Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Nina Fernande – Fachtcheck_04
Beeld door: beeld: Nina Fernande

De claim

“De Koersnota Schone Lucht is hiermee eindelijk echt een feit, zonder een zinloze milieuzone voor personenauto’s.” Dat schrijft de Stichting Rotterdamse Klassiekers (SRK) half januari, omdat in Rotterdam de milieuzone voor personen- en bestelauto’s is afgeschaft. Met die milieuzone weerde Rotterdam tot 1 januari 2020 alle dieselauto’s van voor 2001 en benzineauto’s van voor juli 1992. Oldtimers (auto’s van 40 jaar of ouder, ongeacht het type verbrandingsmotor) mochten nog altijd wel de stad in. Sinds dit jaar mogen alle personen- en bestelauto’s weer de stad in. De milieuzone geldt nu alleen nog voor vervuilende vrachtwagens.

De uitleg

Om deze nogal complexe factcheck in goede banen te leiden, begin ik met achterhalen hoe de claim van de SRK in elkaar zit.

Ten eerste is het de vraag over welke voertuigen het gaat waar de milieuzone zinloos voor was, want personenauto’s zijn onder te verdelen in meerdere categorieën, zoals de leeftijd (oldtimer of minder oud) en het type verbrandingsmotor (diesel, LPG of benzine). Navraag bij SRK leert dat zij alle personenauto’s bedoelt. 

Ten tweede: wat bedoelt SRK met zinloos? Autoverkeer belast op vele manieren het milieu, zoals via CO2, roet en stikstof, dus de milieuzone kan ook op vele manieren zinloos zijn. Volgens SRK was de milieuzone bedoeld om de percentages roet en stikstofoxiden te verminderen, dus daar gaat de claim van SRK over. 

Ten derde: waarom was de milieuzone volgens SRK “voor alle doeleinden en zinloos én niet effectief”? Volgens de stichting weerde de milieuzone slechts een zeer klein percentage auto’s. Zij stelt dat voor 98,2 procent van de automobilisten in Rotterdam geen gedragsverandering zichtbaar was na invoering van de milieuzone, omdat zij al een auto hadden die aan de eisen voldeed.

En als laatste: waar baseert de SRK haar claim op? Is er onderzoek naar gedaan, is dat onderzoek betrouwbaar, en is er selectief omgegaan met de resultaten daarvan? SRK baseert zich voor haar uitspraken op gegevens van onderzoeksbureau TNO. Die gegevens zijn volgens SRK “onderschreven en geverifieerd” door de Algemene Bezwaarschriftencommissie (een onafhankelijk klachteninstituut van de gemeente Rotterdam) en de Rotterdamse rechtbank, dus die zouden betrouwbaar moeten zijn.

De SRK plaatst bij haar claim één kanttekening: het weren van dieselvoertuigen droeg wél bij aan minder uitstoot van roet en stikstofoxide. Volgens Sander Jongerius, data-analist bij SRK, maakt dat voor de claim niet uit, omdat eigenaars van die geweerde dieselauto’s een andere auto kochten en zo de afname weer grotendeels teniet deden.

“De milieuzone geeft de Rotterdammers dus geen schonere lucht”, vat Jongerius de kritiek van de SRK samen. Volgens hem werd de milieuzone bovendien als excuus gebruikt om andere maatregelen tegen luchtvervuiling uit te stellen. “En nu de milieuzone is afgeschaft, moet de gemeente echte stappen zetten, omdat ze zich niet achter een milieuzone kan verschuilen.”

De check

Nu duidelijk is wat SRK precies bedoelt, kan ik op zoek naar de onderliggende feiten. Ik start met de gegevens van TNO over het effect van de milieuzone op de hoeveelheden en soorten personenauto’s in de stad.

TNO verwijst naar het publieke rapport ‘Rotterdam wagenparkscan 2.0, juni 2017’ dat het begin 2018 publiceerde. Hierin publiceren de onderzoekers hun cijfers over hoeveelheden en soorten auto’s die zij in Rotterdam op zes plekken (4 in de milieuzone en 2 daar net buiten) en over vier jaar telden.

