Voor de harddenkende Rotterdammer
Geisje.VersBeton.RdamFestivals04
Beeld door: beeld: Geisje van der Linden

De eerste en enige directeur van Rotterdam Festivals gaat deze week voor het laatst naar zijn werk in het Groothandelsgebouw. Na 27 jaar geeft Johan Moerman geeft het stokje door aan Renske Satijn. De afgelopen drie decennia ontwikkelde de stad zich tot een serieuze speler op festivalgebied. Het waren dertig jaar (“Bijna! Nog niet!”)  vol hoogte-, knel- en discussiepunten, en Johan Moerman zag ze allemaal voorbijkomen. Hoe kijkt hij als directeur van de eerste stedelijke festivalorganisatie van Nederland, terug op de meest spraakmakende momenten?

1993 - oprichting van Rotterdam Festivals

“Rotterdam was altijd al een stad van de evenementen. Van de Internationale Havendagen, de Floriade die ons de Euromast gaf, het Kralingen Popfestival in 1970 – ook wel bekend als het Nederlandse Woodstock – Film International dat nu IFFR heet … noem maar op. Het was als compensatie voor alle tekorten in het culturele aanbod tijdens de Wederopbouw. Festivals moesten de gaten vullen.”

”Een beetje stedelijke geldingsdrang was het ook wel. We wilden laten zien dat we er heus wel toededen! Veel van die evenementen in de vorige eeuw pochten met economische, innovatieve en architectonische overwinningen. En toch, alle energie, initiatieven en ideeën ten spijt, er was geen coördinatie. Soms gebeurde er iets, soms viel iets in het water. Rotterdam had stille weekenden en doodse zomers, als je ertoe in staat was vertrok je met de camper naar Zeeland. Terwijl er wel een schat aan cultuur en enthousiasme leefde in de stad. Het fiasco van Rotterdam 6501 in 1990 was de druppel.”

“Rotterdam Festivals werd opgezet om meer leven in de stad te krijgen, meer spreiding van festivals, meer programma voor bewoners die nog niet aangesproken worden. Een festival is meer dan een feestje. Je profileert je. Je biedt een ontmoetingsplek. Wij boden richting voor iedereen die iets wilde organiseren. Ons uitgangspunt was vanaf het begin: de Rotterdammers. Als zij het naar hun zin hebben, volgen de buitenstedelijke bezoekersaantallen en wereldwijde faam vanzelf.”

“De eerste jaren stonden in het teken van aanbod versterken. Het zomercarnaval bijvoorbeeld, moest sinds de oprichting in 1988 elk jaar weer zien te overleven. De potentie die erin zat kwam er niet goed uit. Het was niet goed georganiseerd en ging om de paar jaar failliet. Dat kun je je nu niet meer voorstellen. De eerste jaren hielpen we professionaliseren. Na drie jaar hadden we het vertrouwen van stad en bestuur gewonnen om meer initiatieven op te helpen zetten. Dance Parade, Gergiev Festival, het Dunya Festival, het Peter de Grote-jaar, Euro2000. In de jaren negentig ontstond er veel moois.”

2001 - Rotterdam Culturele hoofdstad van Europa

“Vanaf 1990 maakte Rotterdam een culturele ontwikkeling door. De bezoekersaantallen voor de festivals verdubbelden. De Kunsthal en het Architectuurinstituut werden gebouwd. Toen kregen we ook de toekenning van Culturele hoofdstad van Europa. Het was een mooi jaar. Soms word ik gebeld met de vraag wat er nu van overgebleven is, van die toekenning, omdat je er eigenlijk niet zoveel van kunt terugvinden. Ik zie de erfenis ook niet per se als iets tastbaars. Voor mij was de toekenning een kantelpunt voor de stad Rotterdam. Dat we klaar waren met altijd maar vergelijken, er geen achterstand was die we altijd maar probeerden in te halen. Klaar met die second city-gevoelens. Het was eerder het einde van een tijdperk dan een begin: het Rotterdamse culturele leven was volwassen geworden.”

