Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Lucia Lenders – Dakloze jongeren – 2020
Beeld door: beeld: Lucia Lenders

“De tijd van een kamertje huren voor 300 euro per maand bestaat niet meer”, verzucht straatadvocaat1 Tim van Rooijen. “Er zijn zo weinig goedkope woningen dat het heel lastig is geworden om als achttienjarige op jezelf te wonen.”

Als straatadvocaat helpt Van Rooijen zo’n vijftig tot zeventig jongeren per jaar die in de problemen komen. De afgelopen jaren is het aantal dakloze jongeren gestegen. Een duidelijke verklaring daarvoor heeft Van Rooijen niet, maar het gebrek aan woningen is volgens hem wel een belangrijke oorzaak.

Dat het aantal jonge daklozen in Rotterdam toeneemt, is geen nieuw inzicht. In 2018 constateerde de Rotterdamse Rekenkamer2 al dat het aantal daklozen tussen de 18 en 23 jaar tussen 2015 en 2017 met ruim een derde steeg. In 2015 ging het om 747 jongeren, in 2017 waren het er 999.3 Bovendien speelt dit niet alleen in Rotterdam. Landelijk is het aantal zwerfjongeren verdrievoudigd sinds 2009.

Waar gaat het mis? En stijgt het aantal dakloze jongeren sinds 2017 nog steeds? Om daarachter te komen, moeten we eerst achterhalen hoeveel jongeren er op dit moment dakloos zijn in Rotterdam. En dat blijkt al niet makkelijk.

In 2018 waren 1012 jongeren dakloos,4 volgens de Monitor Staat van de Jeugd die de gemeente jaarlijks uitgeeft. Er waren er meer die bij het Jongerenloket van de gemeente aanklopten voor opvang: 1517.5 De cijfers die over 2019 bekend zijn, gaan over het aantal jongeren dat zich meldde bij Centraal Onthaal Jongeren,6 het gemeenteloket dat specifiek voor dakloosheid is: in de eerste helft van het jaar waren dat er 793. Dat is iets minder dan in dezelfde periode in 2018, staat in de halfjaarlijkse raadsmonitor.

Stel je de vraag rechtstreeks aan de gemeente, dan zijn er volgens de woordvoerder op dit moment “gemiddeld zo’n 800” dakloze jongeren.7 Zoals Argos bovendien liet zien, registreren en tellen verschillende gemeenten de groep dakloze jongeren ook weer allemaal op een andere manier. Het is, kortom, lastig om een goed beeld te krijgen van hoe groot het probleem is.

Tekort aan woningen

De meeste jonge daklozen zul je niet in een nachtopvang tegenkomen: vooral jongeren kunnen vaak nog terecht bij iemand in hun netwerk. Er zijn in Rotterdam wel 27 crisisopvangbedden die specifiek bedoeld zijn voor 18- tot 23-jarigen, en die zijn wel vrijwel altijd bezet: 64 jongeren sliepen in de eerste drie maanden van 2020 in de crisisopvang, laat een woordvoerder van de gemeente weten. Buitenslapers zijn er onder jongeren weinig. Geschat wordt dat van de daklozen die buiten slapen (in 2018 zo’n 109 per maand) ongeveer 5 procent een jongere (18 tot 23 jaar) is.

Hoe zit het met de wachtlijst voor de crisisopvang?8 Die was de afgelopen anderhalf jaar zeer klein (één à twee personen), stelt de gemeente begin dit jaar in antwoord op raadsvragen van de PvdA. Op 5 februari 2020 stonden er weliswaar twaalf jongeren op, maar op 18 februari was dit alweer gedaald naar drie. “Dat de hoogte van de wachtlijst schommelt, is een bekend fenomeen. Dat de wachtlijst op sommige momenten relatief hoog is, is opvallend.”

Dat komt onder andere doordat de doorstroom “moeizaam verloopt”, schreef de gemeente ook. Jongeren mogen in principe maximaal zes weken in de crisisopvang verblijven.9 Maar wanneer zorgaanbieders geen plek hebben om jongeren vervolghulp te bieden, door personeelstekort of een toename van het aantal cliënten, loopt het spaak. Bovendien wordt de uitstroom “bemoeilijkt vanwege een tekort aan goedkope vrijkomende (jongeren)woningen”, meldt dezelfde brief. 