Uit die cijfers is tussen 2015 (voor de ingang van de milieuzone) en 2017 een grote daling zichtbaar van het aantal personenauto’s die niet toegestaan zijn in de milieuzone: bij benzine van 600 naar 64, bij diesel van 3094 naar 119. Ook net buiten de milieuzone is een daling van het aantal oude personenauto’s zichtbaar: benzine van 636 naar 203, diesel van 3990 naar 750.

thumbnail_afb1
Beeld door: beeld: TNO

Hoewel die daling procentueel groot is, is het in absolute termen niet heel bijzonder. De 4 meetlocaties in de milieuzone telden in alledrie de jaren zo’n 300 duizend personenauto’s. In 2015 vormden de ‘verboden’ auto’s bijvoorbeeld 1,05 procent van het totaal, om in 2017 gedaald te zijn naar 0,06 procent.

De vervolgvraag is wat deze (relatief kleine) daling deed met het overkoepelende doel van de milieuzone: het verminderen van de percentages roet en stikstofoxiden. Die analyse is gemaakt door de regionale milieudienst van Rotterdam en omstreken, DCMR. Zij baseert zij daarbij niet op metingen in de stad, maar op wat bekend is over de uitstoot van de verschillende soorten personenauto’s (afhankelijk van bijvoorbeeld brandstofsoort en leeftijd).

Om het effect van de milieuzone te bepalen, kijkt DCMR naar de analyse van TNO (hoeveel auto’s rijden er, en van welk type?), koppelt deze aan de daarvan bekende uitstoot van stikstof en roet, en vergelijkt de situatie voor en na invoering van de milieuzone (oktober 2015 in vergelijking met juni 2017). Om er zeker van te zijn of een eventueel verschil écht het gevolg is van de milieuzone, kijkt DCMR ook naar wat er in de rest van Nederland gebeurde met de uitstoot van roet en stikstof in de periode tussen die twee momenten (de zogeheten autonome daling). Het verschil tussen de autonome daling en die in Rotterdam is de verdienste van de milieuzone, zo luidt de redenering.

De conclusie, terug te vinden in de notitie ‘Afname van de uitstoot door het verkeer in het milieuzonegebied tussen oktober 2015 en juni 2017’ (pdf) van 9 februari 2018 laat de volgende resultaten zien: 

thumbnail_afb2
Beeld door: beeld: Gemeente Rotterdam

Oftewel: tussen 2015 en 2017 is de roetuitstoot (EC) door wegverkeer in Rotterdam met 36 procent gedaald, waarvan een derde het gevolg is van de milieuzone. Voor stikstof geldt een totale daling van 16 procent, waarvan een vierde de verdienste is van de milieuzone. Omdat deze cijfers kijken naar het volledige wagenpark (dus inclusief vrachtwagens), is het van belang om het aandeel hiervan door personenauto’s te benoemen. Voor roet is dit 58 procent, voor stikstof 63 procent. Oftewel: door invoering van de milieuzone in Rotterdam is tussen 2015 en 2017 een uitstootdaling van 7,54 procent roet en 2,52 procent stikstof gerealiseerd.

Wel is het van belang om te benoemen dat die afname van roet- en stikstofuitstoot er sowieso was gekomen (vanwege de eerder genoemde autonome daling, dus vanwege landelijk beleid), alleen dan later dan nu het geval is. Bovendien is verkeer niet de enige bron van stikstof- en roetuitstoot (maar respectievelijk 25 procent en 50 procent), dus in het grotere geheel der dingen is het effect van de milieuzone nog kleiner.

