Voor de harddenkende Rotterdammer
ANGB2020071632-3
Carina Fernandes Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

De dood van George Floyd in de Amerikaanse stad Minneapolis leidde tot wereldwijde protesten tegen racisme en politiegeweld. Begin juni werd er ook in Nederland massaal gedemonstreerd. Niet alleen uit solidariteit, maar om ook te strijden tegen onrechtvaardigheid in Nederlandse instituten, en voor een gelijkwaardig bestaan voor zwarte mensen en mensen van kleur in Nederland. 

Met die boodschap nam Black Lives Matter (BLM) de afgelopen twee maanden zowel on- als offline het politieke en culturele landschap over. BLM is in Nederland geen organisatie, maar een hashtag waaronder verschillende organisaties en acties elkaar vinden en hun boodschap naar buiten brengen.

Ook in Rotterdam vond een groot protest plaats, waar naar schatting 5000 mensen aanwezig waren. Lokale groeperingen organiseerden deze aangrijpende manifestatie op de Erasmusbrug, ondersteund door drie landelijk bekende organisaties: ‘Kick Out Zwarte Piet’,  ‘Nederland Wordt Beter’ en Black Queer Trans Resistance. 

Naima_Cornelia_LVD_10

Lees meer

Hoe krijg je als Rotterdammer een (politieke) stem in je stad?

Naima Cornelia gaat zich voor Vers Beton verdiepen in de weg richting het stadhuis.

Ik was benieuwd naar de motivaties van verschillende Rotterdamse activisten achter deze en andere recente acties. Daarom ging ik in gesprek met verschillende mensen en organisaties die deel uitmaakten van het protest op 3 juni: Verbalism, Rotterdam BIJ1, Concrete Blossom, Resist Their Reignbow en Say Their Names NL. Ik vroeg hen onder meer naar de noodzaak van activisme in Rotterdam en hoe echte verandering tot stand kan komen. 

De brug

“Wie had dat ooit kunnen bedenken,” verzucht Sandra Salome, schrijver en bestuursvoorzitter van Politieke partij Rotterdam BIJ1. “Als ik terugdenk aan de beelden na die minuut stilte … ik krijg er nog steeds kippenvel van.” De demonstratie op de brug was een startschot voor verschillende acties en gesprekken die in de weken daarop zouden volgen. Tegelijkertijd legden omstandigheden rondom het protest ook de vinger op de zere plek: “Vergeet niet dat het protest in Rotterdam het enige protest in Nederland was, dat wèl werd afgebroken.”

In de weken na de demonstratie ontstonden verschillende initiatieven en acties om racisme aan te kaarten. De actiegroep Helden van Nooit bekleedde de standbeelden van Pim Fortuyn en Piet Hein met doeken en bekladde de gevel van het Kunstcentrum  – voormalig1 Witte de With – met rode verf.  De actiegroep wilde zo de aandacht vestigen op de verheerlijking en prominente aanwezigheid van het koloniale verleden in de stad, waarvan de naam en het standbeeld uitingen zijn. 

En het beeld van Pim Fortuyn? Salome verwijst naar de symboliek die dit standbeeld heeft: “Pim Fortuyn is verantwoordelijk voor wat nu polarisatie wordt genoemd. Hij vond dat je alles moest kunnen zeggen. Hij is daarmee ook degene die de weg vrijmaakte om de meest racistische dingen te mogen zeggen. Want: vrijheid van meningsuiting.”

ANGB2020071834
Sandra Salome Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Gebrek aan besef

Rotterdam laat een gebrek aan historisch besef zien, stelt Salome. “Neem het feit dat bijna alle straatnamen in de Afrikaanderwijk gekoppeld zijn aan koloniale types die duizenden mensen hebben onderdrukt en vermoord. Dat is hetzelfde als een VOC-schip neerzetten in de stad.”

Ze verwijst daarmee naar Keti Koti, de viering van de afschaffing van de slavernij op 1 juli dit jaar. Toen werd zoals ieder jaar door de burgemeester een bloemenkrans gelegd bij het slavernijmonument in Rotterdam. Op slechts tweehonderd meter afstand van die plek lag een gereconstrueerd VOC-schip De halve Maen, vanwege Delfshaven400. Dit festival staat stil bij het feit dat 400 jaar geleden de Pilgrims 2 vanuit Delfshaven naar Amerika vertrokken. Het festival presenteert zich als een viering van de geschiedenis van Delfshaven, en is gefinancierd met subsidie van de gemeente. 

