Voor de harddenkende Rotterdammer
5FINAL_VersBeton_Pepermuntfabriek_MaaikeCanne_copy
Beeld door: beeld: Maaike Canne

De dag erna zou de Titanic zinken, maar dat kon Wilhelmina nog niet weten. Op zaterdag 13 april 1912 bracht de vorstin een ‘aangekondigd, niet-officieel bezoek’ aan Rotterdam. ‘De koningin verlangde de stad te zien zóóals zij in ’t gewone leven is,’ zo schreef Het Rotterdamsch Nieuwsblad. De timing was volgens het Algemeen Handelsblad perfect: ‘De havens en rivier zijn in den laatsten tijd gestadig overvol geweest.’

Wilhelmina arriveerde per koninklijke trein, in het gezelschap van Prins Hendrik, haar notoir overspelige en geldverslindende echtgenoot. Hoewel… in Rotterdam smeet hij zijn geld niet over de balk. Hier stond de Prins er juist om bekend dat hij zijn rekeningen niet voldeed. Deze reputatie had hij met name gevestigd onder Rotterdamse prostituees. Zo zou hij eens op de Schiedamsedijk in z’n ondergoed op straat zijn gesmeten, nadat hij bij een bordeel weigerde te betalen voor bewezen diensten. Ik heb dit verhaal van mijn oma.

Enfin, terug naar het bezoek van 13 april 1912. Wilhelmina’s kennismaking met ‘het gewone leven’ in Rotterdam bestond uit een ontvangst door hoogwaardigheidsbekleders, bezichtiging van de Laurenskerk, een borrel in sociëteit De Maas en een vaartocht op een luxe schip. De koningin bezocht ook de fonkelnieuwe haveninstallaties van de Steenkolen Handelsvereeniging. Eindbazen D.G. van Beuningen en F.H. Fentener van Vlissingen jr. waren present om Hare Majesteit persoonlijke toelichting te geven op de nieuwe ‘kolentransbordeurs’.

Een ander hoogtepunt was de inspectie van de benzine-opslag en -raffinaderij van de Shell (toen nog ‘Koninklijke maatschappij tot Exploitatie van Petroleumbronnen in Nederlandsch-Indië’). Speciaal voor de gelegenheid had ‘De Koninklijke’ een houten ontvangst-paviljoen gebouwd in de vorm van een Byzantijns paleis – compleet met palmbomen. De belangrijkste aandeelhouder komt ten slotte niet elke dag.

Om het plebs te behagen, werden de bezoekjes aan het grootkapitaal afgewisseld met drie toers door Rotterdamse volksbuurten. In een rijtuig reden koningin en prins door het Oude Noorden, Crooswijk, de pauperdelen van de binnenstad én door Rotterdam-West, beminnelijk wuivend naar de naar de uitzinnige menigte. (Voor een indruk: bekijk de reportage van Wilhelmina’s bezoek aan Rotterdam een jaar later – zij het dat hier de camera meer aandacht trok dan de koningin.)

Vooral tijdens de derde rijtoer, door Delfshaven, bleek ‘hoe warm in de Maasstad de harten kloppen voor het vorstelijk paar’, aldus het Rotterdamsch Nieuwsblad: ‘den derden rijtoer, werd inderdaad een glorieuse, indrukwekkende tocht voor het Koningspaar. Want waar de koningsstoet passeerde, overal stegen blijde jubelkreten op uit de ontelbare menigte, scheen aan het gejuich van jong en oud schier geen einde te komen.’

Langs de route van de rijtoer lag de pepermuntfabriek van Ten Hope. Wilhelmina móét het gezien hebben. Het gebouw aan de Westzeedijk was gloednieuw, het stond er net een jaar. De architectuur van het pand was traditioneel, maar het bedrijf was supermodern. Directeur A.J. ten Hope paste de nieuwste innovaties toe, op het gebied van mechanisatie (pepermuntstempelmachines), transport (automobielen!) en marketing (‘Bij kwalijk riekenden adem, onaangenamen smaak in den mond en na het rooken werkt VICTORIA-PEPERMUNT zuiverend, ontsmettend en verfrisschend’.)

‘bij kwalijk riekenden adem, onaangenamen smaak in den mond en na het rooken werkt VICTORIA-PEPERMUNT zuiverend, ontsmettend en verfrisschend’

We weten precies hoe die fabriek eruit zag, en hoe het personeel eruit zag. Rondom het 25-jarig jubileum van fabrieksdirecteur A.J. ten Hope werden namelijk een boek en een promotiefilm gepresenteerd. We zien een bedrijf dat blaakt van optimisme, trots op hun producten, geloof in vooruitgang en vertrouwen in de directeur. ‘Met een volharding, die grensde aan het ongelooflijke, werd gearbeid, immer verder, immer intensiever’. En: ‘het
was te danken aan den ruimen blik van den leider, die ertoe besloot een stuk grond te koopen in het westen der stad, toén nog ver af van het centrum, maar waar, — vooruitziende geesten hebben gelijk gehad, – een centrum zou worden gesticht van groote handelszaken’.