thumbnail_afb3
Beeld door: beeld: Gemeente Rotterdam

De conclusie

Nee, het is niet spectaculair wat de milieuzone betekend heeft voor de luchtkwaliteit in Rotterdam door oude personenauto’s te weren (plus aanvullende maatregelen, zoals een sloopregeling voor die oude auto’s): het wegverkeer stoot nu 2,52 procent minder stikstof uit, en 7,54 procent minder roet. Bovendien zou die daling op een later moment sowieso ontstaan vanwege landelijk beleid, en vormt wegverkeer niet de enige bron van stikstof- en roetuitstoot. Niettemin kun je niet zeggen dat de milieuzone voor personenauto’s zinloos was, want hierdoor is de luchtkwaliteit eerder verbeterd dan wanneer deze maatregel niet getroffen was. De claim van de Stichting Rotterdamse Klassiekers is daarom onwaar.

Inge Janse

Inge Janse

Inge Janse (1981) is geboren en getogen in Nieuw-Lekkerland en woont in Delfshaven. Hij werkt als freelance journalist, redacteur en presentator.

Profiel-pagina
05_Nina Fernande_integratie

Nina Fernande

Illustrator

Nina Fernande (1987) is een illustrator. Ze woont en werkt in Rotterdam. Als ze niet aan Franstalige chansons werkt, kleurt, faxt en streept ze simpele maar krachtige platen. Ze typeert haar werk als cartoonesk zonder het grafische element te verliezen.

Profiel-pagina
Lees 9 reacties
  1. Profielbeeld van Mike Vugts
    Mike Vugts

    Sorry als ik een beetje argwanent over kom, maar ik neem aan dat als je zeker van je zaak bent deze vragen niet moeilijk te beantwoorden zijn.

    Op http://www.milieuzonerotterdam/linksrechts.htm zijn allerlei documenten te vinden maar ik zie niet specifieks van TNO voor Rotterdam en geen documenten van de Algemene Bezwaarschriften Commissie en de Rechtbank Rotterdam.

    Jij zit in de materie, dus zie ik graag directe links naar de documenten van TNO, het document waarin “TNO heeft onze berekeningen onderschreven en bevestigd” en liefst ook de verslagen van de Algemene Bezwaarschriften Commissie en de Rechtbank Rotterdam.

    In een ander commentaar schrijf je ook “Joris zijn cijfers zijn beter onderbouwt dan die van de DCMR”. Zijn Joris zijn cijfers die “0,6 g/km NOx” en “2,6 g/km NOx”. Zo ja, heb je mijn eerder commentaar daarop gezien, zo niet wat zijn dan wel de cijfers?

  2. Profielbeeld van Joris Rockx
    Joris Rockx

    Aan het begin schrijft u dat dit een nogal complexe factcheck is. En dat is een waar ding.
    Ik vind dit nogal een bijzondere ‘factcheck’; u neemt zonder kanttekeningen het verhaal van de toenmalige wethouder over.
    Echter:
    Een flink deel van de geweerde youngtimers is vervangen door oldtimers van 40 jaar en ouder die wel de milieuzone in mochten en vaak vervuilender waren dan de ingeruilde auto. De geweerde auto’s zijn sowieso in vrijwel alle gevallen vervangen door een andere auto. De cijfers van TNO gaan echter uit van de uitstoot volgens Euro classificatie en houden geen rekening met dieselgate. In werkelijkheid stoten veel Euro 2, 3, 4 en 5 diesels meer stikstofoxiden uit dan een benzine auto van voor 1992. U plaatst ook geen kritische noten bij cijfers van TNO en DCMR. De voertuigtellingen voor en na invoering van de milieuzone vielen voor en na afsluiting van de Maastunnel die invloed had op alle verkeersstromen in de stad. Deze cijfers zijn hierdoor nauwelijks bruikbaar. Verder is gebleken dat TNO cijfers ‘op bestelling’ leverde. Het toppunt was wel deze: In bovengenoemde koersnota stond een grafiekje waar de hele milieuzone op was gebaseerd (zie hier: https://www.dropbox.com/s/042bltmkw4fo5dm/mz-uitstoot1.jpg?dl=0). Hieruit bleek dat bestel- en personenauto’s op benzine van vóór de euro classificatie (zgn. Euro 0) 0,6 g/km NOx (stikstofoxiden) uitstoten. Toen ze rechtszaak na rechtszaak verloren hebben ze TNO voor het beroep bij de Raad van State gevraagd een notitie te maken die de argumenten wat duidelijker zou moeten maken. Daarin stond nu ineens een nieuwe grafiek met dezelfde inhoud maar heel andere cijfers (zie hier: https://www.dropbox.com/s/tz66peg1c70eq1c/mz-uitstoot2.jpg?dl=0). Dezelfde categorie, Euro 0 benzine personenauto’s, stoot nu ineens 2,6 g/km NOx uit, ruim vier keer zo veel. In mijn ogen heeft de TNO zich hiermee volledig gediskwalificeerd. Ze leveren wat je bestelt.
    Het is een hele complexe materie maar van een harddenkende Rotterdammer had ik meer graafwerk verwacht.
    Misschien is de lucht dankzij de milieuzone een onmeetbaar kleine fractie schoner geworden. Maar dat staat hoe dan ook in geen verhouding tot het geld dat het heeft gekost en de grote gevolgen die de maatregel voor een kleine groep liefhebbers en mensen met een smalle beurs heeft gehad.
    En nog steeds krijgen deze mensen de parkeervergunning die hen is afgepakt niet terug.

