Voor de harddenkende Rotterdammer
_MG_3310FrancineHouben
Beeld door: beeld: Geisje van der Linden

Op het recente Stadmakerscongres presenteerde Francine Houben, creatief directeur van het gerenommeerde architectenbureau Mecanoo, haar Perspectief op Zuid. De presentatie had als prikkelende ondertitel, ‘Rotterdam-Zuid, mooie stad achter de dijken’. Het gaf meteen aan dat dit verhaal niet over de tekortkomingen van Zuid gaat, maar over een lonkend vergezicht voor het stadsdeel. 

Houben: “Dat was ook mijn irritatie. Zuid heeft een negatief imago, maar dat vind ik onterecht. Tweehonderdduizend mensen wonen daar. Hoe kun je zeggen dat het daar niet goed is? Dat is ook niet zo. Er is echt niks mis met de stedenbouw op Zuid, die is net zo goed als op Noord. Er zijn prachtige singels, hele mooie lanen. En sommige scholen, door architect Van der Steur ontworpen, zijn mooier dan op de Noordoever.”

Wat er dan wel mist? Een integrale visie voor Zuid, stelt Houben. Deelplannen genoeg, maar waar is het grote plaatje? “Hoe kan het bijvoorbeeld dat stad en haven zo ver uit elkaar gegroeid zijn? Dat er veel minder openbaar vervoer is op Zuid, en minder hoger onderwijs?” vraagt ze zich af.

Nieuw aan deze kaart is het perspectief: Houben kijkt vanuit het Westen, zodat de Maashaven het hart van Rotterdam is

Op eigen initiatief begon Houben daarom drie jaar geleden haar zoektocht. Ze sprak met het Havenbedrijf, met binnenvaartschippers, met onderwijsinstellingen, met mobiliteitsexperts, met kunstenaars, marktkooplui en bewoners, en met ambtenaren en bestuurders. “Ik wilde voorbij de individuele belangen kijken. Wat kunnen we doen voor de stad, en voor de regio?”

Mecanoo_Kaart_Rotterdam_Zuid
Beeld door: beeld: Mecanoo

Afgelopen voorjaar gaf de gemeente haar een officiële opdracht om haar plan verder uit te werken, in samenhang met bestaande plannen als Hart van Zuid en Feyenoord City. Wat nieuw is aan de kaart die zij nu presenteert, is het perspectief. Houben kijkt vanuit het Westen, zodat de Maashaven het hart van Rotterdam is, en de focus bij de havens en hun verbinding met de stad ligt. 

Een greep uit de vele ideeën die in haar plan verwerkt zijn: meer metrostations, een nieuw intercitystation, een campus in de Maashaven waar je zorg, techniek en logistiek kunt studeren en waar je kunt wonen. Maar ook een dijkpark, een ‘superbus’ door de Maastunnel, kleine dorpjes op de pieren van de Waalhaven, en veel aantrekkelijkere werkplekken en woonlocaties. 

Tien kilometer dijkpark

De echte eyecatcher op de kaart is het tien kilometer lange dijkpark, langs de dijken die na de watersnoodramp van 1953 om Zuid zijn aangelegd. Houben: “Die dijken scheiden Zuid nu van de rest van de stad en blokkeren het zicht op de haven. Wat als je hier een tien kilometer lang dijkpark van zou maken? Een groene plek, waar Zuiderlingen kunnen wandelen, flaneren, sporten?” 

Den Haag, dat is die ‘mooie stad achter de duinen’, zegt Houben. “Maar stel je voor dat Rotterdam Zuid ‘mooie stad achter de dijken’ wordt. En dat die dijken iets ontzettend positiefs zijn voor de bestaande wijken, dat ze de trots van Rotterdam Zuid worden. Dit plan is ook een beetje een cadeau voor Zuid.”