Het boek en de film zijn een kleine historische sensatie. Je smult niet alleen van de ronkende tekst, de interieurfoto’s en de koddige portretjes van het personeel, ook het productieproces wordt fascinerend in beeld gebracht. De ‘moderne’ machines braken een eindeloze brij witte emulsie uit. Ik ben nog nooit in een cocaïne-wasserij geweest, maar dit moet dicht in de buurt komen. Uit het materiaal blijkt ook de fascinatie met moderne auto’s (die in het filmpje voorbijgaande fietsers tot drie keer toe bijna doodrijden).

Dan de lucht. Het moet een schizofrene geursensatie zijn geweest daar, aan de Westzeedijk. Behalve pepermunt fabriceerde Ten Hope namelijk ook kippenvoer, anijsblokjes en ‘vleesextract’ van Liebig. Dat laatste was een stroop van tot asfaltdikte ingekookt slachtafval. Tel hierbij op dat drie deuren verder de berucht meurende huidenhandel van Kauffman was gevestigd. Op een foto van het bezoek van Wilhelmina in 1912 rijdt de stoet net langs dit complex waar bloederige koeienhuiden, vers uit het abattoir, metershoog liggen te broeien.

Het boeit me mateloos: het rauwe, stinkende, industriële Rotterdam met daarin die brave, ouderwetse Wilhelmina in die mutsige koets. Ik stel me voor dat die suffe Wilhelmina in haar rijtuig langs de pepermuntfabriek rijdt – ze wordt afgesneden door zo’n kekke moderne auto met vleesextract en belandt met koetsje en overspelige echtgenoot en al tussen de ranzige koeienhuiden.

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Maar zo ging het niet. Wilhelmina en Hendrik vervolgen ongedeerd en onder luid gejuich hun weg terug naar het station. Het Rotterdamsch Nieuwsblad schrijft: ‘Op het perron nam Hare Majesteit afscheid van den burgemeester en verzocht hem over te brengen aan gansch de burgerij dezer stede Haar dank en Haar vreugde; Haar dank voor de hartelijke wijze waarop Rotterdam Haar en Haar gemaal ontving, Haar vreugde weer in de schoone Maasstad zooveel schoons te hebben mogen aanschouwen.’

De dag erna zou de Titanic zinken, maar Rotterdam kon terugkijken op een geslaagd koninklijk bezoek.

Deze serie columns wordt gemaakt in samenwerking met Stadsherstel Historisch Rotterdam. Lees hier alle columns in deze serie

Stadsherstel zet zich al 40 jaar in voor het behoud van beeldbepalend en monumentaal erfgoed in Rotterdam. Erfgoed dat tussen ‘wal en schip’ valt, omdat er geen overheid of particulier initiatief is dat leegstand en verval voorkomt. Deze kwetsbare monumenten houden zij duurzaam in stand door restauratie en onderhoud. Ook door middel van verhuur wil Stadsherstel dit erfgoed voor zo veel mogelijk mensen tastbaar en toegankelijk maken.

Dit jaar is voor Stadsherstel een jubileumjaar en daarom publiceren zij iedere maand een online special die in het teken staat van één van de monumentale gebouwen die zij bezitten. Deze column is onderdeel van de special van maart.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Ferrie

Ferrie Weeda

Ferrie Weeda (1977) studeerde geschiedenis en Nederlands. Zijn wieg stond aan de Coolhaven – nog steeds zijn domein. Ferrie houdt van publiek en van de stad. Hij is voorzitter van BuurtBestuurt Coolhaveneiland. Als stadsgids en schrijver deelt hij zijn betrokken en bevlogen verhalen over geschiedenis, samenleving en cultuur. Gerrit, Ferries jack-russell uit Tiel, is vernoemd naar Erasmus.

✉ ferrie@versbeton.nl

Profiel-pagina
MaaikeCanne_Portretfoto2019

Maaike Canne

Illustrator

Maaike Canne is een full-time freelance illustrator uit Rotterdam. Ze werkt met uiteenlopende media waaronder muurschilderingen en print. Haar werk is suggestief en kenmerkt zich door het gebruik van elementen uit de architectuur, interieur en design. Een terugkerende bron van inspiratie zijn vervreemdende en desolate plekken, zoals motels en tankstations, die een decor vormen waartegen persoonlijke verhalen zich afspelen.

Profiel-pagina
Lees 3 reacties
  1. Profielbeeld van Ferrie Weeda
    Ferrie Weeda

    Dat wist ik inderdaad niet.
    Ik had in het verhaal trouwens nog willen opwerpen, dat Wilhelmina wellicht de Victoria-pepermunt van Ten Hope geen blik waardig gunde omdat ze haar ‘eigen merk’ had. (En dan… Victoria, genoemd naar een koningin van een concurrerend vorstenhuis nota bene)

  2. Profielbeeld van Hendrika Weeda
    Hendrika Weeda

    En dan weet Ferrie niet dat anno 2020 Wilhelmina pepermuntjes de favoriet zijn van de neefjes. Ze zijn goed voor 1 rol per rit met de auto van oma en opa. Is de rit te kort om een rol op te krijgen, gaat de rest mee in de zakken van de jongens. En oma koopt ze vanwege de camee van Wilhelmina op elk pepermuntje. Er lijkt zoveel aandacht aan besteed.

    1. Profielbeeld van Ferrie Weeda
      Ferrie Weeda

      Ohw die reactie hierboven moest natuurlijk hieronder. Zal de Coronastress wel zijn. Stop de tijd.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.