    1. Profielbeeld van Inge Janse
      Inge Janse

      Hallo Joris,

      Dank voor je reactie! Ik zeg dit niet als platitude: je zult absoluut een punt hebben. Ik zeg (of denk) het bij elke factcheck: lies, damned lies and statistics.

      Hoe gróót het exacte effect is, dat kunnen we oneindig lang over soebatten. Maar als ik dan moet kiezen tussen jouw interpretatie van die cijfers/feiten of die van DCMR, dan kies het laatste. Ik geloof niet heilig in DCMR, verre van, maar ik geloof wél dat zij in de basis neutraler is dan dat jij bent (ik heb DCMR bijvoorbeeld nooit horen zeggen ‘DCMR aanbidt die milieuzone’, in tegenstelling tot de observatie over jou op https://www.ad.nl/rotterdam/joris-haat-die-milieuzone~ad67534f/) en dat ze over meer onderzoekskracht beschikt dan jij.

      1. Profielbeeld van Sander Jongerius
        Sander Jongerius

        Hoi Inge,
        Helaas ben ik nu wel even genoodzaakt om dit toch recht te zetten hier aangezien je Joris onterecht zaken toedicht. DCMR is een zeer oppervlakkige vraag gesteld waarbij uit gegaan is van een auto telling. DCMR zou moeten kunnen meten maar dit is niet gedaan, de reden hierachter kunnen we over speculeren.
        In ons mail verkeer gaf jij ook aan dat je bepaalde zaken niet zou meenemen omdat het te complex is om uit te leggen, hiermee ben ik het eens maar dit maakt de stelligheid van de kop die is gebruikt wel betreurenswaardig.

        Zoals ik je geschreven heb (inclusief bewijslast van het gespreksverslag) heeft TNO de cijfers van ons (waar Joris ook onderdeel van is) onderschreven. De cijfers van Joris zijn dan ook getoetst door iemand die totaal geen belang heeft bij het wel of niet invoeren van de milieuzone. Het is dan ook een beetje flauw te zeggen dat je de cijfers van de DCMR geloofwaardiger zouden zijn.

        Ik vond het mailverkeer leuk, maar je stelt me teleur met deze reactie. En het klinkt ook een beetje vooringenomen op deze wijze.

        1. Profielbeeld van Inge Janse
          Inge Janse

          “De SRK plaatst bij haar claim één kanttekening: het weren van dieselvoertuigen droeg wél bij aan minder uitstoot van roet en stikstofoxide. Volgens Sander Jongerius, data-analist bij SRK, maakt dat voor de claim niet uit, omdat eigenaars van die geweerde dieselauto’s een andere auto kochten en zo de afname weer grotendeels teniet deden.”