“Vergeet niet, het jaar 2001 relativeerde enorm. Met eerst de 9/11-aanslagen en een jaar later de moord op Pim Fortuyn. De gedachte achter Rotterdam Culturele Hoofdstad was namelijk: iedereen doet mee, Rotterdam is vele steden. We gingen niet alleen in de musea maar ook de wijken in. Maar daarna volgde er een tijd van polarisatie in de samenleving. Dat had enorme impact. Toen dacht ik over mijn werk: het is mooi wat we doen, maar het zijn wel maar steentjes in een vijver met een heleboel water.” 

Geisje.VersBeton.RdamFestivals01
Beeld door: beeld: Geisje van der Linden

2009 - Rellen bij Sunset Grooves in Hoek van Holland

“Ik kan me deze dag nog heel goed herinneren. Tijdens dit festival werd de politie opgejaagd in de duinen, tot op het punt dat ze begonnen te schieten en er een dode viel. Er ging een schokgolf door de stad. Wat er volgde – met alle respect – was een bestuurlijke overreactie. De gemeente klapte dicht en de maatregelen werden streng, tot ze voor veel initiatieven niet meer haalbaar waren. En ergens snap ik het! Aboutaleb zat er, wat, drie maanden? Kun je je zijn positie op dat moment voorstellen? Maar die andere kant begrijp ik ook: het was niet te doen voor de organisatoren. De Dance Parade werd verboden. Niemand wilde meer een dancefestival organiseren in Rotterdam. Dit was voor mij persoonlijk de moeilijkste periode in mijn carrière.”

“Onze taak als bemiddelaar werd een stuk zwaarder. Ik ben me toen gaan verdiepen in crisismanagement en we gingen investeren in het gesprek met de gemeente. Het was niet makkelijk, maar we bleven doorgaan. Langzaam, stapsgewijs werd het weer wat losser. Sindsdien hebben wij een fulltime kalendercoördinator in dienst en hebben we wekelijks overleg met de veiligheidsafdeling van de gemeente. Zij weten nu eerder wat er op de festivalagenda staat, en wij weten eerder waar zij moeite mee hebben. Dat heeft een tijd heel goed gewerkt. Maar de laatste tijd is het weer wat stroever aan het worden. Ik hoop dat Rotterdam haar lef behoudt en groot blijft denken, zoals burgemeester Aboutaleb deed toen hij ons toestemming gaf voor De Trap, tijdens Rotterdam Viert De Stad.”

“De rellen tijdens Sunset Grooves hebben veel dingen voorgoed veranderd voor Rotterdam als festivalstad. En nee, de Dance Parade in haar oude vorm komt niet meer terug. Die vraag krijg ik nog regelmatig. Nooit meer. Niet met mijn vertrek en niet als Aboutaleb vertrekt. We leven in andere tijden en Dance Parade was onbeheersbaar geworden. Laten we eerlijk zijn: de eerste jaren waren geweldig en ik geloof dat die legendarische reputatie daarop rust. Maar het festival verruwde met de jaren. De vrijheid en het gebrek aan sturing die in die eerste jaren voor magie opleverde, draaide om naar iets grimmigs. Dat staat geen enkele stad meer toe. Je moet dat loskoppelen van de burgemeester, vind ik.”

2016 - Rotterdam Viert de Stad

“Waar ik het meest trots op ben, zijn de projecten die echt van de stad zijn geworden. Denk aan Art Rotterdam, dat eerst een beurs voor verzamelaars was, maar nu verschillende plekken in de stad betrekt. Denk aan North Sea Jazz, dat uit Den Haag kwam. We zeiden: dit is een prachtig programma in Ahoy met wereldnamen. Maar hoe zorgen we ervoor dat het ook onderdeel is van de stad zodat Rotterdammers voelen dat het hun festival is? Met de programmering in het centrum, North Sea Jazz Round Town, kregen we een even goed bezocht programma, dat meer binding heeft met bewoners en lokale ondernemers. Zo kunnen alle Rotterdammers meegenieten.”