Het is wat straatadvocaat Van Rooijen ziet gebeuren, en wat ook de Rotterdamse Rekenkamer begin 2018 constateerde: “Het aanbod aan betaalbare woonruimte voor jongeren in Rotterdam is beperkt en bovendien vaak gelegen in gebieden die vallen onder de Rotterdamwet.10 Door de lage uitstroom naar zelfstandig wonen, ontstaat er extra druk op de crisisopvang en woonzorgvoorzieningen voor jongeren.” Kan dit de stijging van het aantal dakloze jongeren verklaren, of zijn er meer oorzaken? En wat is er gebeurd naar aanleiding van deze constateringen?

Systeem werkt niet

In juli 2019 presenteerde de gemeente het Plan van Aanpak kwetsbare Rotterdammers. Daarin is speciale aandacht voor jongeren. “In het algemeen hield dit in: verbetering van het opvangtraject”, vertelt Jaap Wils, projectleider van het Rekenkameronderzoek in 2018. 

Toen al waren de onderzoekers er niet helemaal van overtuigd dat de fundamentele problemen in jongerenopvang werden verbeterd met de aanpak die de gemeente voorstelde. Het optimaliseren van het opvangsysteem verhelpt bijvoorbeeld niet dat veel jongeren hun hulptraject niet afmaken, en de gebrekkige doorstroming en uitstroom naar een eigen woning.

En dat is problematisch, stelt Rekenkamer-directeur Paul Hofstra. Want de belangrijkste aanbeveling die hij uit het rapport van destijds terughaalt, is juist: “Laat die jongeren nou niet eerst een traject ingaan, maar begin met een veilige woonplek. Oftewel: investeer in Housing First.” Dat is een wetenschappelijk bewezen model afkomstig uit de VS waarbij langdurig dakloze personen zonder veel eisen vooraf een zelfstandige woonruimte krijgen, buiten de hele opvangketen om. Een omgekeerde manier van werken dus.11

Waarom die methode werkt? “Voor een dakloze jongere is onderdak het voornaamste probleem. En als je dat niet eerst oplost, verergert de situatie snel”, verheldert Hofstra. “Jongeren die dakloos dreigen te worden, vormen namelijk een kwetsbare groep die juist op dat moment mentaal die hele bureaucratische keten niet aankan.” 

Wind mee voor jongeren

De aanbeveling om te investeren in Housing First-projecten is inmiddels mondjesmaat overgenomen door het college van B en W. “Sinds een jaar staat de wind mee en is er echt meer aandacht voor dakloze jongeren binnen de gemeente”, stelt straatadvocaat Van Rooijen. “Langzaam begint men te begrijpen dat juist eerst de basis veilig moet zijn, voordat een jongere z’n problemen op kan lossen.” 

Niet alleen 25 volwassenen hebben een woonplek gekregen binnen het proefproject Housing First dat in september 2019 startte. Ook voor tien jongeren is een vergelijkbaar proefproject gestart: Project 010. Ze krijgen allereerst een woning en daarbij intensieve begeleiding op maat. “Daarmee wordt de stress weggenomen en kunnen zij, met de juiste begeleiding, bouwen aan hun toekomst”, verklaarde wethouder volksgezondheid, zorg, ouderen en sport Sven de Langen (CDA) over de proef, die tot eind 2020 duurt. Het project is opgenomen in het landelijke Actieprogramma Dak- en Thuisloze Jongeren van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Voor 2020 zijn ook nieuwe afspraken met Rotterdamse woningcorporaties gemaakt, die gunstig zijn voor jongeren. 75 procent van de goedkoopste vrijkomende woningen van corporaties (woningen onder de 420 euro, de zogenaamde kwaliteitskortingsgrens) gaan exclusief naar jongeren van 18 tot 23 jaar.

Eerste stapjes

Rekenkamer-onderzoeker Jaap Wils: “Het aantal Housing First-plekken is nog steeds weinig, maar het is een verbetering. Ik heb nog geen verantwoording van dit project gezien, dus heb nog geen idee van of het zoden aan de dijk zet.” Maar hij vervolgt: “De signalen die we uit het veld opvangen, zijn dat de problematiek eerder groter is geworden dan kleiner. Een rondgang in het veld in maart liet dat ook weer zien. Er is echt wel inzet, maar het probleem is zeker niet van tafel.”

