Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Elzeline Kooy – Stadsherstel – Henkes – 2020
Beeld door: beeld: Elzeline Kooy

Henkes was voor mij altijd vanzelfsprekend. Mijn opa en oma, Nelis en Annie, woonden naast de oude distilleerderij in Delfshaven. Bovendien was mijn opa grootverbruiker van Henkes. Van Henkes Vieux wel te verstaan: Hollandse imitatie-cognac. Opa Nelis ademde Henkes. Bij het ontbijt dronk hij z’n eerste glas. Daarna volgde een continurooster. Uit al zijn poriën wasemde de kruidig-scherpe lucht. Feitelijk was voor opa een vieux-infuus praktischer geweest, maar dat had hem dagelijks zo’n acht mooie momenten gekost. Alcohol drinken is een ritueel. Het heeft iets magisch.

Mijn opa was een superaardige vent. Daar hoorde die Henkes-lucht bij. Zodoende geven alcoholkegels mij nog steeds een positieve sensatie. Objectief gezien is dat uiterst zorgelijk natuurlijk, maar zo werken geuren nu eenmaal. Via je reptielenbrein roept de warme alcohollucht direct de positieve emotie op. Na een paar seconden volgen de rationele overwegingen. Nuchter beschouwd had mijn opa niet een halve fles vieux per dag moeten drinken. Dan was hij niet al op 65-jarige leeftijd bezweken aan leverkanker. Waarschijnlijk.

Alcohol nuchter bekijken – een moeilijke opgave. Als ik het doe, blijkt er toch een zweem van verdenking rond Henkes te hangen. Nog los van m’n opa’s lever. Er is bijvoorbeeld iets niet pluis aan die ooievaar: in het logo, en ook prominent op de gevel van de oude distilleerderij. Wat doet dat Haagse fremdkörper daar? Een ooievaar is toch geen Rotterdams (of Delfshavens) symbool? Ook op de flessen is Henkes niet echt trouw aan z’n origine, omdat Delfshaven standaard wordt gespeld als Delftshaven, met een T ertussen. Bovendien zette Henkes vanaf het begin met koeienletters SCHIEDAM op z’n flessen, omdat dat beter verkocht.

De jeneverflessen gaan al eeuwenlang de hele wereld over. Het zijn kelderflessen: vierkant van vorm, zodat ze makkelijk in kisten kunnen worden vervoerd. Mijn opa werkte in een jeneverkistenfabriek – daar zal hem de liefde voor drank wel zijn bijgebracht. De groene vierkante flessen belandden op alle continenten. Ze werden inderdaad vaak voorzien van het opschrift SCHIEDAM, de jeneverhoofdstad. ‘Schiedam’ was in het buitenland synoniem voor jenever. Je kunt nu op Ebay antieke kelderflessen van Henkes bestellen voor 100 tot 200 dollar per stuk. Die worden dan vanuit Gujarat in India verzonden. Lijkt me toch wel leuk om er eentje terug naar Delfshaven terug te laten komen.

In Ghana wordt Henkes-jenever nog steeds gebruikt bij officiële ontvangsten, bruiloften en begrafenissen, het mag alléen Henkes zijn

De toenmalige koloniën waren een belangrijke afzetmarkt voor jenever. Nog steeds is het leeuwendeel van de jenever voor de export. En heel bijzonder: in één Afrikaans land zweren ze bij Henkes als ceremonieel product. In Ghana wordt Henkes-jenever gebruikt voor plengoffers: vloeren en voorwerpen worden ritueel met jenever besprenkeld om de voorvaderen gunstig te stemmen. Magie! Dit gebeurt bij officiële ontvangsten, bruiloften en begrafenissen. En let op: het mag alléén Henkes zijn. Dus geen Bokma of Ketel 1 en zéker geen lokale brouwsels.

Ik ga terug naar mijn eigen ervaringen met Henkes. Mijn positieve associatie is mede gebaseerd op een bekende reclame van Henkes uit de jaren tachtig, met daarin een glansrol voor Delfshaven. Het terugkijken roept vragen op. “In Delfshaven zijn wij geboren,” vertelt de keurmeester – de camera glijdt langs het Zakkendragershuisje, de Pelgrimvaderskerk en het oude bruggetje… om vervolgens niet in te zoomen op het Henkespand, maar op het gebouw De Dubbelde Palmboom er tegenover.

