Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Vera Lucia – Buitengsloten deel 2 – 2020
Beeld door: beeld: Lucia Lenders

Tweeënhalf jaar geleden zette zijn moeder Jason* samen met zijn broers en zussen uit huis. “Op het moment dat kinderen 21 jaar worden, tellen ze mee in het delen van de kosten”, legt Wim van Losser uit. Hij werkt bij de mentororganisatie Rotterdamse Douwers waar Jason terechtkwam via het gemeentelijk Jongerenloket. “Dit betekent dat de uitkering waarvan je ouders leven, gekort wordt. Dan moet je alles anders afspreken, en gaat het vaak botsen.”

Deze landelijke regelgeving, waarbij jongeren vanaf hun eenentwintigste door de gemeente geacht worden mee te betalen aan de huisvesting, heet de kostendelersnorm. De toepassing daarvan leidt niet zelden tot dakloosheid.

Het is een eerste conclusie die Vers Beton trekt uit onderzoek in samenwerking met OPEN Rotterdam en landelijk onderzoeksplatform Argos. Gesprekken met grote Rotterdamse jongereninstellingen Pameijer, Youz, Maaszicht, Enver, en met de Straatadvocaten en vrijwilligersorganisatie Rotterdamse Douwers, tonen dat de kostendelersnorm regelmatig een rol speelt in het dakloos raken van jongeren.

Rotterdam dringt daarom aan bij het kabinet om helemaal te stoppen met de toepassing van de kostendelersnorm voor jongeren tot 27 jaar1. Dat liet de woordvoerder van wethouder Richard Moti (werk en inkomen) aan Vers Beton weten.

Uitkering omlaag

Vers Beton – Lucia Lenders – Dakloze jongeren – 2020

Lees meer

Dakloosheid onder Rotterdamse jongeren neemt toe, maar niemand weet precies waarom

Start van een onderzoek naar jonge daklozen in Rotterdam: waar gaat het mis?

Vanaf je eenentwintigste verjaardag gaat de uitkering van ouders of volwassenen waarbij je inwoont dus omlaag. Van 1052 euro naar 751,66 euro. De woonkosten kun je vanaf dan immers delen, zo is de gedachte. Hoe meer ‘kostendelers’ op een adres wonen, hoe lager de uitkering per persoon uitvalt. Deze regel is deel van de Participatiewet en is in 2015 ingevoerd. 

Dat zorgt niet alleen in gezinnen voor problemen: de angst om zelf gekort te worden op de uitkering vormt ook voor vrienden of bekenden een drempel om een jongere op te vangen. Sinds Jason uit huis moest, hopte hij zo’n twee jaar van bank naar bank, vertelt Van Losser. “Hij kon zijn post gelukkig nog bij zijn moeder ontvangen, maar hij kon zich nergens inschrijven vanwege die kostendelersnorm.” Hoe het nu gaat, weet Van Losser niet. Hij is uit beeld geraakt en heeft ook met zijn mentor geen contact meer. 

Bankslapers

Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) vermoedt in haar jaarlijkse rapportage dakloosheid dat de regeling inderdaad zorgt dat mensen minder geneigd zijn om iemand die dakloos is, onderdak te bieden. Doordat zij bang zijn gekort te worden op hun uitkering. “Deze zogenoemde bankslapers zouden op deze manier eerder en sneller op straat terechtkomen”, schrijven de onderzoekers. Hoeveel jongeren zichzelf hierdoor precies moeten uitschrijven van hun thuisadres of op straat belanden, weet het CBS niet.

Hulpverlener Shirrina Jonathans herkent deze situatie. Zij is coördinator bij Pameijer, op een van de twee locaties in Rotterdam die crisisopvang voor jongeren verzorgt. Ze ziet jongeren die een prima verblijfplaats bij vrienden of familieleden hadden, maar daar geen uitkering konden aanvragen door de kostendelersnorm. 

Jonathans schat in dat dit een rol speelde voor enkele tientallen van de driehonderd jongeren die zij de afgelopen drie jaar opving. “Laatst hielp ik een jongedame met haar uitkeringsaanvraag. Dat ging mis toen ze haar adres op moest geven”, herinnert ze zich. “Ze sliep bij de moeder van een vriend, die een uitkering had. Die wilde niet hebben dat haar adres werd opgegeven.”

