Advertentie

unnamed
Voor de harddenkende Rotterdammer
4b
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Dit artikel in minder dan een minuut

  • In Rotterdam-Zuid gaan circa 7000 leerlingen op 31 basisscholen verplicht tien uur extra per week naar school, zogezegd om hun achterstanden weg te poetsen.
  • De invoering van deze aanpak is nooit goed onderbouwd. Onderzoekers noemen het zelfs een ‘procedureel onrecht’ dat scholen het geld niet naar eigen inzicht, voor de kinderen die het nodig hebben, mogen inzetten.
  • Zes scholen keren zich nu tegen deze door Rijk en gemeente Rotterdam opgelegde maatregel. Ze willen dat de verplichting van tafel gaat. 
  • Voor de tien extra lesuren is jaarlijks 9,5 miljoen euro beschikbaar.

Kinderen uit arme gezinnen beginnen hun volwassen leven op achterstand. Hun ouders hebben minder geld voor bijlessen, culturele uitstapjes en huiswerkhulp. Kinderen met rijke ouders gaan juist vaker naar het museum, doen meer aan sport, lezen thuis meer en krijgen eerder bijles als ze niet mee kunnen komen. Dankzij dit extra aanbod haalt de laatste groep meer uit school, maar groeien rijke en arme kinderen ook steeds verder uit elkaar. In de onderwijssociologie staat dit mechanisme bekend als het Mattheus-effect: wie heeft, zal gegeven worden.1

Meer door de overheid betaalde lesuren, zodat kinderen zich breder kunnen ontwikkelen, is al langer een populair idee in Rotterdam. Het stamt uit de jaren negentig, toen ‘brede scholen’ in opmars waren. Sinds 2011 kent onze stad leertijduitbreiding. Het is een aanpak specifiek gericht op basisscholen in de zeven focuswijken2 op Zuid. Sinds begin vorig jaar heet het dagprogrammering.

De afgelopen maanden verdiepte ik me voor Vers Beton en OPEN Rotterdam in dit nu al negen jaar durende project. Ik dook in rapporten en nota’s, las beleidsprogramma’s en beluisterde gemeenteraadsvergaderingen. Ook sprak ik met bestuurders, basisschooldirecteuren, leraren, ouders en andere betrokkenen. Mijn onderzoek laat zien dat er nauwelijks onderbouwing is voor de leertijduitbreiding. De invoering van de dagprogrammering is bovendien zo slecht voorbereid dat de effectiviteit ervan in twijfel moet worden getrokken.

STILL03

Lees meer

Vidcast: helpen extra lesuren om achterstanden in het onderwijs te verkleinen?

Presentator Karim Amghar in gesprek over kansenongelijkheid in het onderwijs.

Fors meer lesuren

Vanaf 2011 is in het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ)3 afgesproken dat ruim 7000 leerlingen van 31 basisscholen in de focuswijken op Zuid per week verplicht tien extra lesuren draaien. Dat is een flinke opgave. Een gemiddelde lesweek in het basisonderwijs telt zo’n 25 uur. Daar komt dus bijna 50 procent bij. Leraren kunnen deze uren niet helemaal zelf invullen, want dan blijft er te weinig tijd over voor niet-lesgevende taken, zoals de voorbereiding van reguliere lessen. Daarom wordt een deel bij externe aanbieders, denk aan kunstenaars en sportclubs, ingekocht. 

Bij de aftrap van het project in 2011 krijgt het NPRZ direct te maken met verzet. Omdat de afspraken nog boterzacht zijn, staan niet alle ruim dertig scholen te trappelen. Zo uiten schoolleiders de vrees dat hogeropgeleide ouders eerder een school voor hun kind zullen kiezen zonder extra verplicht aanbod, omdat hun kinderen buiten schooltijd al naar muziekles of sport gaan. NPRZ-directeur Marco Pastors moet zich de blaren op de tong praten om uiteindelijk alle basisscholen over de streep te trekken. 

