Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Daan Timmer – Corona – Cultuur
Beeld door: beeld: Daan Timmer

“Al weken zagen we alles als een kaartenhuis in elkaar storten, omdat er bijna ieder uur ergens op de wereld een nieuwe constatering was of beslissing genomen werd”, zo omschrijft festivaldirecteur van Motel Mozaique Harry Hamelink de afgelopen periode. “We zaten met het festival in een schemerwereld, waarin we niet wisten of het wel of niet door kon gaan.”

Sinds maandag 23 maart is duidelijk dat de coronamaatregelen langer gaan duren dan velen hoopten. Het nieuws dat tot 1 juni alle bijeenkomsten en evenementen verboden zijn leverde Motel Mozaique in elk geval de broodnodige duidelijkheid op: de twintigste editie is geannuleerd. 

Het festival zat met hun datum van halverwege april in een lastige positie, zoals wel meer evenementen, bleek uit een artikel in NRC van afgelopen weekend. “Wij voelden al aan dat die periode tot 6 april uitgebreid ging worden, maar zolang dat niet officieel was wilden we niet naar buiten treden.”

Het festival werkte de afgelopen weken door aan een kleinschaliger programmering, een festival ‘light’. Vanwege de reisbeperkingen leken daar uiteindelijk alleen Nederlandse artiesten te kunnen optreden. “In dat proces hebben we al onze afspraken, deals, contracten en verplichtingen tegen het licht moeten houden. Gelukkig werd op die plannen al door onze partners en fondsen coulant gereageerd.” 

Nu is de kogel door de kerk en gaat het festival helemaal niet door. Volgens Hamelink is dat verdrietig, maar ook een opluchting. “Het kan gewoon niet anders. En het is hartverwarmend om te merken hoe hard en betrokken mensen werken om dingen op een later moment mogelijk te maken.” 

Virtuele rondleidingen

Voor de culturele instellingen is die opluchting er nog niet: ze zitten zonder bezoekers, zonder (horeca)omzet, en zijn in onwetendheid over de nabije toekomst. Maar wat in de afgelopen week gelijk duidelijk werd, is hoe de creatieve sector zijn naam eer aandoet. Inventief en slagvaardig wordt er gewerkt aan manieren om toch het publiek te blijven bereiken en personeel en makers aan het werk te houden.  

Het Nieuwe Instituut (HNI) bijvoorbeeld, vormde hun programmering al snel grotendeels om naar online. “Ons reguliere liveprogramma Thursday Night Live in tijden van corona is een virtueel gesprek geworden.1 De wekelijkse ‘Sunday stroll’ waarbij onze ‘omleiders’ – de nieuwe naam voor de rondleiders – een wandeling maken door de tentoonstellingen, is omgedoopt tot de ‘Sunday scroll’ en vindt helemaal virtueel plaats”, somt Hoofd Programma Flora van Gaalen op.

Het online aanbod is te vinden op de website van Het Nieuwe Instituut. “Het gaat vast gebeuren dat ook wij dingen moeten parkeren”, erkent Van Gaalen. “Niet alles laat zich nou eenmaal vertalen naar iets virtueels. Maar we voelen ook de noodzaak om inspiratie, handvatten en mogelijke perspectieven te bieden. Daarom willen we, juist nu makers en kunstenaars hun omzet zien verminderen of zelfs verdwijnen, artistieke opdrachten blijven geven aan ontwerpers, theoretici en makers.”

Cursus niks doen

Zodra podium en theater/dansgezelschap Maas sloot, werd ook besloten twee kanalen op te zetten om in contact blijven met het publiek, vertelt Hoofd Marketing en Communicatie Danielle van den Berg. “We willen tussen de schoolboeken en Netflix door ook een beetje kunst meegeven. Daarom zetten we iedere dag registraties van eerdere voorstellingen online op Maas TV. En om wat beweging, inspiratie en creativiteit te bieden, hebben we op Maas@Home cursussen en workshops. Onder andere een cursus ‘niks doen’, een cursus mediteren en dromen, een workshop Bollywood-dansen en een cursus huilen voor beginners.”

