Voor de harddenkende Rotterdammer
VersBeton_Funzig_Klimaat
Beeld door: beeld: Funzig

Het Rotterdams klimaatbeleid faalt. Sinds 1990 is de CO2-uitstoot van de stad en regio met 42 procent gestegen: van 24 megaton in 1990 naar 34 megaton in 2016. In 2007 was Rotterdam nog op dreef om dit broeikasgas te gaan verminderen: het klimaatprogramma ‘Rotterdam Climate Initiative’ streefde destijds naar een halvering van de CO2-uitstoot in 2025. Maar de bedrijvigheid nam toe, de tweede Maasvlakte werd in gebruik genomen en twee nieuwe kolencentrales werden aangezet. Zo luid als het emissiereductiedoel werd uitgedragen, zo geruisloos werd het weer losgelaten.

Inmiddels produceert Rotterdam een vijfde van de gehele Nederlandse CO2-uitstoot. Elke vierkante meter in Rotterdam produceert jaarlijks gemiddeld 108 kilogram CO2: een gaswolk met het gewicht van een baby-olifant. 1  

Als we op de huidige voet doorgaan met de uitstoot van broeikasgassen is Rotterdam in 2030 een van de Europese kuststeden met de meeste economische schade als gevolg van klimaatverandering: ongeveer €200 miljoen per jaar. Dat is meer dan de gemeente nu uitgeeft aan onderwijs (€193 miljoen). Als ook extreme weersomstandigheden2 worden meegerekend neemt dat bedrag nog aanmerkelijk toe.

RM_Wolkenkrabber

Lees meer

Gondelen door Rotterdam

Rotterdam, 17 april 2037 – Het is twee jaar sinds Rotterdam onderliep als gevolg…

Ook minder direct zichtbare gevolgen van klimaatverandering zijn uiterst bedreigend voor onze stad en regio. Nederlandse zeespiegelstijging-experts stelden recent dat bestuurders serieus moeten nadenken over het achterlaten van laaggelegen regio’s als Rotterdam in licht van zeespiegelstijgingprojecties en kosten voor behoud. Het idee van een ‘gecontroleerde terugtrekking’ is dus niet langer alleen voer voor het climate change fiction-genre (eerder schreef ik voor Vers Beton zo’n ‘cli-fi’ stuk). Inmiddels is het een wezenlijk lange-termijn scenario waarmee topspecialisten rekening houden.

Zonder stabiel leefklimaat is er dus geen toekomst voor Rotterdam. Die realisatie toont de urgentie voor gemeentelijk beleid dat klimaatverandering tegengaat, eenduidig en tot in de kern toe.

Het verlaten van laaggelegen regio’s als Rotterdam, is een serieus scenario voor de lange termijn, stellen zeespiegelstijging-experts

Er is dus een Radicaal Rotterdams klimaatbeleid nodig. Een oproep hiertoe is van alle politieke kleuren. Want willen we in de 21e eeuw en daarna überhaupt gestalte kúnnen geven aan concurrerende opvattingen over de ideale samenleving, dan moet die toekomst eerst veilig gesteld worden.

Een radicaal klimaatbeleid is zelfs uiterst ‘conservatief’, ofwel behoudend in de letterlijke zin des woords. Een terloops klimaatbeleid is daarentegen juist het recept voor een fundamentele ondermijning van onze bestaanskans. Ook klimaatactivisten experimenteren met een dergelijke herschikking van de betekenis van een interventionisme dat proactief ingrijpt om de business-as-usual te verstoren, en laissez-faire beleid dat zich juist richt op het borgen van die business-as-usual. Zo blokkeerden Extinction Rebellion-activisten onlangs de Stadhouderkade in Amsterdam. Met hun ‘radicale’ actie vroegen ze aandacht voor de anarchie die dreigt wanneer de business-as-usual blijft prevaleren. Ook in Rotterdam staan inmiddels soortgelijke acties op de rol.

De activisten hebben de wetenschap aan hun zijde, nu nieuw onderzoek telkens weer aantoont dat het klimaat op onverwachte manieren oncontroleerbaarder dreigt te worden.

Havenbedrijf en de logica van winst

Met het verstrijken van de tijd neemt de urgentie toe voor een radicaal Rotterdams klimaatbeleid. Zeker gezien onze grote bijdrage aan de nationale uitstoot. Hoe dat beleid eruit moet zien is onderwerp voor een volgend artikel. Maar duidelijk is dat dat beleid nooit om de Haven van Rotterdam heen kan. Van de Rotterdamse uitstoot komt maar liefst 90 procent van de haven. Slechts 6 procent komt van Rotterdammers zelf. De echte ‘klimaatklapper’ maken we in de haven.