Volgens zowel Salome als Carina Fernandes, woordkunstenaar, Art-ivist en oprichter van het platform Verbalism, onderstreepte de aanwezigheid van dit VOC-schip bij de Keti Koti-viering het gebrek aan historisch besef in de stad. Fernandes: “Dat er nu, uitgerekend terwijl er zoveel BLM-protesten zijn, een VOC-schip in Delfshaven ligt, gefinancierd door de gemeente … dat is schandalig.” 

Onlangs stelde de gebiedscommissie Delfshaven dan ook een brief op aan de gemeente Rotterdam. Ze bekritiseren het festival en wijzen het stadsbestuur erop dat het verband3 tussen het kolonialisme en de geschiedenis van Delfshaven, de Pilgrims en het VOC-schip de Halve Maen onvoldoende wordt benadrukt. Ook een groot aantal Rotterdamse grassroots organisaties en Rotterdammers ondertekenden een andere brief met soortgelijke strekking.

“De systemen van toen werken nog door tot op de dag van vandaag,” legt Salome uit. Daarom is ook Keti Koti voor haar een herdenking:  “Van mij hoeft deze dag niet gevierd te worden. Sta erbij stil: toen hebben we die fysieke ketenen gebroken, maar nu? Hoe gaan we het racistisch systeem veranderen? Hoe gaan we zorgen dat de politie niet meer etnisch profileert? Hoe gaan we zorgen dat de gezondheidszorg voor alle mensen hetzelfde is? Dat alle mensen hetzelfde niveau van onderwijs krijgen?”

“Waar wij nu tegen opstaan is iets dat al jarenlang bezig is en constant wordt doorgegeven”, voegt Fernandes toe. “Racisme zit verweven in onze cultuur, onze gewoontes en het systeem.”

Rotterdam is weliswaar een stad met 206 verschillende nationaliteiten. Een stad waarin we ‘Samenleven in een stad waar niemand in de meerderheid is’, zoals het huidige beleidsprogramma Integratie en Samenleven van wethouder Wijbenga schrijft. Maar het is ook de stad van ‘preventief fouilleren’,  ‘patsercontroles’, Pim Fortuyn en de Rotterdamwet. En het is precies die kant van de stad waartegen de activisten protesteren. 

De partij BIJ1 wijst de Rotterdamwet aan als voorbeeld voor de manier waarop racisme verborgen zit in het Rotterdamse beleid. Deze wet stelt een inkomenseis aan nieuwe bewoners van bepaalde wijken. “Wanneer je kijkt naar de wijken waarvoor deze wet geldt, dan zijn dat de plekken waar de meeste niet-witte mensen wonen”, verklaart Salome hun standpunt.

De wet in zijn huidige vorm borduurt voort op de wet die gemeentebestuurders in 1974 opstelden naar aanleiding van de rellen in de Afrikaanderwijk, en die door de Raad van State als racistisch beoordeeld werd. De lagere inkomensklasse in Rotterdam bestaat overwegend uit mensen van kleur, en de inkomenseis biedt daarom de mogelijkheid om instroom van bepaalde bevolkingsgroepen te beperken.

ANGB202007166
Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Broedplaatsen

Carina Fernandes staat aan het roer van Platform Verbalism. Ze claimt ruimte voor makers en verhalen van de (queer) BIPOC4 gemeenschap in Rotterdam en brengt interdisciplinaire kunstenaars en creatievelingen internationaal samen. Op deze manier werkt ze aan het opbouwen en verbinden van deze gemeenschap in Rotterdam. Activisme vloeit daar voor haar vanzelf uit voort en ook kennisoverdracht staat centraal.

Dit laatste uitte zich bijvoorbeeld in een podcast, naar aanleiding van een nieuwe wet over geweldsgebruik door agenten die de organisatie Controle Alt Delete onder de aandacht bracht. Fernandes ging daarin in gesprek met diverse activisten. Ze praatte met hen over racisme in Europa, politiegeweld in Nederland en over de wereldwijde demonstraties. 

