Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Ez Siva – Herdenking in tijden van Corona – 2020
Beeld door: beeld: Ez Silva

Nu de reguliere herdenking bij het monument van Zadkine niet door kan gaan, rijst de vraag wat een goede invulling zou kunnen zijn van 14 mei als gedenkdag.1 Is zo’n collectief moment überhaupt nodig? Of zijn er ook manieren die misschien wel veel meer van deze tijd zijn dan een plechtige herdenking bij een monument?

Het alternatieve programma dat de betrokken partijen2 hebben bedacht, is in elk geval weinig vernieuwend. Sterker nog, het lijkt wel of in deze omstandigheden zichtbaar wordt wat voor velen de kern van herdenken is: een kranslegging bij het monument van Zadkine, een toespraak van de burgemeester, en een overdenking van de dominee. RTV Rijnmond zal dit alles uitzenden op televisie – als het kan deels live – zodat zoveel mogelijk mensen de herdenking op afstand kunnen meemaken. 

“Toespraken en een kranslegging dus, via het traditionele medium televisie. Is er dan niets anders denkbaar?”

Vanwege het bijzondere herdenkingsjaar – dit jaar is het tachtig jaar geleden – zou de Brandgrens worden aangelicht met grote, naar boven gerichte spots, zoals in het architectuurjaar 2007 ook is gedaan.3 Daar is nu vanaf gezien: omdat lang niet iedereen dit vanuit eigen huis zou kunnen zien, zou zoiets toch mensen op de been brengen. Volgens Corinne Lampen, die namens het Comité 14 mei en het Stadsarchief het herdenkingsprogramma coördineert, is juist alles er nu op gericht om dit te voorkomen. 

Toespraken en een kranslegging dus, via het traditionele medium televisie. Is er dan niets anders denkbaar? Zelfbenoemd ‘vitaliteitsondernemer’ Iddo Drevijn zoekt het in wandelen. Wandelen is goed voor je hoofd, en helpt bij het overdenken. Samen wandelen is zowel individueel als collectief. Zijn stiltewandeling op 4 mei langs de Brandgrens laat hij dit jaar filmen en is via social media live te volgen en naderhand te bekijken. Ook op 14 mei zou het dagelijkse ommetje langs een stuk van de brandgrens kunnen gaan, oppert hij. Door eerst te wandelen, kun je daarna daadwerkelijk even stilstaan bij wat er is gebeurd.

Wandelende meditatie

Architect Dirk Osinga beaamt dit. “Ondanks alle ellende is de stad nu heerlijk stil. Dat is een goede achtergrond voor een herdenking. Die kan individueel plaatsvinden door een stuk van de Brandgrens te volgen, desnoods met koptelefoon en stemmige muziek. Als een soort wandelende meditatie.” Is zo’n betekenisvolle plaats als de Brandgrens inderdaad wel van groot belang voor herdenken? Osinga vindt van wel: “De herdenking van het bombardement gaat uit naar een bepaalde plek en gebeurtenis. Dat is anders dan op 4 mei. Dan ga ik thuis, met de livestream van de herdenking op de Dam op de achtergrond, in gedachten naar verschillende plaatsen en oorlogsgebeurtenissen.”

“Traditionele herdenkingen zijn vaak behoorlijk elitair. Daar voelen jongeren zich niet thuis”

HERDENKEN

Lees meer

Lokaal herdenken: “door het klein te houden, breng je het leed dichterbij”

Waar komt de groeiende behoefte aan het lokaal herdenken van bombardementen vandaan?

Historica Laurie Slegtenhorst benadrukt het belang van verhalen, vooral voor jongeren. “Jongeren zeggen meestal dat ze weinig hebben met de oorlog. Terwijl zij ook een grootouder of overgrootouder hebben die de oorlog heeft meegemaakt. Het is belangrijk om niet enkel verhalen over het verzet of de kampen te vertellen. Juist ook verhalen over het dagelijks leven tijdens de oorlog, moeten niet vergeten worden. En met die verhalen kunnen jongeren zich misschien wel identificeren.”

Vanuit het jongereninitiatief Wij herdenken post Slegtenhorst elke week een verhaal over de oorlog op Instagram, door de ogen van iemand van de derde of vierde generatie. “Op die manier kunnen we herdenken misschien wat laagdrempeliger en diverser maken. Traditionele herdenkingen zijn vaak behoorlijk elitair. Daar voelen jongeren zich niet thuis.”

Ewoud Kieviet, die in maart de herdenking van ‘de laatste bom op Rotterdam’ in de Treubstraat moest afgelasten, beaamt het belang van het doorgeven van verhalen, digitaal of in boekvorm. “14 mei is bij uitstek een dag om nog eens aan je grootouders te vragen naar hun herinneringen aan het bombardement”, zegt hij. Maar dan natuurlijk wel via de webcam. “De kracht van herdenken is toch dat je samen bent. En dat valt nu weg.” De herdenking in de Treubstraat is uitgesteld tot het najaar, in de hoop dat het dan  weer op de traditionele manier kan.

IMG_0129

Lees meer

Herdenking van het bombardement op Rotterdam niet vanzelfsprekend

Lees ook het interview met Susan Hogervorst en Patricia van Ulzen over over herdenken

Kern blootleggen

In plaats van allerlei nieuwe initiatieven aan te wakkeren, lijkt de coronacrisis dus vooral de kern van herdenken bloot te leggen: de Brandgrens, de kranslegging en verhalen doorgeven. De nieuwe vormen die er zijn, vormen meer een aanvulling op de bestaande traditie.

En misschien is vernieuwing voorlopig dan ook niet nodig. Zo oud en vanzelfsprekend is de herdenkingstraditie op 14 mei immers ook nog niet. Uit het raam kijken met op de achtergrond de uitzending van de herdenking, en de komende tijd langs (een stuk van) de Brandgrens wandelen, lijken een prima invulling voor de 14 mei herdenking van dit – in alle opzichten – bijzondere jaar.

Het volledige programma van de herdenking op 14 mei vind je hier.

Oproep

Hoe herdenk jij 14 mei? En is dat nu anders dan in voorgaande jaren? Laat het de auteur weten in de reacties hieronder!

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Het programma van de herdenking staat online. ↩︎
  2. Het Comité herdenking 14 mei, met daarin vertegenwoordigers van het Stadsarchief, de Laurenskerk, de Centrale Bibliotheek, Museum Rotterdam. ↩︎
  3. Ook was in 2007 het comité 14 mei net opgericht, het plein rond Zadkine net opgeknapt en kort daarvoor was besloten de brandgrens te markeren. Dat alles was reden voor het aanlichten. ↩︎
foto-susan-LI

Susan Hogervorst

Susan Hogervorst is historicus en werkt als docent en onderzoeker aan de Open Universiteit en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Samen met Patricia van Ulzen schreef ze ‘Rotterdam en het bombardement. 75 jaar herinneren en herdenken’.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.