Advertentie

unnamed
Voor de harddenkende Rotterdammer
versbeton_opinierubriek-03
Beeld door: beeld: Michael van Kekem

De rucksichtslose sloop van historische (corporatie)woningen in oude negentiende-eeuwse stadswijken neemt de afgelopen tijd in rap tempo toe. Eerder zagen we dat hele delen van Crooswijk ten prooi vielen aan de sloophamer en in de Tweebosbuurt (Afrikaanderwijk) wordt door bewoners nog steeds gevochten voor behoud van hun huizen. Deze protesten gaan vaak over de betaalbaarheid en toegankelijkheid van huisvesting of de individuele belangen van huiseigenaren, maar het debat richt zich in veel mindere mate op de effecten op de openbare ruimte door de sloop van historische bebouwing. Dit zijn namelijk wijken die zeer karakteristiek zijn voor Rotterdam en direct verbonden zijn met de grootste bloeiperiode van deze stad. Met de door woningbouwcorporatie Havensteder aangekondigde sloop van 32 eindnegentiende-eeuwse woningen aan de Wiekstraat in het Oude Noorden, dient zich momenteel een nieuw hoofdstuk aan in de Rotterdamse sloopwoede van haar oude wijken.

De 32 beneden-bovenwoningen aan Wiekstraat 21-53 zijn gebouwd in 1897. De woningen kwamen tot stand door middel van zogenaamde stratenplannen van particuliere bouwers. Dit waren kleine deelplannen van een of meerdere blokjes woningen, die – ondanks het individuele karakter van de panden – op een seriematige wijze werden uitgevoerd. Wijken zoals het Oude Noorden zijn grotendeels een aaneenschakeling van dit soort stratenplannen, die met hun gesloten bouwblokken het patroon van de oude sloten en polders volgden. 

Er wordt soms neergekeken op deze zogenaamde ‘revolutiebouw’, maar dat is onterecht. De straten hebben vaak rijk versierde gevels, met klassieke geveldetails en bijzondere verhoogde hoeken, die als stedenbouwkundige accenten van een wijk fungeren. Dat alles maakt het een prettige wijk.

Hoewel de 32 woningen in de Wiekstraat door de private markt zijn gebouwd, zijn ze op een zeker moment in handen gekomen van woningbouwverenigingen. Midden jaren zeventig zijn de huizen, zoals veel corporatiewoningen, onder handen genomen door de Trespa-galore renovaties van de stadsvernieuwing, maar in de Wiekstraat zijn de gevolgen hiervan redelijk mild. 

Nu heeft woningbouwcorporatie Havensteder, eigenaar van de 42 inmiddels leegstaande woningen in de Wiekstraat, eind vorig jaar in hun prestatieafspraken 2020-2021 met de gemeente afgesproken om de 32 woningen op de oneven nummers te slopen en daarvoor 20 eengezinswoningen voor de sociale sector terug te bouwen. De 10 woningen op de even nummers worden verkocht met een mogelijke opknapverplichting. 

Hier komen dus 25 procent minder woningen terug: het zoveelste voorbeeld van verdunning van de stad. Nu is het maken van meer eengezinswoningen in stadswijken weliswaar beleid, volgens de Woonvisie 2030, om jonge gezinnen vast te houden in de stad. Maar de tegenstrijdigheid is dat juist dit soort oude stadswoningen, zoals in de Wiekstraat, tegenwoordig gulzig in trek zijn bij starters en jonge gezinnen. Juist de rijke historische geveldetaillering spreekt hen aan en dit soort woningen zijn bovendien nog relatief betaalbaar in de huidige oververhitte woningmarkt. 

En bovenal: met de sloop van deze woningen vernietig je weer een schaars stukje historisch Rotterdam. Is deze bebouwing dan helemaal niet beschermd?

Nou, deels. Om de historische identiteit van de stad te behouden, worden er eens in de zoveel jaar zogenaamde cultuurhistorische verkenningen gemaakt, waarop het ruimtelijk beleid gebaseerd kan worden. Hierin wordt onder meer de waarde van de bebouwing vastgelegd. In 2013 is het Oude Noorden onderzocht, voor de ‘Cultuurhistorische Verkenning 19e-eeuwse wijken’. 

De cultuurhistorisch waardevolle panden in de wijk werden verdeeld in twee categorieën: beeldbepalend of beeldondersteunend. Dit hing af van in hoeverre de gebouwen kenmerkend zijn voor een bepaalde bouwperiode, maar de historische gaafheid, ofwel de staat van het pand, speelde de grootste rol in deze afweging.