“Er zijn zoveel demonstraties tegen politiegeweld. En dan voer je achter de schermen een motie door die agenten meer wapens geeft, waardoor het geweld alleen maar zal toenemen.” De podcast was specifiek bedoeld om mensen te mobiliseren en te motiveren om brieven te schrijven tegen deze motie. 

Ze bracht ook een gedicht en video uit, opgedragen aan slachtoffers van Nederlands politie geweld. “We kunnen het makkelijk verschuiven naar Amerika, maar er zijn ook namen van Nederlandse mensen die overleden zijn door Nederlandse agenten. Waarom hebben we het daar niet over?” Met het opzetten van acties, evenementen en de podcast merkte ze: “Door alles wat er nu gebeurt is het makkelijker geworden om elkaar te vinden en specifieke gesprekken te voeren.”

Deze samenkomst is volgens Carina belangrijk om bewustzijn te creëren: “Ondanks dat de gemeente ervoor kiest om buurthuizen te sluiten, om al die culture hubs weg te bezuinigen, ontstaan er nieuwe broedplaatsen in de stad waar je bepaalde gesprekken kunt voeren en elkaar kunt vinden. Je vindt altijd een plek tussen die betonnen muren door.”

“Door alles wat er nu gebeurt is het makkelijker om elkaar te vinden en specifieke gesprekken te voeren”

Concrete Blossom is een organisatie die zich inzet om die broedplaatsen te laten ontstaan. Ook zij waren betrokken bij de lokale demonstratie. Oprichter Malique Mohamud gaf er een speech. Zijn organisatie streeft gelijkwaardigheid en radicale culturele verandering na. Door Rotterdammers die de straatcultuur tot leven brengen, maar wiens stemmen niet doordringen in de gevestigde instituten van de stad, samen te brengen. En door hen de ruimte en benodigdheden te geven om politieke verandering te kunnen maken, zo vertelt hoofd communicatie en strategie van Concrete Blossom Alexandre Furtado Melville me. 

Sinds de oprichting in 2016 heeft Concrete Blossom zich vooral in de cultuurwereld geprofileerd als netwerk van jonge diverse makers met eigenzinnige programma’s als het La Haine Art Festival.  Afgelopen jaren deden ze voornamelijk onderzoek naar de volwassenwording van de superdiverse stad. Komend jaar bouwen ze voort op dat onderzoek, onder andere door een eigen fysieke plek in de vorm van een Bodega, en ontwikkelen ze strategieën om (politieke) machtsstructuren te herdefiniëren.

“Het nachtwinkelconcept – de Bodega – is een samenkomst van verschillende culturen. Dat uit zich in de producten en de verscheidenheid aan mensen die zich in de avond en nacht door elkaar heen bewegen”, legt Furtado Melville uit. “Het is tegelijkertijd een onderzoek naar het herdefiniëren van een ruimte: wat betekent het als de winkelstraat verandert en er lege panden komen? Wat zijn de nieuwe soorten ruimtes die gecreëerd kunnen worden? Je kunt daarin cultureel gaan programmeren maar tegelijkertijd bewustwording brengen van de onderliggende politieke problemen.”

Collectieve strijd

Tijdens de demonstratie en in de weken ervoor en erna kwamen al deze verschillende activisten en organisaties samen. Dit en de hoge opkomst, van naar schatting vijfduizend mensen, maakten de demonstratie een unicum voor Rotterdam. Salome: “Naar mijn idee lukt het in Rotterdam tot nu toe niet heel erg om tot een soort collectief te komen. En je zou je af kunnen vragen hoe dat kan. Misschien is dat wel omdat Rotterdam een knetterrechtse stad is. Ook qua beleid. Dus ik kan me voorstellen dat veel mensen in Rotterdam bezig zijn met overleven en geen ruimte hebben om daarnaast nog dingen op te pakken die ook veel energie kosten.”

“We moeten elkaar opzoeken, en blijven opzoeken”, zegt Furtado Melville als antwoord hierop, “en dat kan op verschillende manieren. Je hoeft niet perse direct met elkaar samen te werken. Want ik weet ook dat we verschillende strategieën hebben, onze eigen wegen en manieren. Maar het is goed om met elkaar daarover in gesprek te blijven, te begrijpen waarom organisaties bepaalde keuzes maken. We kunnen van elkaar leren en elkaar ondersteunen. Al is het maar de mental support.” 