Ook straatadvocaat Van Rooijen beaamt dat een proefproject voor slechts tien jongeren weinig is op het aantal jongeren dat dakloos is. “Maar voor die tien is het heel succesvol. Er wordt enorm van geleerd en dat werkt ook door naar de hulpverlening aan jongeren buiten het proefproject. Ambtenaren zien dat het werkt als je jongeren wat geeft, in plaats van alleen maar streng bent.”

Toch zijn het pas de eerste stapjes, stelt hij. “Als je nu als jongere dakloos wordt, heb je echt nog een groot probleem. De broodnodige warmte in de hulpverlening voor jongeren ontbreekt nog altijd.”

Grote doorbraak?

Afgelopen week kondigden staatssecretarissen Paul Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) en Tamara van Ark (Sociale Zaken) aan dat er dat er 200 miljoen euro extra naar gemeenten gaat voor de opvang van daklozen. Hiervan is 20 miljoen bedoeld voor Rotterdam. Landelijk moeten er hiermee uiterlijk eind 2021 nog 10.000 extra woonplekken voor dak- en thuislozen komen, “bijvoorbeeld door middel van Housing First”, schrijft Blokhuis. Hoeveel hiervan ten goede komt aan 18- tot 23-jarigen, is niet bekend.

Hoe Rotterdam dit extra geld gaat besteden, is bij het Rijk bekend, maar wil de gemeente niet aan Vers Beton openbaar maken. Wel beloofde wethouder Sven de Langen op 3 juni in een brief aan de raad een “grote doorbraak”. Zo worden “de mogelijkheden onderzocht om in één keer een grote groep daklozen uit te laten stromen. […] dit biedt de mogelijkheid om de huidige opvang versneld om te zetten naar de opvang nieuwe stijl. Het college hoopt in de zomer de mogelijkheden aan u voor te leggen.”

Gaan deze voorgenomen veranderingen in de opvang zorgen dat er minder jongeren op straat belanden? Of zijn er nog andere, dieperliggende oorzaken die hiermee niet worden weggenomen? Dat zoeken we de komende tijd uit. In het volgende deel: hoe beland je als jongere eigenlijk op straat, en waar in Rotterdam kun je dan terecht?

Dit onderzoek is een samenwerking tussen Vers Beton, lokale omroep OPEN Rotterdam en onderzoeksplatform Argos, en wordt mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en de supporters van Vers Beton.

Vers Beton duikt de komende maanden in samenwerking met OPEN Rotterdam in de wereld van loketten, crisisopvang, huisvesting en op straat terecht komen. We sluiten daarmee aan bij landelijk onderzoek van onderzoeksplatform Argos (VPRO/HUMAN).

Ben je ervaringsdeskundige, of leef je zelf op straat? We horen graag van je hoe jij dakloos werd en waar je vervolgens tegenaan liep. Ben je hulpverlener? Ook dan gaan we graag met je in gesprek. Mail willemijn@versbeton.nl