Hoe dieper je Zuid in gaat, hoe slechter het vervoer wordt

Regelmatig trok Houben er de afgelopen jaren ook met haar zoon op uit, die op Heijplaat woonde. Samen verkenden ze Zuid op de fiets. “Dan zei ik, kom we gaan op Zuid uit eten. Maar bij de Waalhaven vind je alleen een McDonalds.” Ze verbaasde zich over het gebrek aan voorzieningen in de haven, over de grote afstanden tussen de metrostations, überhaupt het gebrek aan openbaar vervoer. Hoe dieper je Zuid in gaat, hoe slechter het vervoer wordt.

“Metrostation Slinge, ben je daar weleens geweest? Dat is echt geen prettige omgeving, hoor.” Daarom stelt Houben een nieuw metrostation voor: Waalhaven-Zuid. Een plek waar veel meer bedrijvigheid kan komen, misschien ook een campus. “Zo kun je van Slinge het hart van Pendrecht en Zuidwijk maken, met nieuwe woningen en voorzieningen. Nu is daar alleen een Park & Ride.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Waarom is mobiliteit zo belangrijk in haar plan? “Simpel”, zegt Houben. “Waar vervoersarmoede is, is armoede. Als jij niet verbonden bent, dan ben je niet verbonden met werk, met perspectief op de wereld, met de rest van de stad. Dat heeft heel veel met mobiliteit te maken.” Ze stelt daarom een ‘superbus’ voor die vanaf Centraal Station door de Maastunnel rijdt, naar de nieuwe metrohalte Waalhaven-Zuid.

Maar ook een goede fiets- en wandelverbinding mist: een rondje ‘Hart van Rotterdam’ van vijf kilometer, dat noord en zuid verbindt. “Ik vind het heel erg belangrijk dat je verbindingen maakt die gratis zijn. Het is een groot misverstand dat iedereen openbaar vervoer kan betalen.”

Hotel van gestapelde containers

Waar Houben van schrok, was een tijdelijk hotel op de Maasvlakte: gestapelde containers voor havenarbeiders. “Er staat daar een all-in concept voor 1500 tijdelijke krachten. In het weekend is er een busje dat ze even naar de stad brengt. Supergevaarlijk. Zo is er geen binding meer tussen het bedrijfsleven en de stad. Tussen de mensen en je stad.”

Ze laat ook een foto zien van een bedrijventerrein in de haven. Lege straten, gesloten gevels. “Bedrijven in de haven zijn naarstig op zoek naar mensen. Maar wie wil hier nou graag werken?” vraagt ze zich hardop af. “Denk aan bedrijventerreinen als de Kabelfabriek in Delft, de Binckhorst in Den Haag, of M4H in Rotterdam. Iedereen is bezig om die bedrijvigheid te combineren met educatie, wonen, sporten, en cultuur. Waarom kan het hier dan niet óók?”

Het type werk in de haven verandert bovendien enorm, stelt ze, door schaalvergroting en robotisering. “Er zijn 180.000 banen in de haven en er wonen 200.000 mensen op Zuid. Hoe kan het dat er toch werkloosheid en armoede heerst?’ vraagt ze zich af. Houben wil de haven en de stad weer met elkaar verbinden.

Een andere fascinatie – zoals Houben het zelf noemt – is de Maashaven. Vroeger was dit het hart van de Rotterdamse economie, nu wordt het vooral gebruikt door binnenvaartschippers die er in de weekenden en tijdens feestdagen aanmeren. “Het is letterlijk het parkeerterrein van de binnenvaart. Moet je je voorstellen, zo’n enorme ruimte, die gebruikt wordt door hooguit honderd mensen.”

De Maashaven is net zo breed als de Nieuwe Maas, en bijna twee kilometer lang. Alle wijken die erachter liggen, zijn nu disconnected van de haven, van de rest van de stad en Nederland, stelt Houben. Ze stelt voor om de Maashaven te verkleinen en ruimte voor een onderwijscampus te maken. Een plek waar de jongeren techniek, zorg en logistiek kunnen studeren: opleidingen die toegang geven tot beroepen waar veel vraag naar is. Ook wil ze bruggen over de verkleinde Maashaven, om de barrière verder te beslechten. “Natuurlijk blijft er ook ruimte voor de binnenvaart”.  