          Hier zeg je toch zelf dat de milieuzone niet volledig zinloos was? Of maak ik nu een denkfout?

          1. Profielbeeld van Sander Jongerius
            Sander Jongerius

            Dat is hoe je het hebt opgeschreven inderdaad, terwijl mijn exacte woorden waren: “daar is iets van te zeggen mits je niet meeneemt dat deze mensen een andere auto kopen”.

            Ik snap dat dit moeilijker uit te leggen is, ik snap je punt dus. Ben het alleen NIET eens met hoe jij op Joris reageert want dat is onterecht. Joris zijn cijfers zijn beter onderbouwt dan die van de DCMR en Joris zijn cijfers zijn ook onderschreven en geverifieerd door TNO, de algemene bezwaarschriften commissie en de Rechtbank. Je framed Joris als een boze burger (om dat die de milieuzone haat ,wat mag en wat een frame is in een artikel) en twee doe je het voorkomen dat zijn cijfers niet goed onderbouwd zijn, waarbij de tweede claim dus fout is. Had de DCMR maar zoveel onderzoek gedaan als wij en hadden ze maar open gestaan voor een gesprek dan waren de cijfers een stuk accurater en genuanceerder. Want op Luchtmeetnet.nl (een site die daadwerkelijk de lucht meet) zie je geen verbeteringen zoals die geclaimd worden door de DCMR. Deze site heb ik je ook nog getipt.

            Ik ben akkoord gegaan met je stuk, maar heb ook gezegd dat er zeer veel nuances zijn en kreeg als reactie dat het daardoor te complex werd dus dat je dat niet mee zou nemen.

            1. Profielbeeld van Inge Janse
              Inge Janse

              Hallo Sander,

              Dank voor je uitleg. Ik ga even opnieuw overleggen met DCMR en de gemeente hierover, om te kijken of dit eenvoudig duidelijk te krijgen is (of dat jij / jullie gewoon gelijk hebben, dat kan natuurlijk ook, ik neem graag alsnog mijn verlies hoor, ik vermoed dat het wel meevalt met mijn vermeende vooringenomenheid ;)

    2. Profielbeeld van Mike Vugts
      Mike Vugts

      Inhoudelijk goede kritiek kan ik waarderen, bij deze reactie heb ik meer het gevoel dat het twijfel zaaien is.

      > Een flink deel van de geweerde youngtimers is vervangen door oldtimers van 40 jaar en vaak vervuilender waren dan de ingeruilde auto.

      Dat betekend dat de totale uitstoot van de rest van het autopark verder naar beneden is gegaan.

      Wat betreft de uitstoot van Euro 0 benzine-auto’s mis ik context (bijv. een link naar het hele document i.p.v. alleen een plaatje) om veel zinnigs te kunnen zeggen. Wat me wel op valt is dat het tweede plaatje 1,6 laat zien, niet de bovengenoemde 2,6 g/km NOx.

      Verder is de titel van mz-uitstoot2.jpg “Praktijkemissies” en dan zie ik niet bij mz-uitstoot2.jpg, dus juist wel rekening gehouden met dieselgate.

      1. Profielbeeld van Sander Jongerius
        Sander Jongerius

        Kijk is op http://www.milieuzonerotterdam.nl daar zijn alle gegevens en documenten te vinden. De plaatjes die Joris aanhaalt komen uit een document van TNO, TNO heeft onze berekeningen onderschreven en bevestigd dat Stichting Rotterdamse Klassiekers de juiste berekeningen hebben gemaakt. Mede door bovenstaande cijfers van Joris zijn alle tegenstanders in het gelijkgesteld door zowel de Algemene Bezwaarschriften Commissie en de Rechtbank Rotterdam. Voor de rest zie mijn reacties hierboven. Mocht je vragen hebben over de site waar ik naar verwijs met alle documentatie (het is veel) dan hoor ik het graag.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.