Voor de harddenkende Rotterdammer
Drukwerk
Beeld door: beeld: Matzwart

“Het fokt mentaal met je hoofd,” vertelt spoken word artist Be Romy over zijn tijd in de schuldsanering. “Het is een strijd.” Op zijn paspoort heet hij Bjorn, maar als artiestennaam koos hij zijn bijnaam Be. Toen hij begon met optreden moest hij ‘onderduiken voor de gemeente’: hij had schulden en een uitkering. De dienst Werk en Inkomen vond dat hij beschikbaar moest zijn voor een voltijdse baan. “Theater en poëzie vonden ze maar een luxe hobby.” 

Een van Bjorns teksten uit die tijd, gaat over Prins Alexander: “Geboren Rotterdammer, getogen te Prins Alexander / de stad waar we keien verplaatsen terwijl we schaften met beide handen”. Op de gladde vloeren van het winkelcentrum Alexandrium kon je vroeger – toen de winkels op zondag nog dicht waren – goed slippen op een bmx, weet hij nog. In hetzelfde winkelcentrum kreeg hij later zijn eerste baan.

Hij werkte zes jaar lang met een ‘geweldig team’ bij de H&M. Tot hij beschuldigd werd van diefstal. De verdenking werd later ingetrokken, maar Bjorn nam alsnog ontslag. Hij wist niet dat je daarmee ook je recht op een ww-uitkering verspeelt. Zo kwam hij op straat terecht en leefde een tijdje van wat hij ‘buitenschoolse activiteiten’ noemt. Het was het begin van een lastige periode die leidde tot een flinke schuldenstapel.

Schulden op de agenda

Rotterdam is een jonge, ondernemende stad. Een talentvolle en hardwerkende Rotterdammer zoals Bjorn lijkt in eerste instantie goed in dat plaatje te passen, tot hij te maken kreeg met schuldproblemen die zijn ontwikkeling in de kiem smoorden. 

Schuldenproblematiek heeft de afgelopen jaren dan ook veel aandacht gekregen, van zowel media als in de Rotterdamse en landelijke politiek. De tv-serie Schuldig (2016) en de documentaire De Schuldmachine (2019) – die inzoomt op jongeren met schuldproblemen – leidden tot Kamervragen. In 2018 startte het kabinet een ‘Brede Schuldenaanpak’ en werd in Rotterdam een wethouder voor armoedebestrijding en schuldenaanpak geïnstalleerd. Die wethouder, Michiel Grauss (CU/SGP), presenteerde vorig jaar het schuldenplan Reset Rotterdam, waarbij het oplossen van schulden onder jongeren de hoofdzaak is.

Ernstige betalingsproblemen (zie kader) komen namelijk opvallend vaak bij jonge mensen voor: 8 procent van alle Nederlandse huishoudens heeft daarmee te maken tegenover 26 procent van de mensen van 18 tot 35 jaar. Van de iets jongere groep tussen 18 en 27 jaar heeft volgens een ander onderzoek 14,5 procent ‘risicovolle schulden’. Wel zijn de schulden van jongeren over het algemeen minder groot: de schattingen fluctueren tussen een gemiddelde van 11.000 tot 20.000 euro, een stuk lager dan het overall gemiddelde van ruim 40.000 euro

De ene schuld is de andere niet. Om schuldenproblematiek te bespreken, is het handig een aantal termen te onderscheiden. 

  • We spreken van ‘problematische schulden’ wanneer het inkomen niet voldoende is om het volledige schuldbedrag in drie jaar af te lossen. 
  • Onderzoeksbureau Panteia hanteert de term ‘risicovolle schulden’ wanneer iemand drie of meer achterstallige rekeningen heeft, minstens vijf keer per jaar rood staat of een creditcard-schuld van meer dan 250 euro heeft. (Zie dit rapport.)
  • Het Nibud hanteert de term ‘betalingsproblemen’. Als een huishouden bijvoorbeeld de huur of hypotheek meer dan tien dagen te laat betaalt, een voorschot op het salaris vraagt of regelmatig een aanmaning of brieven van een incassobureau ontvangt, is er sprake van ‘lichte betalingsproblemen’.
  • Wanneer de energie wordt afgesloten omdat de rekening niet betaald is, er loonbeslag op het salaris wordt gelegd of iemand bij het Centraal Administratie Kantoor (CAK) is aangemeld vanwege zes maanden of meer aan betalingsachterstand bij de zorgverzekering, dan is er sprake van ’ernstige betalingsproblemen’. (Zie dit rapport voor de volledige lijst kenmerken.)