De beginjaren laten een rommelig beeld zien van scholen die elk een eigen koers varen. Zo verlengde de Savornin Lohmanschool, een basisschool in Hillesluis, in 2011 de schoolweek met tien uur, maar ging vier jaar later bewust weer terug naar zes uur extra. De reden: de motivatie van leerlingen liep terug, het team had geen tijd meer om met elkaar te overleggen en de schoolontwikkeling dreigde te stagneren. Bovendien bleken de financiën ontoereikend en worden voor alle scholen de uren tijdelijk teruggebracht naar minimaal zes uur.4

3b
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Scholen overrompeld

Deze geschiedenis verklaart wellicht waarom het verzet wederom groot is als de 31 basisscholen in maart 2019 te horen krijgen dat ze zich na de zomer weer strikt moeten houden aan 10 extra lesuren. Minder is niet toegestaan. Bestuurders hebben hun handtekening namelijk gezet en Rijk en gemeente Rotterdam staan samen garant voor de financiering. Er is 9,5 miljoen euro per jaar beschikbaar voor alle basisschoolkinderen in de focuswijken.

De leertijduitbreiding wordt omgedoopt naar dagprogrammering. De scholen moeten tien uur per week vullen met de schoolse vakken (rekenen, taal) én talentontwikkeling. Dat laatste komt in de vorm van cultuureducatie, sport, techniek, huiswerkbegeleiding, filosofie en het aanleren van vaardigheden als werken aan zelfvertrouwen en omgaan met stress.

Leraren en schoolleiders van basisscholen vinden het een regelrechte provocatie. De basisscholen staken in die periode al herhaaldelijk voor meer geld en minder werkdruk en nu wordt hen ook nog die extra lesuren opgelegd. Ze vinden het verspilling van geld en denken dat de middelen veel beter op een andere manier ingezet kunnen worden. “Waarom wordt ons niets gevraagd?”, zegt een leerkracht op 20 maart 2019 tegen het AD Rotterdams Dagblad. Die miljoenen kunnen de scholen veel beter besteden aan het verbeteren van het bestaande onderwijs dan aan extra uren, vindt de leerkracht. 

Het pleidooi van basisschooldirecteuren en leraren om eerst het reguliere onderwijs te verbeteren, klinkt dan al geruime tijd. En dan het liefst voor kinderen die het nodig hebben. Want dáár ontstaan de grootste achterstanden. Plak er niet simpelweg extra uren aan. De snelle, van bovenaf doorgevoerde maatregel versterkt bovendien het breder gedragen gevoel in het basisonderwijs dat directies en leraren slechts uitvoerders zijn geworden. De dagprogrammering wordt op de scholen ervaren als een voldongen feit.5

'Zonde van mijn tijd'

Dat sentiment speelt eveneens op als gemeente, schoolbesturen en NPRZ voor het eerst overleggen met de basisschooldirecteuren tijdens de ‘Werkconferentie Dagprogrammering’ op 3 april 2019. ‘Zonde van mijn tijd’, ‘Dit verhoogt de werkdruk’ en ‘Wie komt mijn extra uren tellen’, schrijven schooldirecties op de geeltjes. Dat staat in het deels geanonimiseerde en via de website www.onderwijs010.nl op te vragen verslag van de bijeenkomst.

Het rumoer op de scholen bereikt kort daarop de gemeenteraad. Een geïrriteerde onderwijswethouder Said Kasmi (D66) zegt op 18 april 2019 dat vooral de schurende communicatie tussen basisschoolbesturen en hun directeuren debet is aan de ontstane onrust. Burgerraadslid Gerben van Dijk (ChristenUnie-SGP) vraagt de wethouder aanhoudend naar het verband tussen onderwijsresultaten en het aantal uren leertijduitbreiding. “Ik ben op zoek naar onderbouwing. Is er een optimum aan het aantal ingezette uren en is er een causaal verband tussen de genomen acties en de schoolprestaties?” vraagt hij. Kasmi raakt hierdoor nog geïrriteerder. De raad had de plannen in een eerder stadium immers zonder morren goedgekeurd.

1b
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Uniek project

De onderbouwing van de leertijduitbreiding blijkt flinterdun. Zo valt in een inventarisatie van (buitenlands) onderzoek, opgesteld door de Kennisrotonde, te lezen dat het effect van een verlengde schooldag moeilijk aantoonbaar is. 

