zorg en het onderwijs. Ook beloofde hij een “fatsoensoffensief in de Rotterdamse politiek”.

Nu, vijf jaar en nog een verkiezingsoverwinning later, zit Leefbaar opnieuw in de oppositie. Om dat te veranderen klinkt als oplossing steeds weer: als Leefbaar bij de volgende verkiezingen maar genoeg zetels haalt, kan niemand nog om de partij heen. Maar de vraag is nog steeds: met welk verhaal? Met een “Marokkanenaanpak”, of toch weer ‘schoon, heel en veilig’?

Meer politieke analyse lezen?

Je vindt ze hier

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Guido van Eijck

Guido van Eijck

Guido van Eijck (1987) is freelance journalist. Zijn stukken verschenen in onder meer De Groene Amsterdammer, de Volkskrant, het Financieele Dagblad en Die Zeit. Voor Vers Beton schrijft hij elke maand een analyse over de Rotterdamse politiek.

Profiel-pagina
michael van kekem portret

Michael van Kekem

Illustrator

Michael van Kekem (1985) werkt als illustratief ontwerper en printmaker. Zijn werk bestaat uit het maken en creëren van redactionele illustraties, boeken, huisstijlen, artwork voor animaties, prints en producten zoals Very Manly Pins. Zeefdruk, digitale en handgetekende elementen zijn belangrijke aspecten in zijn werk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

Logo_giraffe_01_600x500