“Tijdens het Architectuurjaar in 2007 schenen felle lampen de brandgrens de wolken in. Die lampen kregen later een vaste plek in de stoeptegels in het centrum. De geschiedenis waar Rotterdam soms van weg leek te rennen, werd zo toch onderdeel van de stad. Hetzelfde gebeurde met De Trap2 tijdens Rotterdam Viert de Stad. Voor mij was dat super-Rotterdams: een spectaculair project voor iedereen, om te verzinnen, om te bouwen, om te beklimmen. Jong en oud kon er wat mee. Een vrolijk, leuk project en het vertelt wat over de stad. Kippenvel!”

2019 - Intocht van Sinterklaas

“De stem van de burger neem ik erg serieus. Ik heb altijd mijn oor aan de grond. De stad Rotterdam geeft zelf aan waar ze behoefte aan heeft. En hun roep om de verwijdering van Zwarte Piet werd steeds luider. Of wij geen standpunt innamen? Jawel. Maar ik vond het niet onze plek om die in een krant te plaatsen of er publiekelijk over te roepen. Dat is niet de manier waarop wij werken. Wel zeiden we tegen de organisatoren: luister naar je bewoners, je kunt niet zomaar op deze manier doorgaan. Er moet iets veranderen.”

“Of ik iets terecht of onterecht vind, doet er totaal niet toe. Ik kijk wat er voor me ligt, en kijk steeds opnieuw. Twintig jaar geleden, tien jaar geleden dachten we anders over deze zaken, nu hebben we nieuwe inzichten en symbolen veranderen. Dat ligt er nu voor ons en daar moet je wat mee. Wij stimuleren het debat en proberen mensen geleidelijk mee te nemen in verandering.”

“Een recenter voorbeeld in dat opzicht is Delfshaven400,3 de afgelopen maanden. Het nieuws stond vol met anti-zwart politiegeweld, demonstraties, onthoofde standbeelden, en deze stad stond op het punt een VOC-schip binnen te halen! Mijn hemel, dachten we, de hele kade wordt straks afgebroken door voor- en tegenstanders. Vanaf het begin waren we ons erg bewust van de gevoeligheden. Uiteindelijk organiseerden we een discussieavond rondom kolonialisme, nationalisme, en symboliek. Daar ben ik heel blij mee want ik geloof er heilig in dat we met elkaar moeten blijven praten. Geen Amerikaanse toestanden maar gewoon op z’n Nederlands doorpolderen.”

Geisje.VersBeton.RdamFestivals06
Beeld door: beeld: Geisje van der Linden

2020 - Festivalisering, Eurovisie en de coronacrisis

“De nummer één vraag die ik krijg: wanneer is het klaar met die festivals? Zijn we niet festivalmoe? Dan zeg ik: kijk naar de steeds maar groeiende bezoekcijfers en de waardering. Zolang er vraag naar is, zullen ze er zijn. Het is een duurzame trend: mensen willen naar buiten en mensen willen elkaar ontmoeten. Op donderdagavond kijken we wat er te doen is dit weekend, en dan willen we ook iets heel bijzonders meemaken. Festivals bieden je wat er de rest van het jaar niet is. Maar aan de andere kant doen we ook iets met klachten. Zoektochten naar nieuwe locaties, spreiding, rekening houden met het broedgebied van de vleermuis, eisen voor geluid en tijdstippen. Daar hebben we fulltime iemand op zitten. Maar hee, vorig jaar werden Rotterdammers voor een groot onderzoek gevraagd wat ze het leukste kenmerk vonden van de stad. Op nummer één: festivals. Leuk he? Ben ik wel trots op.”

