Voor de harddenkende Rotterdammer
versbeton_politiek-25febr2020FINAL04-05 (1)
Beeld door: beeld: Michael van Kekem

Het zou ‘de grootste wetgevingsoperatie sinds 1848’ zijn, de Omgevingswet die eerder deze maand door de Eerste Kamer werd goedgekeurd. Je moet iets, om de mensen warm te laten lopen voor droge kost als ruimtelijke ordening. De Omgevingswet bundelt 26 wetten en honderden regels, op gebied van infrastructuur en bouwen tot milieu en erfgoed. 

Krijg als bestuurder of beleidsmaker maar eens grip op zo’n megawet, en op de impact daarvan op deze stad. Op Twitter las ik al over vergelijkingen tussen escape rooms en de Omgevingswet. En dan niet omdat je er, net als in dat ontsnappingsspel, zo snel mogelijk weer uit wil, maar omdat je ook daar liever zou willen samenwerken dan elkaar beconcurreren. De ‘Escaperoom Omgevingswet’ blijkt bovendien werkelijk een bestaande manier om ambtenaren voor te bereiden op wat hen te wachten staat.

En dan is er nog de Dag van de Omgevingswet, een omgevingsfestival en een keur aan omgevingsspellen, zoals er al een te spelen was tijdens het Stadmakerscongres in Rotterdam. Voor adviseurs zijn het gouden tijden, nu iedereen chocolade probeert te maken van deze nieuwe wereld. Maar wat gaan wij als Rotterdamse burgers ervan merken?

Burgerparticipatieparadijs

De verwachtingen voor de  nieuwe wet zijn hooggespannen. Vooral bij betrokken burgers, die hopen dat ze hiermee meer invloed krijgen op het beleid. Gemeenten krijgen voortaan meer vrijheid in de invulling van hun zogeheten ‘omgevingsvisies’, waarin regels staan voor bijvoorbeeld de luchtkwaliteit of het landschap, en de omgang met erfgoed. 

Voor een nieuwe dakkapel heb je nu een vergunning nodig, straks met de Omgevingswet vraag je of je buren er geen problemen mee hebben

Binnen de kaders van zo’n omgevingsvisie zouden burgers en bedrijven straks meer vrijheid en zeggenschap moeten krijgen om dingen zelf te regelen. Het voorbeeld dat vaak voorbijkomt is dat van een nieuwe dakkapel: nu heb je daarvoor een vergunning van de gemeente nodig, maar straks vraag je of je buren er geen problemen mee hebben. Inspraak op voorhand voorkomt conflicten achteraf, is de gedachte.

Toch is niet iedereen ervan overtuigd dat we echt op de drempel van het burgerparticipatieparadijs staan. GroenLinks-senator Saskia Kluit sprak in NRC bijvoorbeeld van het “wilde westen in de ruimtelijke ordening”. En Tom Jan Meeus, politiek commentator van NRC, voorspelt rechtszaken.

Mythe

“Het idee dat de Omgevingswet participatie1 gaat vergemakkelijken, is een mythe”, stelt Michiel Stapper desgevraagd. De promovendus aan de Universiteit van Amsterdam is gespecialiseerd in de inspraak van bewoners bij stedelijke ontwikkeling. Hij verdiepte zich in de wet en gaf er de afgelopen maanden de nodige workshops over. Welgeteld komt het woord ‘participatie’ drie keer in de wet voor.

“Het hangt helemaal af van het type project en de gemeente”, zegt Stapper. “Participatie wordt wel gestimuleerd, maar nergens echt afgedwongen. Er staat bijvoorbeeld niet dat de gemeente moet controleren of de inspraak van burgers op een goede manier heeft plaatsgevonden.”

versbeton_opinierubriek-02

Lees meer

Gemeente verliest de regie in woningbouwplannen bij de Euromast

De procedures rondom woningbouw Parkhaven zijn ondemocratisch, betoogt Bas van Herpen.

Neem nu het Rotterdamse project Parkhaven. Dat plan voor zo’n 650 woningen aan de voet van de Euromast houdt de gemoederen al maanden flink bezig. Het project liep in veel opzichten vooruit op de omgevingswet en de aanmoediging van marktinitiatieven. Parkhaven ontstond als ‘unsolicited proposal’, een ongevraagd initiatief van een consortium van bouwers, beleggers en een woningcorporatie. Ook de bewonersinspraak is hier de verantwoordelijkheid van deze initiatiefnemers.

En juist op dat laatste komt veel kritiek. Bewoners noemen de besluitvorming “ondemocratisch en niet-transparant” of stellen dat lang voordat zij hun zegje konden doen, de belangrijkste beslissingen al genomen zouden zijn. De gebiedscommissies Delfshaven en Centrum gaven negatieve adviezen en een petitie tegen de plannen leverde ruim 6.000 handtekeningen op.

