Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Nina Fernande – Factcheck Smoking Gun – 2020
Beeld door: beeld: Nina Fernande

De claim

Volgens Vincent Karremans, fractievoorzitter van de Rotterdamse VVD, hangt de dodelijke schietpartij van 10 mei op de Bergselaan samen met drugsgebruik. “Dít gebeurt er als wij geen maatregelen nemen tegen de drugsmaffia”, zei hij de dag daarna tegen RTV Rijnmond. “We kijken te veel weg, gebruiken met elkaar te veel drugs. Dit komt er dan van.”

Eind mei lichtte Karremans zijn standpunt verder toe in een opiniestuk op De Nieuwe Vrije Eeuw, een initiatief van VVD-leden voor een meer praktische (en daardoor soms minder liberale) benadering. Aan Vers Beton geeft hij een samenvatting van zijn standpunt: “Ik zeg inderdaad dat er een relatie is tussen het instandhouden van de vraag naar illegale drugs en liquidaties als die op de Bergselaan. Ik zeg niet dat mensen die coke kopen en gebruiken bloed aan hun handen hebben, maar ik zou willen dat ze wel snappen wat de maatschappelijke gevolgen van het kopen van illegale drugs zijn.”

De check

Bestaat er zoiets als een relatie tussen enerzijds het gebruik van illegale drugs en anderzijds criminele afrekeningen? Oftewel: werken gebruikers van illegale drugs indirect mee aan het plaatshebben van geweldsdelicten? 

Dat is geen vraag die je met ja of nee kunt beantwoorden, zegt wetenschappelijk medewerker Nadine van Gelder van Trimbos, het landelijk Nederlands kennisinstituut voor onder meer middelengebruik. “Wat de mogelijke (directe) relatie is tussen drugsgebruik en criminaliteit in drugsmarkten, en de richting daarvan, is onduidelijk en erg moeilijk aan te tonen. Aan de ene kant is het mogelijk dat door minder vraag de algehele drugsmarkt kleiner wordt, en er hierdoor ook minder drugs(gerelateerde)criminaliteit plaatsvindt. Aan de andere kant is een mogelijk effect dat de drugsmarkt door minder vraag nog concurrerender wordt, wat juist kan leiden tot bijvoorbeeld meer geweld, gezien het illegale karakter.”

Ook Shanna Mehlbaum, zelfstandig criminoloog en onderzoeker, moet het antwoord schuldig blijven. “Voorzover ik weet is hier nog geen onderzoek naar gedaan.” Dat komt ook omdat dit lastig te onderzoeken is, stelt Mehlbaum. “De ‘drugsleverende sector’ en ‘drugsgebruik’ zijn lastig te controleren en omvangrijke begrippen.”

Wel weet de onderzoeker dat een hoop liquidaties vanaf 2012 te relateren zijn aan een drugsconflict in de onderwereld – en daarmee via een omweg aan drugsgebruik. “Hier ligt dus een directe relatie tussen cocaïnehandel en vuurwapengeweld.” Ze verwijst hiervoor naar Het Nationaal Dreigingsbeeld 2017 van de Politie, waarin staat: “De handel in cocaïne gaat gepaard met ripdeals, gijzelingen, vuurwapengeweld en moord. Soms vinden schietpartijen of liquidaties plaats in woonwijken, op klaarlichte dag.” (pagina 41)

Bovendien zijn “in de periode 2013-2015 zijn 98 liquidaties of pogingen daartoe geregistreerd. Daarbij vielen 39 doden onder wie twee onschuldige personen die slachtoffer werden van een ‘vergismoord’. 36 van de 98 geregistreerde liquidaties of pogingen daartoe hielden verband met cocaïnehandel.” (pagina 41)

Drie pagina’s verder wordt nog beschreven dat de komst van “groepen die marktaandeel proberen af te pakken […] heeft geleid tot een toename van gewelddadige incidenten, waaronder liquidaties.” 

Pieter Tops (lector politie en openbaar bestuur aan de Politieacademie, en mede-auteur van het pleidooi ‘Naar een evenwichtiger drugsbeleid’) kan de directe relatie tussen drugsgebruik in Nederland en geweld in de criminele wereld ook niet letterlijk aantonen. “Dat geweld speelt zich vooral af in productie- en handelskringen en soms in de dealerswereld, maar daar zit zelden het grove geweld: de liquidaties.” 

Toch onderschrijft hij Karremans pleidooi voor harder optreden. “We zijn in Nederland lange tijd nogal lankmoedig geweest ten opzichte van de criminele drugswereld. Een zekere trots op het Nederlandse drugsbeleid, dat lange tijd als een voorbeeld voor andere landen werd gezien, speelde daar ongetwijfeld een rol in.”

Conclusie

Nee, letterlijk gezien kun je niet stellen dat drugsgebruik ertoe leidt dat er criminele afrekeningen op straat plaatsvinden, al was het maar omdat deze stelling zo groot en breed is, dat deze nooit wetenschappelijk te testen valt. Wel is het aannemelijk, gezien de verbanden die de experts wél noemen, dat het gebruik van drugs de bijbehorende leverende wereld in stand houdt, en daarmee ook de excessen die daarin plaatsvinden, zoals liquidaties. De stelling is daarom onbewezen, maar toch aannemelijk. Of, in termen van de infameuze eendentest: als iets eruitziet als een eend, zwemt als een eend en kwaakt als een eend, dan is het waarschijnlijk een eend.

Drugs zorgt voor meer dan geweld alleen

Trimbos wijst op een ander crimineel neveneffect van drugsgebruik: de milieuschade. Nederland maakt veel synthetische drugs (zoals ecstasy), en daar gaan dumpingen en lozingen van chemisch afval mee gepaard. Zo werden in 2018 292 dumplocaties en 82 productielocaties gevonden. Dat is niet alleen slecht voor het milieu, maar ook voor de portemonnee. Het opruimen hiervan kost per keer ruim tienduizend euro, wat ten koste gaat van andere natuurbeschermende activiteiten. En ja, daar mag je de gebruikers verantwoordelijk voor stellen, stelt Trimbos-projectleider Ferry Goossens in een blog hierover. “Het is heel simpel, zonder vraag geen aanbod. Gebruikers van ecstasy kopen een illegaal product. De productie daarvan gaat gepaard met illegale dumpingen die ontstaan omdat gebruikers het product blijven kopen.”

versbeton_opinierubriek-02

Lees meer

Schietpartij Bergselaan: tijd om het debat over drugs eens echt te voeren

Rik van Lente pleit voor een andere omgang met drugs in de stad.

Meer factchecks lezen?

Klik hier

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Inge Janse

Inge Janse

Inge Janse (1981) is geboren en getogen in Nieuw-Lekkerland en woont in Delfshaven. Hij werkt als freelance journalist, redacteur en presentator.

Profiel-pagina
05_Nina Fernande_integratie

Nina Fernande

Illustrator

Nina Fernande (1987) is een illustrator. Ze woont en werkt in Rotterdam. Als ze niet aan Franstalige chansons werkt, kleurt, faxt en streept ze simpele maar krachtige platen. Ze typeert haar werk als cartoonesk zonder het grafische element te verliezen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.