Het is dus zaak dat vooral het Havenbedrijf Rotterdam (HbR) radicaal klimaatbeleid voert. Maar de haven komt niet hartgrondig op voor een veilig klimaat voor Rotterdam.

Neem bijvoorbeeld de statuten van het Havenbedrijf. Eind 2003 stelde HbR zich in de vernieuwde oprichtingsstatuten3  ten doel om bij te dragen aan ‘het woon-, werk- en leefklimaat van de stad en regio Rotterdam, ook indien deze activiteiten voor de vennootschap (aanvankelijk) verliesgevend zijn’. Investeringen van het Havenbedrijf mochten dus omwille van het klimaat van Rotterdam verliesgevend zijn. Ik ontdekte dat de gemeente de bepaling later schrapte (in 2006). Net zoals bij elk ander bedrijf werd winst weer het leidmotief.

De logica van winst is een probleem, want de haven verdient voornamelijk geld met de bedrijvigheid van klimaat ontwrichtende, fossiele-energie-industrie. Het is de grootste kolenverwerkingshaven van Europa. Daar komen ook nog eens de kolencentrales van Uniper en Engie bij op de Maasvlakte, en de olieraffinaderijen van Shell, Esso en BP. Hoe beter dit fossiele ‘haven- en industrieel cluster’ presteert, hoe meer winst de haven draait. En dus: hoe meer de haven klimaatontwrichting faciliteert en een toekomst van Rotterdam ondermijnt.

Daarom zal HbR zichzelf niet losrukken van de fossiele wurggreep. In de praktijk is eerder het tegenoverstelde waar. In het recente verleden lobbyde het Rotterdam Climate Initiative bijvoorbeeld nog voor het optuigen van een biobrandstoffenindustrie in de haven4. De grote ‘verwerkingscapaciteit’ zou de Rotterdamse haven de logische plek maken voor één van de grootste palmoliehavens van Europa. Deze industrie leidt tot massale ontbossing in Zuid-Oost Azië en is dus slecht voor het klimaat, maar bijvoorbeeld ook discutabel op het gebied van mensenrechten.

vissersbootje-Moroba

Lees meer

Hoe het Havenbedrijf werkt aan een wereldhaven in een Braziliaans visserdorp

Op de plek waar de vissers van Marobá, Brazilië nu hun vis vangen, varen straks de…

De internationale tak van de haven participeert bovendien onder meer in twee Braziliaanse havens (Pecém en Porto Central). Daar wil de haven nieuwe kolen-, olie- en gasstromen opzetten van- en naar zichzelf. Ook graan en soja zullen er een grote rol spelen. Mogelijk worden hiervoor bosrijke gebieden verbrand en voor de laatstgenoemde haven moeten natuurlijke gebieden en vissersgemeenschappen het ontgelden. 

Het leidt dan ook niet tot verbazing dat Allard Castelein, de huidige havenmeester (en ex-Shellman) de fossiele industrie juist wil ‘koesteren’, ‘waarborgen’, en stelt die ‘nodig te hebben’ voor de energietransitie. Dat zei hij op een presentatie bij de raadscommissie Economie, Haven, Mobiliteit en Duurzaamheid van de gemeente Rotterdam, waar ik ook aanwezig was.

Ook liet de haven eerder door Rein Willems (ook een ex-Shellman en notoir ontkenner van klimaatverandering) een actieplan schrijven ter ‘versterking’ van de petrochemische cluster. Of neem het feit dat de haven vorig jaar het kolenoverslagcontract met het Europees Massagoed Overslagbedrijf (EMO) verlengde met nog eens 25 jaar. Dit gebeurde ondanks maatschappelijk protest, mogelijkheden om verlenging te bemoeilijken, en een meerderheid in de gemeenteraad voor de uitfasering van de kolenoverslag.  

Ook bij nu lopende onderhandelingen over een ‘Rotterdams Klimaatakkoord’ (een soort lokale doorvertaling van het nationale Klimaatakkoord) wordt de belangrijkste klimaattafel – de zogenaamde ‘haven- en industrietafel’ – voorgezeten door Alice Krekt, energie-programmadirecteur bij industriële belangenbehartiger Deltalinqs. Op 22 november wordt dit klimaatakkoord gepresenteerd. De hoop dat daar iets radicaals in staat, is tevergeefs.