Ook in een recent Rotterdams onderzoek kwamen de onderzoekers desgevraagd “zeker situaties tegen waarin de kostendelersnorm een rol speelde bij dakloos raken.” Maar, nuanceert onderzoeker Jorine de Muijnck van Breuer Intraval,2 het is vaak niet de hoofdreden. “Ouders worden inderdaad gekort, maar als het kind ook een uitkering ontvangt, stijgt het totale inkomen. Als je dat in goed overleg bij elkaar legt, is er dus geen probleem. Maar wat we vaak tegenkwamen, is dat er al een conflict speelt. Bijvoorbeeld doordat het niet botert tussen een nieuwe partner en een thuiswonende jongere.”3 Financiële spanning is dan de druppel die de emmer doet overlopen.

Willekeur

Gemeenten kunnen een uitzondering maken op de kostendelersnorm, maar doen dat weinig, ontdekte Argos. Amsterdam is de enige uitschieter: die weken naar schatting het afgelopen jaar zo’n 150 tot 200 keer af van deze regel.

(Lees in dit artikel van Argos wat de verantwoordelijk minister Blokhuis over deze kwestie zegt)

De gemeente Rotterdam heeft geen idee óf en in welke gevallen er een uitzondering is gemaakt. Dit wordt namelijk niet als zodanig geregistreerd. “Je zou dan individuele dossiers en bijbehorende rapportages moeten beoordelen of er in dat geval sprake is van maatwerk”, verklaart een woordvoerder van de gemeente.

Bovendien levert dat ‘maatwerk’ de gemeente hoofdpijn op. “Op grond van de huidige wetgeving is het in de praktijk erg lastig om een uitzondering op de kostendelersnorm te maken”, stelt dezelfde woordvoerder. Rotterdam zegt op dit moment – bij wijze van proef – af te wijken als je tijdelijk iemand opvangt die aantoonbaar dakloos is en begeleiding krijgt vanuit het wijkteam.4 Maar ze schat in dat er “te weinig gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheid om een uitzondering te maken.” Het vraagt volgens haar veel verantwoordelijkheid van medewerkers en de gemeente vreest bovendien dat het willekeur oplevert.

“Als je klemloopt, bij dak- of thuisloosheid, willen ze soms inderdaad de kostendelersnorm minder streng hanteren omdat je op de bank slaapt en op weg bent naar…”, herkent Roesja Verhoeven, directeur van jongerenopvang Maaszicht.5 “Meestal is de eis wel dat je dan hulp aanvaardt.” Maar deze oplossing komt pas in beeld wanneer een jongere bij het Jongerenloket van de gemeente op de stoep staat. En dat is gemiddeld pas na 21 weken dakloosheid, toonde het eerdergenoemde onderzoek dat Breuer Intraval uitvoerde in opdracht van de gemeente.

Dat het lastig blijkt om de ruimte binnen de wet te gebruiken, speelt volgens de woordvoerder niet alleen bij de gemeente Rotterdam, maar bij vrijwel alle gemeenten. Het CBS stelde in de zomer van 2017 vast dat de meeste gemeenten weinig afwijken van de kostendelersnorm en uitzonderingen vaak niet geregistreerd worden. De vereniging van gemeentelijke directeuren Divosa werkt aan een advies hierover.

Conflicten

Jongeren onder de 21 jaar kunnen eveneens last ondervinden van de kostendelersnorm. Dat komt door angst en onwetendheid over deze regel. “Het kan tot spanningen in een gezin leiden”, stelde de Rotterdamse fractie van Denk onlangs in schriftelijke vragen aan het college van B en W. 

De wetgeving gaat ervan uit dat huisgenoten woonlasten delen. Maar het is niet gezegd dat medebewoners die bijdrage ook daadwerkelijk (kunnen) leveren, kaartte Denk aan. “De overheid rekent erop dat medebewoners er in onderling overleg uitkomen. In de praktijk is er vaak sprake van conflicten.” De fractie dringt daarom aan op een “tijdelijke afschaffing van de kostendelersnorm om Rotterdamse jongeren weer terug te laten keren naar familie en vrienden.” 