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. De Straatadvocaten Rotterdam zijn belangenbehartigers voor mensen die dakloos zijn, zijn geweest of dreigen te worden. De nadruk ligt op het voorkomen van dakloosheid of het zo snel mogelijk beëindigen daarvan. Ze helpen jongeren met het aanvragen van financiële steun of hulp, geven advies, of fungeren als mentor. Ook geven ze advies of kritiek op beleid van de gemeente. Ze worden grotendeels betaald vanuit subsidie. ↩︎
  2. De Rekenkamer doet onafhankelijk onderzoek naar de doelmatigheid, doeltreffendheid, rechtmatigheid en transparantie van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. ↩︎
  3. De Rekenkamer geeft aan een combinatie van Rotterdamse en CBS-cijfers gemaakt te hebben. Het cijfer gaat over het aantal jongeren dat toegang kreeg tot de opvangketen. Maar niet iedereen die wordt toegelaten, maakt ook gebruik van crisisopvang. Met name jongeren kunnen vaak in eerste instantie terecht voor een slaapplaats in hun eigen netwerk: bankslapers. Lees meer. ↩︎
  4. Dit is het aantal jongeren dat na een intakegesprek een hulptraject gestart is via het Jongerenloket van de gemeente Rotterdam. Het zijn niet alleen feitelijk daklozen, maar ook bankslapers of jongeren die dreigen dakloos te raken. Bovendien zijn in dit cijfer ook de jongeren (18-23 jaar) opgenomen die in Beschermd Wonen leven. ↩︎
  5. Het verschil tussen het aantal jongeren dat zich meldt en een traject start, komt bijvoorbeeld doordat jongeren bij het verkeerde loket staan en worden doorverwezen naar het wijkteam of de vraagwijzer, of omdat jongeren soms afhaken na het intakegesprek. ↩︎
  6. Jongeren (tussen de 18 en 23 jaar) kunnen zich melden bij Centraal Onthaal Jongeren, gevestigd bij het Jongerenloket. Daar wordt een intakegesprek gevoerd. De beslissing over de (tijdelijke) toegang tot de opvang wordt dezelfde werkdag genomen. Indien dit het geval is, start het traject van vraagverheldering. Totdat de ondersteuning start, wordt toeleiding (overbruggingsbegeleiding) geboden.

    Als het Centraal Onthaal of Centraal Onthaal Jongeren gesloten is, kun je terecht bij een crisisopvang voor de eerste nacht of het weekend. ↩︎

  7. De woordvoerder laat weten dat de gemeente hier de definitie van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hanteert, namelijk feitelijk daklozen: jongeren zonder een eigen woonruimte dan wel daklozen die binnen de opvang verblijven. ↩︎
  8. Bij jongeren wordt niet gesproken van nachtopvang, maar van crisisopvang. ↩︎
  9. Hier worden naast jongeren ook gezinnen opgevangen. Bij jongeren wordt de hulpvraag in kaart gebracht en er wordt door de crisisinvang een eventuele Wmo-indicatie geregeld. Jongeren kunnen, in tegenstelling tot volwassenen, ook als bankslaper toegang krijgen. Zij hoeven daardoor niet in de nachtopvang te verblijven om te starten met een ondersteuningstraject. De gemiddelde verblijfsduur in de crisisopvang is veertig dagen. De norm van zes weken wordt dus gehaald, zij het dat hierin ook de uitvallers zijn meegenomen. Dat wil zeggen: de jongeren die niet doorstromen, maar de crisisopvang vanwege conflicten moeten verlaten of zelf weg gaan. Lees meer. ↩︎
  10. Dat betekent dat dakloze jongeren die niet kunnen aantonen dat zij zes jaar of langer in Rotterdam woonachtig zijn en geen inkomen uit werk hebben boven de Rotterdamse bijstandsnormen, geen huisvestingsvergunning krijgen in die gebieden, tenzij een uitzondering wordt gemaakt. De Rotterdamwet geldt in delen van Prins Alexander, Charlois, Delfshaven, Feijenoord, Hoogvliet, IJsselmonde en Noord. Lees meer over de Rotterdamwet. ↩︎
  11. In de huidige keten zijn mensen lange tijd niet zelfstandig gehuisvest, maar gaan van opvang naar doorstroomvoorziening, met telkens tussentijdse wachttijden. Housing First voorkomt dat daklozen nodeloos lang in de nachtopvang slapen en dat hun problemen daardoor verergeren. ↩︎
Buitengesloten
ava Willemijn Sneep

Willemijn Sneep

Adjunct-hoofdredacteur en eindredacteur

Willemijn Sneep (1989) is na wat omzwervingen en een master Journalistiek in het schattige Leiden weer terug in de enige wereldstad die Nederland rijk is. Als freelance journalist kan ze zich geen betere thuisbasis wensen. willemijn@versbeton.nl

Profiel-pagina
Lucia Lenders

Lucia Lenders

Lucia Lenders studeerde illustratie op Sint Joost in Breda en KASK in Gent. Sinds 2017 woont en werkt ze in Rotterdam. In haar atelier knipt, plakt, tekent en schildert ze mensen, dieren, dingen en plekken.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.