Op de raadscommissie van 20 november wordt de nieuwe lange-termijnvisie van de haven vermoedelijk goedgekeurd zonder radicale ingrepen

Datzelfde geldt voor de komende update van de lange-termijnvisie van de haven, neergelegd in de zogenaamde ‘Havenvisie’: er zal weinig radicaals in staan. Van Gils, wethouder Haven (D66) heeft een misplaatst vertrouwen in de klimaatambities van bedrijven aldaar, en in de capaciteit van de haven om de duimschroeven aan te draaien bij de fossiele industrie. Op de raadscommissie van 20 november wordt de nieuwe visie vermoedelijk goedgekeurd zonder radicale ingrepen.

Omdat de haven afhankelijkheid is van de fossiele industrie doet ze er alles aan om die te behagen. Zelfs wanneer samenwerkingen faliekant mislukken wordt de industrie gepamperd. Zo was het ‘jammer-maar-ok’ toen kolencentrale-eigenaren Uniper en Engie zich twee jaar geleden terugtrokken uit ROAD, een proefproject voor de ondergrondse afvang en opslag van CO2-uitstoot. De bedrijven vonden het project te duur en zaten juridisch nergens aan vast. De overheid betreurde dit maar kende hen vervolgens met steun van de haven een subsidie toe van €926 miljoen voor de bijstook van biomassa, een zogenaamd duurzame brandstof. 

Papieren tijgers

‘Zogenaamd’, want internationaal is afgesproken dat de uitstoot door het verbranden van biomassa niet geteld wordt bij de totale uitstoot van een land. Op papier komt daardoor bij de verbranding van biomassa geen CO2 vrij. In de praktijk is de uitstoot van kolencentrales met bijstook 5 procent  hoger dan zonder bijstook.

Dit soort papieren tijgers komen de haven goed uit. Want op papier leidt verbranding van biomassa dus niet tot CO2-uitstoot. De haven slaat er elke discussies over zijn internationale ketenverantwoordelijkheid voor klimaatverandering mee dood en voert biomassa-stook zelfs op als een post voor ‘negatieve uitstoot’. Op papier draagt de haven zo ook niet bij aan het verergeren van de klimaatcrisis met het optuigen van fossiele havens in het buitenland.

En zo draagt de haven op papier ook niet bij aan klimaatverandering met de huisvesting van de grootste kolenoverslag van Europa. Op papier helpt verkleining van de overslag daarom niet om onze klimaatdoelen te halen, aldus Adriaan Visser (D66), voormalig wethouder Haven. De kolen die in Rotterdam worden overgeslagen worden namelijk vervolgens geëxporteerd en pas over de grens verbrand.

Maar de fysische realiteit van klimaatverandering houdt geen rekening met zulke ‘prettige rekenfouten’. Burgerbeweging Rotterdams Klimaat Initiatief becijferde dat bij verbranding van de overgeslagen kolen een hoeveelheid CO2 vrijkomt die gelijk staat aan de helft van de totale Nederlandse CO2-uitstoot.

Ook PORTHOS, het nieuwe CO2-afvang-, opslag- en hergebruikproject van de haven kent een papieren realiteit die de haven welgevallig is. Uit een haalbaarheidsstudie zou blijken dat er voldoende ‘maatschappelijke acceptatie’ zou bestaan voor doorgang. Maar Gasunie liet mij bij navraag weten dat het rapport niet openbaar is, ‘vanwege vertrouwelijke/ commerciële informatie van de bij het consortium aangesloten bedrijven’.

Door het vertrouwen in het nieuwe CO2-afvangproject PORTHOS gaat kostbare tijd verloren waarin investeringen in duurzame energie kunnen worden gedaan

Het is maar de vraag of dat maatschappelijk draagvlak bestaat, bijvoorbeeld gezien de zorgen van organisaties als Greenpeace. Het project kost ongeveer 500 miljoen euro aan publiek geld terwijl het project slechts tot zo’n 5 miljoen ton CO2 per jaar zal kunnen afvangen. Door het vertrouwen in PORTHOS gaat kostbare tijd verloren waarin investeringen in duurzame energie kunnen worden gedaan. Inmiddels is het hele project onzeker vanwege de stikstofuitspraak van de Raad van State. Dat staat nog los van de aanstaande milieueffectenrapportage. Ook is onzeker of de verantwoordelijkheden juridisch voldoende zijn dichtgetimmerd.