Met de kostendelersnorm, en de ruimte in de wet om incidentele uitzonderingen te maken, zit de gemeente Rotterdam zelf ook in haar maag. Wethouder Moti pleit er daarom bij het kabinet voor om helemaal te stoppen met de toepassing van de kostendelersnorm tot 27 jaar. “Kinderen zijn tegen hun twintigste jaar mogelijk nog niet helemaal zelfredzaam”, verklaart zijn woordvoerder. “Ouders worden dan niet meer gedwongen om hun kinderen te vragen het ouderlijk huis te verlaten en een eigen woning te zoeken.”

*Jason heet in werkelijkheid anders. Om zijn privacy te beschermen, is zijn naam gefingeerd. Zijn echte naam is bij de hoofdredactie bekend. 

Dit onderzoek is een samenwerking van Vers Beton, OPEN Rotterdam en onderzoeksplatform Argos, en is tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en de supporters van Vers Beton.

In het volgende deel: hoe beland je als jongere eigenlijk op straat, en waar in Rotterdam kun je dan terecht?

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Er is op 14 juli 2020 een motie aangenomen in de Rotterdamse gemeenteraad dat wethouder Richard Moti bij het Rijk blijft lobbyen om standaard meer maatwerk toe te passen als het gaat om de verplichte vier weken zoekperiode voor alle jongeren die een uitkering aanvragen (dus niet alleen voor jongeren met een beperking). Bij deze lobby wordt het afschaffen van de kostendelersnorm tot 27 jaar meegenomen. Die leeftijd is gekozen omdat iemand in de leeftijd van 18 tot en met 26 jaar voor de Participatiewet nog als jongere geldt, licht de woordvoerder van wethouder Moti toe. ↩︎
  2. Dit onderzoek naar de oorzaken van dakloosheid (apart onderzocht voor volwassenen, gezinnen en jongeren) werd uitgevoerd door bureau Breuer Intraval in opdracht van de gemeente en vond plaats onder 80 Rotterdamse jongeren. Het werd in 2019 gepresenteerd. ↩︎
  3. Als belangrijkste oorzaak van dak- en thuisloosheid noemden de onderzochte jongeren een woonsituatie die niet langer houdbaar was (70%), zoals een agressieve ouder of partner en/of een conflict met (stief)ouders en broers zussen. Bijna een vijfde (17%) van de jongeren noemt geldgebrek als oorzaak van hun dak- of thuisloosheid. ↩︎
  4. Elke wijk in Rotterdam heeft een eigen wijkteam dat zorg en welzijn regelt. In een wijkteam zitten verschillende hulpverleners, zoals maatschappelijk werkers, die de wijk goed kennen en hulp bieden in de eigen omgeving. Bijvoorbeeld bij opvoeden, financiën en schulden, een huis vinden of geestelijke gezondheidszorg. Het Jongerenloket kan jongeren die niet acuut een slaapplek of professionele opvang nodig hebben en nog als zelfdredzaam beoordeeld worden, naar het wijkteam doorverwijzen. ↩︎
  5. De jongeren die bij Maaszicht terechtkomen, hebben vaak problematiek die al begonnen is voor ze überhaupt geboren waren, nuanceert Verhoeven: We hebben hier jongeren die 24-uurszorg nodig hebben. Zij zijn niet op hun achttiende op straat beland: 85 tot 90 procent van onze jongeren heeft een jeugdzorg-verleden. Bij het loket komen veel jongeren die wel gewoon geholpen zijn met een postadres en hulp bij inschrijven voor een kamer en een studie. Die hebben een klein zetje nodig. Maar dat is niet onze doelgroep. ↩︎
Buitengesloten
ava Willemijn Sneep

Willemijn Sneep

Adjunct-hoofdredacteur en eindredacteur

Willemijn Sneep (1989) is na wat omzwervingen en een master Journalistiek in het schattige Leiden weer terug in de enige wereldstad die Nederland rijk is. Als freelance journalist kan ze zich geen betere thuisbasis wensen. willemijn@versbeton.nl

Profiel-pagina
Lucia Lenders

Lucia Lenders

Lucia Lenders studeerde illustratie op Sint Joost in Breda en KASK in Gent. Sinds 2017 woont en werkt ze in Rotterdam. In haar atelier knipt, plakt, tekent en schildert ze mensen, dieren, dingen en plekken.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.