Kampioen twijfelachtige lijstjes

Hoeveel Rotterdamse jongeren problematische schulden hebben, weet ook de gemeente niet precies. Daarom neemt wethouder Grauss het aantal ‘wanbetalers’ van de zorgpremie als indicatie van het aantal jongeren met schulden. De zorgpremie is dan ook verreweg de meest voorkomende niet-betaalde rekening onder jongeren: 13 procent van de jongeren tot 30 jaar betaalt de zorgpremie weleens te laat (over een periode van 12 maanden).

Wie zes maanden achter elkaar de zorgpremie niet betaalt, wordt bij het Centraal Administratie Kantoor (CAK) als ‘wanbetaler’ geregistreerd. Dat gold in 2018 voor zo’n 2,5 duizend Rotterdammers tussen de 18 en de 25, en nog eens 6,5 duizend in de leeftijdsgroep van 25 tot 35 jaar.

Als het gaat om inwoners die hun zorgpremie niet meer betalen, is Rotterdam koploper: het percentage ‘wanbetalers’ ligt ruim 2,5 keer zo hoog als het landelijk gemiddelde. Het ligt ook ruim boven dat van de andere drie grote steden. Voor jongeren is dat niet anders. Zij zijn sowieso vaker ‘wanbetaler’ dan mensen boven de 35. En onder jongeren met een Marokkaanse, Surinaamse of Antilliaanse achtergrond is dat aantal nog drie tot vijf keer zo hoog.

Drukwerk
Beeld door: beeld: Matzwart

De link tussen schulden en armoede is niet één op één: ook mensen met een hoog inkomen kunnen diep in de schulden zitten. Toch komen schulden bij armere mensen duidelijk vaker voor. Huishoudens met een laag inkomen hebben vaker moeite met rondkomen, en die hebben vervolgens weer vaker betalingsproblemen, weet het Nibud. Het is dus weinig verrassend dat Rotterdam –  volgens CBS-cijfers over 2018 nog altijd de armste stad van Nederland – ook de wanbetalerslijst aanvoert. 

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Een derde twijfelachtig lijstje waar Rotterdam bovenaan staat is kinderarmoede. In Rotterdam woonden in 2018 naar verhouding de meeste kinderen in een gezin met een laag inkomen. Met 17,5 procent was dat ruim 2 keer zoveel als gemiddeld in Nederland. Gezien het feit dat studenten die niet financieel ondersteund worden door hun ouders, vaker een schuld of rentedragende lening hebben en vaker financiële problemen ervaren, is dat geen rooskleurig perspectief voor de volgende generatie Rotterdamse jongeren.

Jongeren en ondernemers vaker buiten beeld

Bjorn was iemand die wel in contact kwam met de gemeentelijke schuldhulpverlening. Maar veel jonge mensen blijven buiten de radar van hulpverleners. Jongeren zijn bij schuldhulpinstanties nóg slechter in beeld dan andere groepen. De NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverleners, schatte dat zo’n tienduizend jongeren in Nederland zijn aangemeld bij een schuldhulpverlener – terwijl ongeveer driehonderdduizend jongeren risicovolle schulden hebben.

Tegelijkertijd willen steeds meer jonge Rotterdammers, net als Bjorn, ondernemen. Het aantal stadsbewoners tot en met 29 jaar dat een eenmanszaak had, is de afgelopen vijf jaar met 80 procent gestegen: een groeispurt die het landelijke gemiddelde ver voorbij schoot. Maar zzp’ers blijken extra vatbaar voor schuldproblemen te zijn. Een kwart van de zzp’ers kampt met schulden, schat Zuidweg & Partners in, een schuldhulpinstantie die zich specifiek op deze groep richt.