“We willen tussen de schoolboeken en Netflix door ook een beetje kunst meegeven online”

De video’s worden door acteurs zelf opgenomen, waarna Maas deze deelt. Van den Berg: “Het aanbod blijft groeien: steeds meer acteurs komen met plannen die we toe kunnen voegen. Dit is een onzekere periode, omdat we gewoon nog niet goed weten hoe het verder zal gaan. Maar er is een gevoel van solidariteit onderling, iedereen voelt dat we hier samen uit moeten komen.” 

Thuistips

Het Nieuwe Instituut en Maas zijn maar twee voorbeelden uit de grote stroom initiatieven die razendsnel voortkomt uit de instellingen in de stad. Dat zag ook de redactie van de Uitagenda Rotterdam, die zichzelf daarom omgedoopt heeft tot Thuisagenda Rotterdam. Hoofdredacteur Niels Goedhart: “Het doel van de Uitagenda is om Rotterdammers te inspireren de deur uit te gaan om cultuur te bezoeken. Maar dat gaat nu niet. Dus hoe zorg je ervoor dat mensen alsnog in aanraking komen met het kunst- en cultuuraanbod van de stad? Online zagen we allerlei initiatieven ontstaan van instellingen die zorgen dat je thuis van hun aanbod kunt genieten, die wij nu mooi bundelen in artikelen met thuistips.”

De voorbeelden tonen inventiviteit, mentale veerkracht en een positieve houding van de instellingen. Toch kan je er niet omheen dat deze periode vergaande gevolgen zal hebben voor een cultuursector waarin veel instellingen nog maar net bekomen zijn van grote bezuinigingen (als ze de gevolgen al te boven zijn gekomen).

Hoe mooi het ook is dat je nu van alles in de woonkamer aangeboden krijgt, kunst en cultuur is meer dan het zenden en ontvangen van beeld of geluid. Het is voor makers en publiek per definitie verbonden met de context waarin het tot je komt en waarin je die ervaring met een ander deelt. En dat is iets wat de komende periode radicaal anders gaat zijn. 

Alles stond stil

Dat laatste kan comedy-programmeur Marcel Haug beamen: “Wat wij in Club Haug het allerbeste doen is stand-upcomedy, en dat heeft gewoon een publiek nodig.” 

De comedyclub, die nu ongeveer een jaar bestaat, kent bovendien heel andere omstandigheden dan de eerdergenoemde voorbeelden. Het is geen gesubsidieerde instelling: dichte deuren betekent direct geen inkomsten. Haug: “Wij bestaan volledig op eigen middelen. En alles wat we verdienen stoppen we ook weer in de club om te kunnen groeien, dus er zijn geen reserves. Ook de comedians die in ons boekingskantoor zitten hebben allemaal geen werk meer nu. Echt alles stond plots stil.” Veel instellingen kunnen gelukkig wel aanspraak maken op de financiële ondersteuning die voor ondernemers is toegezegd.

Maar intussen kun je ook club Haug nu digitaal bezoeken: “We zijn snel op zoek gegaan naar een manier om de boel enigszins aan de gang te houden. Met het camerasysteem van de club maken we nu een talkshow. De artiesten maken filmpjes, en in de studio praat Tim Hartog het aan elkaar. We hebben steeds een interview met iemand die op dit moment relevant is. Dat kan iemand zijn die nu ook gedupeerd is door de situatie, maar ik kan me ook voorstellen dat er nog iemand uit de politiek aanschuift.”

De talkshow is te vinden op het Youtubekanaal van Club Haug, met livestreams op woensdag-, vrijdag- en zaterdagavond. Kijken is in principe gratis, maar kijkers kunnen een virtueel ticket kopen of een donatie aan de club doen.