Vonden de reclame-jongens het Henkes-pand te industrieel, met die schoorsteen? “En dit is nu onze kruidenzolder,” vervolgt de keurmeester vanuit een soft-focus pakhuis-decor, terwijl hij in een bak met jeneverbessen graait. Ik lees dat in werkelijkheid de productie al in de jaren zestig was verplaatst naar een modern industrieterrein buiten de stad. De reclame-romantiek is bedrieglijk.

Samengevat: Mijn emotie bij Henkes is gebaseerd op de alcoholkegel van opa, een misplaatste ooievaar, een foutgespelde plaatsnaam en een manipulatieve reclame. 

Maar wie kijkt er nou nuchter naar alcohol? Neem een glas en besef: alcohol is een tovermiddel. Het verbindt met andere werkelijkheden, met geschiedenis, met het hiernamaals, met drinkmaatjes, met fantasie en met levensgeluk. Henkes verbindt Delfshaven met Ghana, en verbindt Ghanezen met hun voorvaderen. Alcohol open werelden.

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Ik loop nog eens langs het Henkes-pand en bekijk de gevel. Ik zie hoe mooi die medailles daar eigenlijk hangen. Aan een spijkertje. Aan een lintje. Ik zie hoe deftig de Franse keizer kijkt. Wat een mooie snor heeft ‘ie. En kijk eens hoe de medaille met de plaatsnaam Amsterdam dusdanig is weggewerkt dat er alleen ‘terdam’ staat. Heel discreet. 

Ik bezoek een slijter en check de fles. Wat blijkt: sinds een paar jaar gebruikt Henkes de correcte spelling van ‘Delfshaven’. Zonder T. Althans: op de Nederlandse flessen. 

Die fles is voor mij. Ik drink binnenkort een glas Henkes aan de kade van de Voorhaven. Eens goed die lucht opsnuiven, om zo weer even heel dicht bij mijn opa te zijn. Een plengoffertje misschien. Want opa Nelis was een fijne vent.

Deze serie columns wordt gemaakt in samenwerking met Stadsherstel Historisch Rotterdam. Lees hier alle columns in deze serie

Stadsherstel zet zich al 40 jaar in voor het behoud van beeldbepalend en monumentaal erfgoed in Rotterdam. Erfgoed dat tussen ‘wal en schip’ valt, omdat er geen overheid of particulier initiatief is dat leegstand en verval voorkomt. Deze kwetsbare monumenten houden zij duurzaam in stand door restauratie en onderhoud. Ook door middel van verhuur wil Stadsherstel dit erfgoed voor zo veel mogelijk mensen tastbaar en toegankelijk maken.

Dit jaar is voor Stadsherstel een jubileumjaar en daarom publiceren zij iedere maand een online special die in het teken staat van één van de monumentale gebouwen die zij bezitten. Deze column is onderdeel van de special van juli.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Ferrie

Ferrie Weeda

Ferrie Weeda (1977) studeerde geschiedenis en Nederlands. Zijn wieg stond aan de Coolhaven – nog steeds zijn domein. Ferrie houdt van publiek en van de stad. Hij is voorzitter van BuurtBestuurt Coolhaveneiland. Als stadsgids en schrijver deelt hij zijn betrokken en bevlogen verhalen over geschiedenis, samenleving en cultuur. Gerrit, Ferries jack-russell uit Tiel, is vernoemd naar Erasmus.

✉ ferrie@versbeton.nl

Profiel-pagina
logodriehonderdduizendtweetien

Elzeline Kooy

Illustrator

Elzeline Kooy (Rotterdam) studeerde in 2013 af als illustrator aan de Willem de Kooning Academie. In 2014 behaalde ze haar master aan Sint-Lukas (kunsthumaniora) in Brussel. Momenteel werkt ze als freelance illustrator voor onder andere magazines en online platforms, met specialisatie in beeldverhaal.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.