Ze verdiepte zich in de geschiedenis van Zuid om het gebied beter te begrijpen. “Vroeger waren het werk in de haven, het wonen en recreëren veel meer met elkaar verbonden. Ken je bijvoorbeeld Pier 3 in de Waalhaven? Die is aangelegd voor recreatie, vroeger zwommen daar mensen.”

Zo schudt Houben continu feiten uit haar mouw waar je een pubquiz over Zuid mee zou kunnen vullen. “Voor de komst van de metro werd de markt, die nu op het Afrikaanderplein is, aan de Maashavenkade gehouden. Hoe leuk zou het zijn om die markt daar weer terug te brengen? Al is het onder de metro?”

Als stagiair bij de Dienst Stadsontwikkeling tekende Houben in het geheim aan de plannen voor de Wilhelminapier

Haar eigen geschiedenis is nauw verbonden met Zuid. Een van de eerste projecten die haar bureau Mecanoo ontwierp was bijvoorbeeld de Hillekop, een sociaal woningbouwproject bij de Rijnhaven, gebouwd toen daar nog goederentreinen langs reden. Veel later – de haven trok zich steeds verder terug – kwam daar de woontoren Montevideo op de Kop van Zuid bij. Eind jaren zeventig mocht Houben als stagiair bij de Dienst Stadsontwikkeling in het geheim aan de plannen voor de Wilhelminapier tekenen. De gemeente had toen net bedacht dat ze de Kop van Zuid wilde ‘overnemen’ van de haven.

Geen iconen

Verrassend genoeg richt haar plan zich niet op woningen, terwijl er in de stad naarstig gezocht wordt naar plekken om te bouwen. Dit college heeft zichzelf als doel gesteld 18.000 huizen bij te bouwen. Houben: “Dat wonen, dat komt vanzelf wel. Het gaat erom eerst een goed framewerk neer te zetten voor economie, onderwijs en mobiliteit. Als je dat hebt, dan weet je ook beter waar de woningen moeten komen.”

Ook zul je geen grote nieuwe bouwwerken aantreffen op haar tekeningen, geen nieuwe iconen. Dat is bewust, zegt Houben. “Ik wil dicht bij de wensen van Zuiderlingen blijven, bij basale behoeften. Ik wil het niet verhippen. Ik wil dat het betaalbaar en toegankelijk is. Het plan heet wel Perspectief op Zuid, maar eigenlijk is het Perspectief voor Zuid.”

Waarschijnlijk zal ze binnenkort het plan aan het College presenteren, en aan de gemeenteraad. De presentatie op het Stadmakerscongres was een eerste proeve. “De reacties zijn positief”, zegt ze. “Ik hoop dat mensen het oppikken. Als je dit wilt, kun je er namelijk morgen mee beginnen. Het is een droom voor Zuid, maar wel een realistische.”

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

SaskiaNaafs_VB

Saskia Naafs

Saskia Naafs (1984) is stadssocioloog en onderzoeksjournalist voor Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek. Ze woont in Rotterdam en schrijft het liefst over steden. Haar artikelen verschenen onder meer in De Groene Amsterdammer, Trouw en Het Parool.

Profiel-pagina
GeisjevanderLinden.versbetonkopie

Geisje van der Linden

Fotograaf

Geisje van der Linden (Rotterdam, 1985) werkt als documentaire fotograaf aan langlopende foto projecten. In haar werk onderzoekt ze hoe grote veranderingen, vaak van maatschappelijke aard, het leven van mensen en hun omgeving beïnvloedt en hoe zij zich hieraan zowel bewust als onbewust op aanpassen. Dit jaar publiceert ze haar eerste fotoboek met de titel, Stella Maris. Over Oost-Europese gastarbeiders in Nederland. Naast haar eigen projecten werkt ze in opdracht.

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Han Meyer
    Han Meyer

    Heel goed en inspirerend verhaal. Sluit mooi aan op de ‘tafel van Zuid’ die 2 jaar geleden op de IABR werd georganiseerd, met een presentatie van veel kleinschalige initiatieven. Deze initiatieven en het visionaire verhaal van Francien Houben kunnen elkaar versterken.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.