Wethouder Kasmi erkent tijdens de raadsvergadering dat er geen harde onderbouwing is. “Want dit is een uniek project”, zegt hij. “Dit gebeurt nergens in het land. Andere steden hebben geen dagprogrammering zoals wij.”

Tegelijk wijst hij op het “keiharde bewijs” dat leerlingen uit de focuswijken hogere scores halen op de eindtoets. Dankzij de extra lessen op de basisscholen, denkt hij. Ook Hugo de Jonge (CDA), voormalig onderwijswethouder in Rotterdam, thans minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, concludeerde eerder op basis van stijgende eindtoetsresultaten dat scholen in de focuswijken “het been bijtrekken”. 

Schommelende scores

De vraag is waar beide bestuurders hun optimisme op baseren, want een duidelijk beeld van de prestaties van scholen ontbreekt. Zo wordt de centrale eindtoets (de vroegere Cito-toets) nog maar door de helft van de basisscholen in de betreffende wijken gebruikt. Daardoor kunnen moeilijk langjarige, algemeen geldende uitspraken worden gedaan. Bovendien zegt een gemiddelde score niets over de onderwijskwaliteit van individuele scholen. Scores schommelen sowieso jaarlijks. Daarmee is het zeer riskant om het succes van leertijduitbreiding af te meten aan die ene indicator: score van de eindtoets.

Ook de projectorganisatie en NPRZ-directeur Marco Pastors erkennen inmiddels dat de effectiviteit van leertijdverlenging als aparte leerinterventie moeilijk hard te maken is. Zo liet Pastors recent in het Belgische dagblad De Standaard optekenen: “We kunnen het niet wetenschappelijk onderbouwen, maar we geloven het graag.” De projectorganisatie Dagprogrammering op haar beurt, antwoordt op een vraag naar onderbouwing dat de extra uren “mogelijk het verschil in kansen met andere kinderen kleiner maakt”.      

Geen bewijs dus. En dat terwijl de maatregel voor leerkrachten, maar zeker ook voor ouders en de kinderen, bijzonder ingrijpend is. 

“Ik vind het dramatisch. Er wordt zo veel geld in gestopt, maar we experimenteren maar wat. Zo ga je niet met kwetsbare families en kinderen om”, aldus een anonieme opgevoerde vertegenwoordiger van filantropische instelling De Verre Bergen. Het citaat komt uit een door Europees geld betaald onderzoeksrapport uit 2019 over het NPRZ. De Nederlandse onderzoekers noemen het een ‘procedureel onrecht’ dat scholen het geld niet naar eigen inzicht, voor de kinderen die het nodig hebben, mogen inzetten. Het laat zien dat de keuze voor de dagprogrammering niet alleen over geld en uitvoering gaat, maar dat er ook diepe verdeelkwesties achter schuilgaan.

Veertigurige werkweek

En wat vinden ouders er eigenlijk van dat hun kinderen verplicht tien uur extra naar school moeten? Onderzoek hiernaar is niet bekend en onduidelijk is of de achterban op elke school is geraadpleegd. Formeel hebben de medezeggenschapsraden van scholen, waarin ouders vertegenwoordigd zijn, met de leertijduitbreiding ingestemd. Maar dit ging onder hoge tijdsdruk. 

Uit gesprekken met ouders blijkt verdeeldheid. “Ze zitten elke dag van half negen tot half vier op school en op dinsdag als ze na schooltijd gaan dansen zelfs tot zes uur. Het is haast een veertigurige werkweek!” Clyde Peroti, een alleenstaande vader met twee dochters op de Sterrenschool De Globetrotter in de Afrikaanderwijk, vraagt zich hardop af wat die extra activiteiten toevoegen. “Ze krijgen er niet eens een cijfer voor, dus op het rapport zie je er niets van terug.”