Die mentale steun is belangrijk, want de weerstand tegen de antiracismestrijd is ook merkbaar. Daarom kiezen sommige organisaties, zoals de Helden van Nooit en Resist Their Reignbow, voor anonimiteit. Wanneer je je publiekelijk uit gaat spreken, heeft dit gevolgen, waar je je vooraf bewust van moet zijn, stelt Salome. “De online haat is één ding. Maar wat nou als je collega’s inderdaad over je gaan roddelen, en jij hierdoor je baan verliest?”

ANGB2020071818
Beeld door: beeld: Angeniet Berkers

Kantelpunt

“Ik denk dat er voor iedereen een soort kantelpunt is. Een moment waarop je weet: als ik nú wat zeg dan kan ik niet meer terug. Ik denk dat dat het moment is dat je activist wordt.” Voor Salome was dit een aantal jaar geleden toen ze nog aan de andere kant van Nederland woonde. Hema had aangekondigd geen zwarte pieten meer in de winkel te hangen, maar de winkel in haar dorp deed dit wel. Ze besloot om hier op zowel Facebook als Twitter iets van te zeggen. 

Dat was voor haar de omslag. “In twee dagen ontving ik wel 7000 dreigberichten. Ik moest beslissen: ga ik nu mijn mond houden? Het was eng. Mijn schutting werd ondergeschreven, mensen kwamen naar ons huis. Mijn kinderen werden aangesproken op school. Toen heb ik overwogen of ik dit echt wilde. Maar het was klaar. Ik vind het echt klaar.”

“We zijn burgers en we komen op voor waar we recht op hebben. Activisme is een nauwe benaming. Het gaat dieper dan dat”

Toch beschouwen niet alle betrokkenen bij het protest zichzelf als ‘activist’. Furtado Melville noemt bijvoorbeeld noch zichzelf noch de organisatie Concrete Blossom activistisch: “Mensen die opstaan voor hun rechten, is iets wat inherent is aan het migrant zijn of aan het hebben van een  migratieachtergrond. Opkomen tegen ongelijke behandeling kun je zien als activistisch. Maar ik zie daar niet per se een positieve connotatie in. Je wordt daarmee in een hoekje gedrukt waardoor men kan vinden dat ze je niet zo serieus moeten nemen. Wij zijn burgers en we komen op voor waar we recht op hebben. Je weet wel, met die Rotterdamse ‘sterker door strijd’ mentaliteit. Activisme is een nauwe benaming. Het gaat dieper dan dat.”

Structurele verandering

Activist of niet, de roep om structurele verandering en een kritische houding ten opzichte van rechts beleid van de gemeente voert in alle gesprekken de boventoon. De afgelopen maanden hebben laten zien dat druk uitoefenen en je stem laten horen, kan werken. NIDA diende bijvoorbeeld een motie in om geen subsidie meer te verstrekken aan organisaties die gebruik maken van Zwarte Piet. Hij werd aangenomen. De demonstratie was daarin een belangrijke factor. 

“Voor mij was het een persoonlijke overwinning”, vertelt burgerlid van NIDA Elvin Rigter. “NIDA had dit al een paar jaar geleden geopperd, maar ze vonden toen geen meerderheid. Nu dacht ik echt: okay, het lijntje van activisme naar de politiek is korter geworden.” Dat er voorheen geen steun voor de motie was toont voor hem het gebrek aan representatie in de politiek, voegt Rigter eraan toe.

“Ik vind het oneerlijk om te zeggen dat het alleen komt door de verrechtsing van Nederland, dat veel zwarte mensen zich niet herkennen in de politiek. Want ook linkse partijen hebben zwarte mensen in de steek gelaten. Ik ken geen enkele linkse partij die een echt antiracismebeleid had, het ging meestal niet verder dan ‘discriminatie is fout’, maar een visie daarover ontbrak. Je ziet ook dat linkse partijen nog heel wit zijn. Dus als je zwart bent is er eigenlijk geen verschil tussen links of rechts.”