Project Parkhaven liep vooruit op de omgevingswet, maar bewoners lijken het tegenovergestelde van meer inspraak te ervaren

Een bezoeker van een thema-avond in Arminius verwoordde het zo: “Ik was op een zogenaamde inspraakavond. De gemeente presenteerde het plan, en dat was het kader. Het ging helemaal niet over de stedenbouwkundige visie of over alternatieven.” Bij een informatieavond in januari waren vooral potentiële kopers aanwezig. 

De initiatiefnemer centraal

Ofwel, bewoners die zich tegen de Parkhaven aan bemoeien, lijken juist het tegenovergestelde van meer inspraak te ervaren. Die zien vooral ontwikkelaars die al lang voordat zij in beeld kwamen de belangrijkste knopen hadden doorgehakt. Volgens UvA-onderzoeker Michiel Stapper is dat ook hoe de nieuwe omgevingswet is geschreven. “De huidige Wet ruimtelijke ordening heeft het algemeen belang als doel, terwijl bij de Omgevingswet de initiatiefnemer centraal staat.”

Maar vooral luidt de omgevingswet ook een nieuwe decentralisatie in waarvan we er sinds het kabinet Rutte 2 al de nodige zagen. Want na de decentralisaties van zorg, werk en jeugdhulp, krijgen gemeenten nu ook meer verantwoordelijkheid op het gebied van ruimtelijke ordening.

Wat doet dat met de lokale politiek? Vorige week verscheen een interessant rapport binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken. “De decentralisaties in het sociaal domein en de omgevingswet hebben tot gevolg dat ambtenaren meer individuele afwegingsruimte krijgen.” 

Met andere woorden: wethouders en ambtenaren krijgen meer macht omdat ze meer taken naar zich toegeschoven krijgen. Maar, schrijven de onderzoekers, de controleurs van de macht groeien niet mee. “De complexiteit van opgaven neemt toe. Tegelijkertijd neemt de gemiddelde omvang van een fractie af.”

“Een hele kluif”

Noem het de stille prijs van de politieke versnippering in kleine partijtjes. In de Rotterdamse raad delen 13 Rotterdamse partijen 45 zetels. Dat neemt niet weg dat we ook van kleine fracties verwachten dat ze op de hoogte zijn, kritisch meekijken en tegengas geven aan ambitieuze wethouders en ambtenaren.

Je kan je dus afvragen of raadsleden nog wel toegerust zijn op al die extra taken die ze voor hun kiezen krijgen. Rotterdamse raadsleden krijgen van het ministerie van binnenlandse zaken een vergoeding gebaseerd op twintig uur werken. In die tijd wonen ze raadscommissies en -vergaderingen bij, en bereiden ze hun inbreng en standpunten voor.

“We vragen steeds meer van burgers en raadsleden, maar er staat vrij weinig tegenover”

Daarnaast krijgt elke partij één fte aan administratieve ondersteuning en elk raadslid 0,4 fte beleidsondersteuning. Bij grote partijen telt dat aardig op, maar een tweemansfractie heeft dus nog niet één fulltime-kracht om van alles op de hoogte te blijven.

“Het is een hele kluif om enorm complexe omgevingsplannen te doorgronden”, zegt ook Michiel Stapper. “We vragen daarbij steeds meer van burgers en raadsleden, maar er staat vrij weinig tegenover. Niet meer ondersteuning van raadsleden, geen vergoedingen voor burgers.” 

De minister gaat over de vergoeding die een gemeenteraadslid krijgt voor zijn of haar werk. Maar over de fractieondersteuning gaat de gemeenteraad zelf. In oktober nam de raad unaniem een motie aan van Robert Simons (Leefbaar Rotterdam). Daarin staat dat een werkgroep gaat onderzoeken of de ondersteuning van raadsleden omhoog moet, en zo ja, hoeveel. 

Nu is het natuurlijk verleidelijk om kritisch te zijn over extra geld voor politici. Ze werken maar wat harder, hoor je dan. Dat vond bijvoorbeeld de SP, toen de Tweede Kamer debatteerde over een hoger budget voor ondersteuning van Kamerfracties (wat sinds begin dit jaar een feit is). Maar als het over de controle van de macht gaat, kan goedkoop wel eens duurkoop zijn.

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Met participatie word bedoeld: actieve deelname van burgers, organisaties of bedrijven. Bijvoorbeeld meepraten over besluitvorming of de invulling van een project. ↩︎
Guido van Eijck

Guido van Eijck

Guido van Eijck (1987) is freelance journalist. Zijn stukken verschenen in onder meer De Groene Amsterdammer, de Volkskrant, het Financieele Dagblad en Die Zeit. Voor Vers Beton schrijft hij elke maand een analyse over de Rotterdamse politiek.

Profiel-pagina
michael van kekem portret

Michael van Kekem

Illustrator

Michael van Kekem (1985) werkt als illustratief ontwerper en printmaker. Zijn werk bestaat uit het maken en creëren van redactionele illustraties, boeken, huisstijlen, artwork voor animaties, prints en producten zoals Very Manly Pins. Zeefdruk, digitale en handgetekende elementen zijn belangrijke aspecten in zijn werk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.