Regie nemen over falend klimaatbeleid haven

Er resteert slechts een beperkte tijd om deze grootste bedreiging voor Rotterdam – gevaarlijke klimaatverandering – af te wenden. De haven moet nu bevrijd worden uit de fossiele wurggreep waaraan onze stad langzaam bezwijkt. De oriëntatie op korte-termijn winst weerhoudt de haventop ervan om hartgrondig op te komen voor een veilige toekomst voor Rotterdam. Die faalt op dit vlak al decennialang. Er is geen reden om ervan uit te gaan dat dat gaat veranderen. Een ingreep van buitenaf is daarom hard nodig.

Gelukkig is er nog de gemeente Rotterdam: grootaandeelhouder  van HbR. Dit feit maakt ons Rotterdammers allemaal een beetje grootaandeelhouder. 5Dat aandeelhouderschap kunnen we gebruiken: we kunnen de gemeente het mandaat geven om de regie terug te nemen over het klimaatbeleid van de haven.

Ook havenhoogleraar Harry Geerlings (Erasmus Universiteit) deelt deze visie. Hij richtte zich onlangs tot de Rotterdamse wethouders. ‘Laat u horen!’, schreef hij. Steven Lak, voorzitter van industriële belangenbehartiger Deltalinqs, reageerde binnen een paar dagen als aangeschoten wild. Kennelijk doet de suggestie van een externe ingreep op de havenstrategie veel pijn bij de fossiele-energie-industrie. Dat is bemoedigend. Interventies die industrie pijn doen, zijn een veelbelovende middelen om vaarwel te zeggen tegen fossiel.

De komende tijd werken bezorgde burgers zoals ik via het Rotterdams Klimaat Initiatief aan een pakket aan maatregelen voor radicaal Rotterdams klimaatbeleid. Iedereen mag meedenken. Het resultaat is voer voor een volgend artikel.

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Alleen in Velsen (198 kg/m2) en Geertruidenberg (125 kg/m2) is dat meer. Dat komt vooral door de geringe gemeentelijke oppervlakte en flinke uitstoot van respectievelijk Tata Steel en de Amercentrale. ↩︎
  2. Nieuw onderzoek laat zien dat de kans op zulke omstandigheden groter wordt. Sinds de jaren zestig vinden rivieroverstromingen in Noordwest Europa steeds vaker plaats (de kans daarop neemt elk decennium toe met 2.3%). Overstromingen die zo heftig zijn dat ze toen nog maar eens per 100 jaar voorkwamen vinden tegenwoordig alweer eens in de 50-80 jaar plaats. ↩︎
  3. Eind 2003 werd het havenbedrijf verzelfstandigd en omgevormd tot naamloze vennootschap. Artikel 2, lid 2, sub c van de oprichtingsstatuten omschrijft een van de doelen: … het leveren van bijdragen aan de stedelijke ontwikkeling, de ontwikkeling van stadshavens en de verbetering van woon-, werk- en leefklimaat van de stad en regio Rotterdam, ook indien deze activiteiten voor de vennootschap (aanvankelijk) verliesgevend zijn. ↩︎
  4. In het hier genoemde FTM-artikel wordt het Rotterdam Climate Initiative (RCI) inzake het biobrandstoffenbeleid van de Haven getypeerd als een platform (…) voor bedrijven uit de biobrandstofsector en de spreekbuis van hun opvattingen (eerder) dan dat het initiatief zich inzet voor de reductie van CO2. Een onderzoeker van SOMO trekt de conclusie dat het RCI direct de belangen behartigt van de biobrandstofbedrijven in de Rotterdamse haven in plaats van klimaatbelangen. ↩︎
  5. De gemeente Rotterdam bezit 70% van de aandelen van het Havenbedrijf Rotterdam. Het Rijk bezit de overige 30%. ↩︎
Vatan_Huzeir

Vatan Hüzeir

Vatan Hüzeir is oprichter en directeur van Changerism en mede-initiatiefnemer van Rotterdams Klimaat Initiatief.

Profiel-pagina
Avatar_Funzig

Funzig

Illustrator

Funzig (1993) is een grafisch illustrator uit Rotterdam. Met een voorliefde voor grafisch vormgeven legt Funzig zijn blik op de wereld vast in zijn werk. Alledaagse situaties probeert Funzig om te zetten naar sfeervolle scene’s waarbij kleur essentieel is voor het geheel.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.