6_IMG_1020_web

Lees meer

De Rotterdamse festivalzomer die in een woestijn veranderde

Hoe overleeft de festivalbranche nu maar liefst 29 Rotterdamse festivals zijn geschrapt?

“Ja, en toen waren ze er allemaal ineens niet meer. Ook Eurovisie Songfestival, de kroon op mijn werk – volgens de krantenkoppen dan – werd, afgelast. Of ik heb staan schelden? Nee. Eurovisie is niet gecancelled omdat wij de bal hebben laten vallen, of omdat de stad het niet wilde hebben. Er ligt nog steeds een prachtig randprogramma klaar. Dat maakt het voor mij draaglijk. Deze crisis is democratisch, we hebben er allemaal onder te lijden. Voor mij persoonlijk maakt dat dus niet hét dieptepunt van mijn carrière. Hoek van Holland, en de pijnlijke nagolven, vond ik erger.”

“Zwaar was dit jaar wel. Een heftig incident waar we allemaal een tik van kregen. De meeste festivals staan in waakvlamstand nu, anderen zullen het niet overleven. Alles waar we aan bouwden is afgelast. Dat is niet leuk, maar het is wel een feit. Dan gaan bij mij weer die knop om: wat ligt er nu voor me en wat hoe kunnen wij helpen? Ik blijf hoopvol. De ideeën, al die energie, al die leuke mensen in de stad en al die vitaliteit, dat blijft. De behoefte van mensen om elkaar te ontmoeten blijft ook. Dat is de kern. Op een gegeven moment bouwen we gewoon weer op.”

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Rotterdam 650 was een evenement om 650 jaar stadsrechten te vieren. De gemeente organiseerde het festival zelf, kunstenaars, architecten en culturele ondernemers werden (tot hun verontwaardiging) nauwelijks betrokken. Ambtenaren bleken niet de beste eventplanners. Groots aangekondigde muziekoptredens op de Maasvlakte en een pretpark op de Müllerpier mislukten. Hierna wilde de stad voor festivals en evenementen opdrachtgever en uitvoerder uit elkaar halen. Als een soort buffer, dat er geen wethouders hoefden op te stappen bij flaters, maar bijvoorbeeld een directeur van Stichting Rotterdam Festivals. ↩︎
  2. Om 75 jaar Wederopbouw te vieren, ontwierp MVRDV een enorme trap met 140 treden. Van half mei tot half juni 2016 kon je vanaf Stationsplein de trap nemen naar het dak op van het Groothandelsgebouw. Bovenop konden bezoekers het resultaat van 75 jaar bouwen bekijken: het uitzicht over de stad. ↩︎
  3. Festival rondom het vertrek van de eerste pelgrims naar Amerika, 400 jaar geleden. Zij vertrokken met de boot vanuit Delfshaven. Door Amerikanen worden de pelgrims gezien als de stichters van de natie. De inheemse bevolking denkt daar anders over. ↩︎
IMG_2709

Basia Dajnowicz

Basia Dajnowicz (1988) is na de Achterhoek, Arnhem en Antwerpen eindelijk in Rotterdam terechtgekomen. Die krijg je hier nooit meer weg. In het dagelijks leven rammelt ze op haar toetsenbord en maakt ze domme grappen.

Profiel-pagina
GeisjevanderLinden.versbetonkopie

Geisje van der Linden

Fotograaf

Geisje van der Linden (Rotterdam, 1985) werkt als documentaire fotograaf aan langlopende foto projecten. In haar werk onderzoekt ze hoe grote veranderingen, vaak van maatschappelijke aard, het leven van mensen en hun omgeving beïnvloedt en hoe zij zich hieraan zowel bewust als onbewust op aanpassen. Dit jaar publiceert ze haar eerste fotoboek met de titel, Stella Maris. Over Oost-Europese gastarbeiders in Nederland. Naast haar eigen projecten werkt ze in opdracht.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.