De focus van Salome, Fernandes en Furtado Melville ligt dan ook op politieke verandering, door het bewustzijn en de kennis van jongeren en ouderen van kleur te vergroten en representatie in de gemeenteraad te verbeteren. Want: “Verandering begint en eindigt bij de stembus”. Deze zin herhaalt Furtado Melville telkens op een andere manier in ons gesprek, om te benadrukken hoe belangrijk deze realisatie is.

Want de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen kwam slechts 50 procent van de mensen stemmen. Het Rotterdamse opkomstpercentage is daarmee één van de laagste in het land. “Ik denk dat een groot deel van de mensen van kleur niet stemt”, zegt Salome. “En dat is echt zonde. Dat zag je ook toen er gestemd werd over de woningwet [de Woonvisie in 2016, red]. Blijkbaar voelen maar weinig mensen zich aangesproken. Maar ik denk ook dat mensen geen vertrouwen hebben in politiek. Omdat ze zich niet herkennen in de politiek. Ze zien zichzelf niet terug.” 

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Het moment dat Sylvana Simons begon met de partij BIJ1, was voor Salome het moment om politiek betrokken te worden. “Ik werd op de eerste dag lid omdat ik dacht: zij is een zwarte vrouw, zij weet waar ik vandaan kom, zij weet wat de struggles zijn, en kan mij vanuit haar gevoel vertegenwoordigen.”

De beelden van de afgelopen maanden waren mooi en de boodschap krachtig. Rotterdam stond massaal op voor gelijkwaardigheid van zwarte mensen en mensen van kleur en tegen politiegeweld. Maar, concludeer ik, zonder kennis geen stem en zonder stemmers geen representatie. De echte verandering, die begint bij de stembus.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Het instituut besloot na de bekladdingen per direct afstand te doen van haar naam. Een nieuwe naam is op moment van schrijven nog niet bekend. ↩︎
  2. De Pilgrim Fathers of Pilgrims waren Engelse geloofspuriteinen die hun land verlieten onder druk van koning Jacobus I van Engeland. Een groot deel kwam naar Leiden in Nederland. Een aantal van hen voer vervolgens in het begin van de 17e eeuw van Europa naar Amerika waar ze zich een schiereiland van het huidige Massachusetts toe-eigenden. ↩︎
  3. De reis van de Pilgrims is een belangrijk onderdeel van het algemene begrip van de geschiedenis van Amerika, waarin de kant van de inheemse bevolking en het tot slaaf maken van hen, nauwelijks ter sprake komt. De VOC-schepen speelden bovendien een rol in transport van tot slaaf gemaakten en het bedrijf maakte gebruik van hun arbeid. Deze geschiedenis is daarmee onlosmakelijk verbonden aan het koloniale verleden. ↩︎
  4. BIPOC is het acroniem voor Black, Indigenous, People of Color. Queer is zowel een parapluterm voor mensen met een niet-normatieve gender of seksualiteit als een term voor wie zich niet identificeert met de bestaande hokjes (L, H, B of T). In het algemeen biedt de term weerstand tegen heteronormatief en binair denken in de samenleving. ↩︎
Ava Naima Cornelia

Naima Cornelia

Naima Cornelia (1996) is geboren op Bonaire, opgegroeid in ’n Brabants dorpje en thuis gekomen in Rotterdam. Ze houdt van rijmende woorden, het nachtleven en opbouwende kritiek geven. Ze studeerde filosofie en genderstudies in Utrecht, kan nu geen simpele antwoorden meer geven op makkelijke vragen en vindt alles problematisch. Desondanks is ze behoorlijk verliefd op Rotterdam en door actuele gebeurtenissen onder de loep te nemen en kanttekeningen te zetten bij het beleid van de gemeente hoopt ze haar inwoners meer stem te geven. 

Profiel-pagina
BF3E6A2C-5BEE-4A9B-A869-571A8070916C

Angeniet Berkers

fotograaf

Angeniet Berkers (1985) is een sociaal bewogen fotografe met jarenlange ervaring in de (jeugd)ggz. Met haar camera zoekt ze naar contact en verbinding met mensen die zich soms in kwetsbare posities bevinden. Ze stelt gevoelige onderwerpen aan de kaak en kijkt daarbij altijd naar de menselijke kant van het verhaal. Ze weet dit op een integere wijze te verbeelden en te vertellen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.