Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Nina Fernande – Beton of brandhout
Beeld door: beeld: Nina Fernande

De claim

Volgens de gemeente Rotterdam daalde in november het aantal Rotterdammers met een bijstandsuitkering tot onder de 34.000. “Het is bijna acht jaar geleden dat er minder dan 34.000 Rotterdammers afhankelijk waren van een bijstandsuitkering”, meldt wethouder Richard Moti (Werk & Inkomen) in het persbericht van de gemeente Rotterdam. Onder meer Nu.nl en Trouw gebruiken dit bericht als aanleiding voor een artikel over deze daling en Moti’s beleid om mensen uit de bijstand te krijgen.

De check

Om de uitspraak van wethouder Moti te controleren, wil ik drie dingen weten. 1: waar baseert hij zijn cijfers op? 2: hoe stabiel is de definitie die hij gebruikt? En 3: hoe (on)logisch is het dat de afgelopen tijd het aantal mensen met een uitkering gedaald is?

Waar baseert wethouder Moti zijn uitspraken op?

Zijn woordvoerder vertelt dat deze cijfers afkomstig zijn uit Socrates, een systeem dat de G4-steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) gebruiken om onder meer het aantal mensen in de bijstand bij te houden. Cijfers hieruit deelt Moti eens per vier maanden met de gemeenteraad in de zogeheten tertaalrapportage over werk en inkomen. 

Die rapportages vertellen onder meer dat op 31 december 2017 er 37.667 mensen in de bijstand zaten. Dat cijfer gebruikt Moti als beginstand voor het huidige college, dat op 5 juli 2018 aan de slag ging. Op basis van de kwartaalrapportage van 24 oktober 2019 kon Moti de raad vertellen dat op 31 augustus 2019 de teller op 34.620 bijstandsgerechtigden stond. De tertaalrapportage waarin staat dat het aantal Rotterdammers onder de 34 duizend is gezakt, verschijnt begin volgend jaar. Ter verificatie mocht Vers Beton de weekrapportage van 10 december 2019 inzien. Toen stond de teller inderdaad op 33.725, dus minder dan 34 duizend.

Liefhebbers van cijfers kunnen de data van de tertaalrapportage ook terugvinden bij Onderzoek010 van de afdeling Onderzoek en Business Intelligence (OBI) van de gemeente Rotterdam. Voor het aantal uitkeringen kun je op www.onderzoek010.nl kiezen voor ‘werk en inkomen’, ‘uitkeringen bijstand per 1-1-xxxx’, niveau ‘gemeente’, alle jaren. Die jaarcijfers leveren een grafiek op waarin zichtbaar is dat sinds 1 januari 2010 (30.929) het aantal uitkeringen stijgt naar het maximum van 38.812 op 1 januari 2017, om vervolgens te dalen naar 35.292 (het laatste meetmoment van de OBI-database). In deze grafiek is ook zichtbaar dat het inderdaad bijna acht jaar geleden is (1 januari 2012) dat het aantal uitkeringen onder de 34 duizend zat.

Factcheck #3 Inge (2)
Beeld door: beeld: OBI

Een bevestiging van de juistheid van deze cijfers is te vinden bij het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS). Zijn database laat een soortgelijke tendens zien voor het aantal uitkeringen in Rotterdam. De cijfers bij het CBS liggen alleen iets hoger. Een huishouden kan namelijk maar één uitkering krijgen. Het CBS vindt vervolgens dat alle personen van dat huishouden in de bijstand zitten, terwijl Socrates (en dus OBI) enkel unieke ontvangers van een bijstand telt. Bevat één huishouden dus drie personen en krijgt één daarvan een bijstandsuitkering, dan telt het CBS er drie, en Socrates één.

Hoe stabiel is de definitie van een uitkering?

Factcheck #3 Inge
Beeld door: beeld: CBS

Vervolgens het tweede punt: hoe stabiel is de definitie van wanneer iemand in de bijstand zit? Daar komt een van mijn favoriete uitspraken ooit bij kijken: ‘lies, damned lies and statistics’. Ofwel: omdat cijfers zo objectief en contextloos lijken, kun je ze relatief makkelijk naar eigen inzicht genereren (door een definitie aan te passen en dat niet te vermelden) en interpreteren (door selectief te kiezen uit het data-aanbod). 