Zelfstandigen hebben bovendien vaak grotere en complexere schulden dan particulieren. De gemiddelde schuld van een ondernemer is bijna drie keer zo hoog als die van een particulier, berekende de NVVK. Bovendien zijn zelfstandigen ook, net als jongeren, een groep die de weg naar hulp maar moeilijk weet te vinden. Dat kan te maken hebben met schaamte: ondernemers hebben vaak het idee dat je zelf verantwoordelijk bent voor je eigen succes of het gebrek daaraan. Maar soms wordt hulp door de gemeente ook simpelweg geweigerd, bleek uit onderzoek door de Volkskrant.

“We creëren dus een generatie die kwetsbaar is”, vat oud-wethouder Marco Florijn samen. Hij was tussen 2011 en 2014 verantwoordelijk voor Sociale Zaken in Rotterdam en is nu voorzitter van de NVVK, de branchevereniging voor schuldhulpverleners.

“Zzp’ers verdienen soms zelfs onder bijstandsniveau. En ze zijn vaak slecht verzekerd.” De jongeren van tegenwoordig, die vaste contracten, pensioenen en werkloosheidsverzekeringen niet meer vanzelfsprekend vinden, zijn dus extra vatbaar voor schuldproblemen. “Als er zometeen een gure economische wind komt, is die groep zwaar de klos”, aldus Florijn. 

Kookpunt

Bjorn werkt inmiddels fulltime als theatermaker en spoken word artist en is zijn schuld nog aan het afbetalen. Van de totale schuld – zo rond de twintigduizend euro op het hoogtepunt, waarvan een flink deel vorderingen van de zorgverzekeraar – heeft hij nu de helft afbetaald. Hij maakte zelfs een onemanshow over zijn tijd in de schuldsanering, met de titel ‘Kamer van Kookhandel’. Die titel koos Bjorn omdat de frustratie zo hoog opliep toen hij voor zichzelf wilde beginnen en de omstandigheden dat niet toelieten. Hij bereikte het kookpunt.

Bjorn heeft hulp gezocht, maar weet ook dat veel jongeren dat niet doen vanwege het taboe dat rondom schulden hangt. “Wat binnenshuis gebeurt, blijft binnenshuis, zeker in een Surinaams gezin”, weet hij. De gemeente Rotterdam zet dan ook in op het doorbreken van dat taboe, zo staat in schuldenplan Reset Rotterdam.

Om schulden bespreekbaar te maken zijn er onlangs, als deel van de landelijke campagne ‘Kom uit je Schuld’, posters verspreid. Maar wat voor beeld schetsen die posters van jongeren met schulden? Daar gaat het volgende artikel in deze serie op in. 

Over deze serie

Deze artikelen worden gemaakt in samenwerking met MONNIE.

De projectgroep MONNIE is een samenwerkingsverband van Albeda College, Stichting Enver, Afdeling Buitengewone Zaken, Jatoch, Garage 2020, Vers Beton en OPEN Rotterdam. MONNIE ontwikkelt met financiële ondersteuning van Project Idols een maatschappelijke business case voor het opsporen en aanpakken van schulden bij jongeren en de bottlenecks die deze schulden veroorzaken en verergeren. Daarnaast ontwikkelt het team een oplossing die schuldeisers helpt bij het nemen van hun eigen verantwoordelijkheid bij het voorkomen van schulden bij jongeren: de MONNIE-app.

Ook radiozender FunX besteedt op dit moment aandacht aan dit onderwerp. Bekijk de video’s van FunX op hun dossierpagina en deel je zorgen over de schuldenproblematiek bij jongeren op social media met de hashtag #opjemonnie. 

versbeton—matzwart—schulden-1-2

Lees meer

Wat een postercampagne zegt over hoe we naar schulden kijken

Is er een verschuiving in het hardnekkige idee dat schulden ‘je eigen schuld’ zijn?

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Adriaan

Adriaan de Jonge

Adriaan de Jonge (1994) is politiek filosoof en journalist. Groeide op langs de Rijn, reisde af naar het zuiden voor een studie in Maastricht en vertrok daarna met de stroom mee naar de enige echte Maasstad. Hij bijt zich graag vast in netelige maatschappelijke kwesties en is lichtelijk geobsedeerd met vraagstukken over werk, inkomen en ongelijkheid.

Profiel-pagina
MATZWART_LOGO

Matzwart

Illustrator

Matzwart studeerde in 2012 af aan de Willem de Kooning Academie en werkt nu als allround ontwerper met een voorliefde voor illustratie. Hij werkt overal waar hij aan WiFi kan komen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.