Hoe lang gaat dit nog duren, hoe normaal wordt alles straks weer, en wat doe je als culturele instelling in de tussentijd? Het Nieuwe Instituut grijpt deze periode aan om te reflecteren, aldus Van Gaalen: “Dit gebeurt nu en duurt in elk geval tot 1 juni. Maar misschien nog veel langer, of het gaat vaker terugkomen. Het dwingt je als organisatie om na te denken wat je kan doen als fysieke aanwezigheid geen mogelijkheid meer is.”

Cultuurplan

De Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC) doet intussen haar best om zekerheid voor volgend jaar te bieden. Ze was net middenin de beoordeling van alle ingediende cultuurplannen, om te adviseren welke instellingen in de nieuwe cultuurplanperiode, vanaf 1 januari 2021, cultuursubsidie krijgen. Dat proces blijft aardig op schema, vertelt directeur Rento Zoutman: “We hebben het getroffen met het feit dat de bijeenkomsten van de disciplinecommissies2 van het cultuurplan er bijna allemaal al op zaten, op het moment dat de noodmaatregelen ingevoerd werden.”

De Raad vindt het heel belangrijk dit advies juist op tijd uit te brengen, stelt Zoutman: “De instellingen moeten gewoon weten waar ze aan toe zijn. Wij houden het tempo er dus in, en het is hopen dat in het najaar, als de gemeente hiermee het verdelingsvoorstel en -besluit gaat maken, ook daar alles weer voldoende op stoom is. Tegen die tijd zal ook duidelijker zijn wat de coronacrisis precies betekent, want de ene instelling is kwetsbaarder dan de ander. Dat zal dan meegewogen moeten worden. Maar in onze advisering heeft dat nu geen plek, daarin baseren we ons puur op de langetermijnplannen die bij ons ingediend zijn in februari.”

“In Rotterdam verandert er vaak van alles, dus we zijn ook wel weer gewend om een situatie aan te pakken zoals die is”

Bij Motel Mozaique kijkt het team vooral voorzichtig naar de toekomst, aldus Hamelink: “Het is enerzijds hoopvol doorgaan, anderzijds heel goed in de gaten houden hoe de situatie gaat worden. Wat dat betreft: in Rotterdam verandert er vaak van alles, dus we zijn wel gewend om een situatie aan te pakken zoals die is. Maar dit is natuurlijk wel in het extreme.”

Marcel Haug vraagt zich af hoe lang de crisis nog zal doorwerken: “Zelfs als we weer met elkaar op een kluitje mogen zitten, willen we het dan nog wel? Of is iedereen tegen die tijd zo klaar met alle shit dat ze juist de deur uit willen om te lachen? Dat kan natuurlijk ook.” 

Voordat je verder leest...

Je kunt dit artikel gratis lezen, maar wij kunnen het niet gratis maken. Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk!

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Onze eigen Jelena Barišić was te gast in de eerste aflevering, over kunst, cultureel ondernemerschap en solidariteit ↩︎
  2. De disciplinecommissies zijn subgroepen die ingediende aanvragen beoordelen. Op de website van de RRKC kan je uitgebreide informatie vinden over de procedure het cultuurplanadvies. ↩︎
versbeton 1111

Fay van der Wall

Fay van der Wall (1983) werkt als freelance schrijver en maker. Schrijft voor Vers Beton over popcultuur, kunst, muziek, media en de stad

Profiel-pagina
daan_timmer

Daan Timmer

Illustrator

Daan Timmer, 28 jaar, is al van kleins af aan bezig met illustratie en ontwerp. Sinds hij in 2015 afstudeerde aan de WDKA werkt hij als grafisch ontwerper. Daarnaast timmert hij ook hard aan de weg als freelance illustrator en heeft een eindeloze fascinatie voor gezichten en de verhalen die erachter schuilgaan. Deze verhalen spelen samen met zijn eigen rijke achtergrond een grote rol in zijn werk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.