Peroti was teambegeleider van de Feyenoord Street League en vindt dat ouders zelf meer verantwoordelijkheid moeten nemen. “Naast school moeten zij andere activiteiten ondernemen. Ook al hebben ze niet veel geld. Met de Rotterdampas kun je zóveel doen. Dat hoeft niet veel te kosten.” Het punt is dat ouders niet willen, meent Peroti. “Spreek ze aan. Dat deden we bij Feyenoord ook. Als ouders niet aanwezig waren, trainden hun kinderen niet.”  

Asmae Seddiki, een ouder met kinderen op dezelfde school, denkt dat veel ouders best willen, maar niet kunnen. “Ik spreek goed Nederlands en ben goed opgeleid. Veel andere ouders niet. Zij moeten daarom meer geholpen worden.” Wat volgens Seddiki kan helpen, is ouders meenemen naar het theater zodat zij kennismaken met iets wat ze niet kennen.

2b
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Directeuren in het geweer

Het wegpoetsen van achterstanden bij kinderen moet beter, zegt Mariëtte Vink, directeur van de Heldringschool in Hillesluis. Ze spreekt namens een groep van zes basisschooldirecteuren die een alternatief hebben bedacht. De directeuren zijn van mening dat scholen zelf het beste weten wat nodig is om leerlingen vooruit te helpen en willen maximale ruimte. “Wij willen ons bezighouden met het verbeteren van het onderwijs. Niet met vrijetijdsbesteding.”

Ze legt uit wat de zes scholen voor ogen staat. “We hebben in dit gebied de beste scholen en beste leerkrachten van Nederland nodig.” De initiatiefnemers willen daarom met de 31 basisscholen in de zeven focuswijken een hecht netwerk vormen en intensief samenwerken.

Maar hun belangrijkste eis is dat de verplichte tien uur extra van tafel gaat. “Iedere school heeft zijn eigen uitdagingen”, motiveert Vink. Voor de ene school passen elementen uit de dagprogrammering perfect in het onderwijsprogramma. Voor een andere ligt dat ingewikkelder. Laat scholen zelf uitmaken wat past.” 

Hoe de partners binnen NPRZ precies verder willen met de dagprogrammering is onduidelijk. Vlak voor het uitbreken van de coronacrisis toonden alle betrokkenen zich enthousiast over de plannen van de zes directeuren. NPRZ en de gemeente  Rotterdam willen echter vasthouden aan de tien-uur-eis. Zij zien het als manier om aan kwalitatief goed onderwijs te werken. Bovendien zijn deze uren overeengekomen met het Rijk, inclusief de geoormerkte financiering van jaarlijks 9,5 miljoen euro. 

Zo dreigen de komende jaren miljoenen geïnvesteerd te worden in een programma waarvan niemand kan aantonen dat het effectief is, dat niet gesteund wordt door basisscholen en als ‘onrechtvaardig’ is betiteld. 

NPRZ en de gemeente Rotterdam zeggen in een gezamenlijke reactie dat zij het artikel “eenzijdig” en “niet in balans vinden.” Zij hebben daarom gereageerd op feitelijke onjuistheden, maar onthouden zich van verder inhoudelijk commentaar. 

Volgende week verschijnt een nieuw artikel plus vidcast in ons onderzoeksdossier ‘School op Zuid‘. Het onderwerp is de Schuif op Zuid, de rigoureuze herschikking van het voortgezet onderwijs op de linker Maasoever.

Dit onderzoek is een samenwerking tussen Vers Beton en lokale omroep OPEN Rotterdam en wordt mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en de supporters van Vers Beton.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Lees meer op Wikipedia. ↩︎
  2. Afrikaanderwijk, Bloemhof, Hillesluis, Feijenoord, Oud-Charlois, Carnisse en Tarwewijk. ↩︎
  3. Hierin zijn onder andere gemeente Rotterdam, Rijk, onderwijs en werkgevers vertegenwoordigd. ↩︎
  4. Bron: Procesevaluatie Dagprogrammering Rotterdam Zuid: Zicht op invoering en mogelijkheden in de toekomst van onderzoeksbureau Sardes (maart 2020). ↩︎
  5. Dit blijkt onder meer uit  Procesevaluatie Dagprogrammering Rotterdam Zuid: Zicht op invoering en mogelijkheden in de toekomst van onderzoeksbureau Sardes. Hierin merkt een schooldirecteur op: De ruimte voor onze invloed was beperkt. Tien uur verlenging was het uitgangspunt, en daar moest je mee dealen. ↩︎
School op Zuid
Ronald Buitelaar

Ronald Buitelaar

Onderwijsjournalist/blogger – Nationale Prijs voor de Onderwijsjournalistiek 2014 – Schrijft, blogt en twittert over onderwijs en opvoeding – Standplaats: Rotterdam.