In het nieuwe bestemmingsplan Oude Noorden krijgt alleen de bebouwing die is bestempeld als ‘beeldbepalend’ een bescherming tegen sloop. De andere ‘beeldondersteundende’ panden, zoals de woningen op de oneven nummers van de Wiekstraat, zijn hiermee op geen enkele manier beschermd. In andere steden zijn er vaak juist twee verschillende graden van bescherming zijn: hoog voor de beeldbepalende gebouwen en minder hoog voor de tweede categorie.

Omdat het nieuwe bestemmingsplan dus van slechts één van deze twee categorieën de waarde erkent, kan straks iedere woningeigenaar/ontwikkelaar/corporatie zijn/haar historische pand(en) slopen, zonder dat daar een vergunning aan te pas hoeft te komen. Alle cultuurhistorische onderzoeken na 2013 hebben deze nuance ook niet meer gehad en uitsluitende een categorie ‘beeldbepalend’ opgenomen, ondanks de in het oog springende aantastingen aan sommige gebouwen, zoals die uit de stadsvernieuwingsperiode.

Nu is dat voor de Wiekstraat alleen al een trieste zaak. Maar de gevolgen hiervan reiken nog veel verder dan die ene 200 meter lange straat. Een heel groot deel van het Oude Noorden is op deze manier onbeschermd en pandeigenaren zijn daarmee vogelvrij om historische delen van deze wijk te slopen. Het gaat bijvoorbeeld om grote stukken van de Zaagmolenstraat en meerdere kleine aangrenzende bouwblokken, maar ook om bijna de hele Zwart Janstraat en Noordmolenstraat – dé bruisende hoofdstraat van het Oude Noorden met zijn vrijwel intacte historische straatwanden. De potentiële sloop van al deze meer dan 100 jaar oude bebouwing, zou het karakter en de identiteit van deze wijk voorgoed veranderen.

ChristenUnie-SGP, GroenLinks en D66 hebben gezamenlijk schriftelijke vragen gesteld aan het college over de voorgenomen sloop van de woningen aan de Wiekstraat. Dit zijn waardevolle woningen die geweldig als kluswoningen kunnen dienen voor de jonge starters en gezinnen met middeninkomens, precies zoals het plan is met de woningen aan de overkant van de straat. Dit zou heel goed aansluiten bij de plannen van de gemeente om deze oude wijken aantrekkelijk te maken voor deze doelgroepen.

Maar: een groot deel van het Oude Noorden staat op de tocht en dat is een veel fundamenteler probleem. Dat vraagt om een fundamentele oplossing. Het nieuwe bestemmingsplan Oude Noorden bevindt zich nog in de ontwerpfase, wat inhoudt dat er op dit moment nog bezwaar kan worden gemaakt voordat het onherroepelijk wordt. Met een door het bombardement vrijwel geheel verwoeste middeleeuwse binnenstad, is de negentiende-eeuwse laag van Rotterdam het belangrijke restje historische stadsstructuur. En zonder bescherming is zo’n structuur zeer kwetsbaar.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Maurice_Moerland_Ava

Maurice Moerland

Maurice Moerland (1992) is architectuurhistoricus en sinds enkele jaren woonachtig op Zuid. Naast architectuur, is hij geïnteresseerd in stedelijke ontwikkeling en voelt zich als getogen Maassluizer sterk verbonden met deze stad.

Profiel-pagina
michael van kekem portret

Michael van Kekem

Illustrator

Michael van Kekem (1985) werkt als illustratief ontwerper en printmaker. Zijn werk bestaat uit het maken en creëren van redactionele illustraties, boeken, huisstijlen, artwork voor animaties, prints en producten zoals Very Manly Pins. Zeefdruk, digitale en handgetekende elementen zijn belangrijke aspecten in zijn werk.

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Hugo van Velzen
    Hugo van Velzen

    Een goed artikel en mij uit het hart gegrepen. Rotterdamse corporaties slopen veel te gemakkelijk hun 19e en vroeg 20e eeuwse woningvoorraad. Dit terwijl jonge professionals in de stad leuke woningen zoeken en handen uit de mouwen kunnen steken om het interieur van dit type woningen op te knappen. Historisch Genootschap Roterodamum stuurde kortgeleden een brief naar het college om dit weer eens onder de aandacht te brengen van het stadsbestuur.
    Er is overigens bij de implementatie van de CV voor het Oude Noorden, Liskwartier, Agniesebuurt en Provenierswijk een fout gemaakt door de gemeentelijke planologen. Deze woningen hadden in het bestemmingsplan een beschermde status (cultuurhistorische waarde) verdiend.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.

Advertentie

1718_2021_009_600x500_online banner_geef ruimte