Navraag bij OBI leert niettemin dat er in de afgelopen 10 jaar slechts één ding veranderd is aan hoe bijstandscijfers geregistreerd worden. In 2015 ging namelijk de Participatiewet in. Aanvragen van mensen die voorheen onder de Wet sociale werkvoorziening of de Wajong zouden vallen, werden vanaf dat jaar geregistreerd in de bijstand. Hierdoor is het mogelijk dat in 2015 een deel van de toename veroorzaakt is door deze administratieve wijziging. Dat doet aan de waarde van Moti’s uitspraak niets af. Het heeft de prestatie hooguit iets groter gemaakt, omdat de groep ‘mensen met een uitkering’ iets groter is geworden.

Hoe (on)logisch is het dat het aantal mensen in de bijstand gedaald is? 

Dan het waardeoordeel over de cijfers. Volgens Moti is de daling van het aantal mensen in de bijstand onder meer te danken aan zijn keuze om de harde aanpak (iedereen papier laten prikken, ongeacht vooropleiding en interesse) af te schaffen. Want, zo verklaarde hij in november tegen Trouw: “Het aantal bijstandsgerechtigden was in die jaren juist gestegen.” Moti geeft daarom de keuze uit zeven typen ‘tegenprestaties’, variërend van productiewerk tot oldschool papierprikken. 

Maar, om met de grote relativering te beginnen: Rotterdam is niet uniek in haar prestaties

Maar, om met de grote relativering te beginnen: Rotterdam is niet uniek in haar prestaties. Ook in Amsterdam, Den Haag en Utrecht daalt het aantal bijstandsontvangers, zo meldt de laatste tertaalrapportage. “In vergelijking met de andere grote steden (Amsterdam, Den Haag en Utrecht) zit Rotterdam met een daling van 1,9% in de eerste acht maanden net boven het G4 gemiddelde (-1,8%).” De cijfers van eind november pakken wel positiever uit: daarin is de afname voor bijstandsuitkeringen in Rotterdam (ten opzichte van begin dit jaar) 4%, terwijl de andere steden op 3% zitten. Ook in 2018 scoorde Rotterdam (met een daling van 7%) beter dan zijn G4-genoten (respectievelijk Amsterdam 3%, Den Haag 5% en Utrecht 5%)

Die samenhang met de andere steden was bovendien volgens Moti’s voorganger Maarten Struijvenberg (Leefbaar Rotterdam) ook in de vorige collegeperiode zichtbaar. “Tussen 2014 en 2018 steeg het aantal bijstandsuitkeringen in heel Nederland. Hebben dan destijds alle wethouders voor Werk & Inkomen, van allerlei partijen in allerlei steden, falend beleid gevoerd, of zou er iets anders aan de hand zijn? Natuurlijk is dat laatste het geval.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Volgens Struijvenberg waren er in die periode drie redenen waarom het aantal uitkeringen steeg: de eerder genoemde administratieve aangelegenheid, de verhoging van de pensioenleeftijd (waardoor mensen langer in de bijstand bleven), en het relatief hoge aantal nieuwe statushouders (die vaker dan autochtonen in de bijstand zitten). “Drie effecten van Rijkswege, die bij elkaar heel veel uitkeringen schelen in vier jaar tijd.” 

Sterker nog: hoewel tussen 2014 en 2018 het aantal Rotterdammers met een uitkering steeg, groeide die groep trager dan in de rest van de G4 én het landelijk gemiddelde. Struijvenberg: “Dit duidt op effectief beleid, niet op het tegenovergestelde.” 

De conclusie

Ja, het klopt dat sinds november 2019 het aantal Rotterdammers met een bijstandsuitkering tot onder de 34 duizend is gedaald, een niveau dat voor het laatst in 2012 werd bereikt. Het lijkt er ook op dat er géén sprake is geweest van selectief tellen of een administratieve truc. 

Die daling is alleen geen uniek Rotterdamse prestatie, omdat deze tendens ook in de andere grote steden van Nederland zichtbaar is. Het is daarom niet met zekerheid te zeggen dat deze daling het gevolg is van het beleid van Moti, of dat het aantal uitkeringen vooral samenhangt met perioden van economische groei of recessie. 

Meer factchecks lezen?

Bekijk hier de rubriek

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Inge Janse

Inge Janse

Inge Janse (1981) is geboren en getogen in Nieuw-Lekkerland en woont in Delfshaven. Hij werkt als freelance journalist, redacteur en presentator.

Profiel-pagina
05_Nina Fernande_integratie

Nina Fernande

Illustrator

Nina Fernande (1987) is een illustrator. Ze woont en werkt in Rotterdam. Als ze niet aan Franstalige chansons werkt, kleurt, faxt en streept ze simpele maar krachtige platen. Ze typeert haar werk als cartoonesk zonder het grafische element te verliezen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.