Profiel-pagina
hilde_speet

Hilde Speet

Fotograaf / Illustrator

Na haar grafische afstuderen in 2014 aan de WDKA begon Hilde Speet toch ook maar met fotograferen.

Profiel-pagina
Lees 3 reacties
  1. Profielbeeld van Heinz Schiller
    Heinz Schiller

    Allemaal waar misschien, deze kritische reflectie op de leertijduitbreiding in Rotterdam. Maar ik mis diezelfde kritische benadering als het gaat om de houding van het onderwijs, de scholen, zelf. Het onderwijs is een baken van standvastigheid als het gaat om het instandhouden van ingeslepen vanzelfsprekendheden en gewoontes die dateren uit vervlogen tijden. Een voorbeeldje: wie het best voorheeft met de ontwikkeling van kinderen met een groot risico op achterstand zou als eerste de bezopen lange vakanties afschaffen. Zeker onderzocht maar altijd goed verzwegen is wat er met kindjes gebeurt die in de zomer zes weken onderwijs ontberen. Menig leerkracht in de focus- en dito achterstandswijken elders in het land verzucht in augustus/september telkens dat ze voor een belangrijk deel weer van voren af aan kunnen beginnen omdat ‘hun’ kinderen in die periode bijvoorbeeld alleen de moedertaal hebben gesproken, geen boek hebben aangeraakt of zijn uitgedaagd om iets nieuws te ontdekken. Maar geen haar op het hoofd van diezelfde leerkracht die er aan denkt om het ‘fundamentele recht op vakantie’ ter discussie te stellen. Tja…
    Gelukkig zijn er scholen die het anders willen. Met vallen en opstaan want wet- en regelgeving, plus de ‘gezonde’ concurrentie tussen de verschillende denominaties, werken niet echt mee. In 2018 bijvoorbeeld werd het experiment om onderwijstijden in het basisonderwijs te flexibiliseren definitief beëindigd. Na twee jaar stilte mogen nu weer 20 scholen vijf jaar lang de deuren wat verder open zetten dan de genormeerde 40 weken per jaar. Evaluatie over vijf jaar…. Over deze en andere onderwijshervormingen kan je nog hele boeken vol schrijven, maar de conclusie staat al vast (vermoed ik): we veranderen liever niks aan datgene wat we zo’n 200 jaar geleden al als goed beschouwde.

  2. Profielbeeld van erica stedenburg
    erica stedenburg

    Jammer dat er in Rotterdam nog steeds niet wordt gekozen voor Kopklassen.
    Daarvan is wel (wetenschappelijk) bewezen dat het een succesvolle interventie is.

  3. Profielbeeld van Ed Schut
    Ed Schut

    Het artikel met veel belangstelling gelezen. Eind jaren 60 en begin jaren 70 van de vorige eeuw was er in de Afrikaanderwijk en Hillesluis ook projecten binnen het onderwijs. Er was toen geconstateerd dat er weinig kinderen uit deze wijken doorstroomden naar het voortgezet onderwijs. Er was een project van de heer Grandia en dat was genoemd O.S.M. of te wel onderwijs,sociaal en milieu. De kracht van dit project was dat ook de thuissituatie betrokken werd bij dit project.
    Voor zover ik weet zijn d.m.v. dit project meer kinderen naar het middelbaar onderwijs gegaan.
    Dus projecten kunnen mijn inziens zeker zeker succes hebben. De voorwaarde wel is dat je het sociale milieu zeker moet meenemen.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

1718_2021_009_600x500_online banner_geef ruimte