Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – Header Artikel1 – 2020
Beeld door: beeld: Nora Mabrouki

Dit artikel in minder dan een minuut

  • De familie Van der Vorm investeerde, via vermogensfondsen De Verre Bergen en Droom en Daad, tot nu toe circa 150 miljoen euro in Rotterdam. 
  • Speciaal voor de zeer actieve mecenas heeft de gemeente een complexe overlegstructuur opgetuigd. 
  • Zo adviseren beide stichtingen rechtstreeks aan het college van B en W over hun eigen plannen via de Stuurgroep Filantropie in Rotterdam, waaraan geen andere fondsen deelnemen.  
  • Raadsleden spreken van een “oneerlijk speelveld”. Ze hekelen de exclusieve onderhandelingspositie van de mecenas en de ontransparante wijze waarop het stadsbestuur daarover communiceert. 
  • Ondertussen houdt de familie Van der Vorm alle touwtjes van de stichtingsbesturen stevig in handen, wat vragen oproept over hun onafhankelijkheid. 

Terwijl de Nederlandse pianist Joep Beving zijn eerste akkoorden aanslaat,  stijgen talloze blauwe stippen op tegen het avondzwart. Op de achtergrond de Erasmusbrug, eronder stroomt de Nieuwe Maas. Als de camera uitzoomt, vormen driehonderd drones een zwerm waarbinnen de stippen een voor een doven. Even later transformeren ze in een witte, kalme zee die op betoverende wijze beweegt, uiteenvalt en weer samenkomt. 

Een pulserend hart vormt de apotheose van de show. Eerst rood, zwevend boven het gitzwarte rivierwater. Dan in de Nederlandse driekleur. 

Doeng-doeng, doeng-doeng, hoor je het denkbeeldig kloppen. 

Het is Bevrijdingsdag 2020 en het schouwspel wordt vanuit talloze camerahoeken minutieus vastgelegd. Zónder publiek op de kades, want de eerder door premier Rutte afgekondigde ‘intelligente’ coronalockdown is nog in volle gang. 

De negen minuten durende lichtshow, online gezet door bedenker Studio Drift, genereert een storm van ‘oeh’s’ en ‘ah’s’ op sociale media. Niets dan lovende woorden in de kranten. Toonaangevende designblogs plaatsen de fotogenieke beelden. 

En terecht. Rotterdam staat er prachtig op.  

De speciale, eenmalige vertoning past precies in het straatje van haar belangrijkste financier, de filantropische stichting Droom en Daad. Want zoals directeur Wim Pijbes het overal waar hij komt basaal verwoordt: “We willen Rotterdam loveable en liveable maken.”1 

Ondanks het prille bestaan van de stichting – opgericht in 2016 – staat het portfolio vol pracht en praal. Van de Tunnel of Love in de Maastunnel, de ombouw van Fenixloods II naar het Landverhuizersmuseum en de financiering van modebroedplaats De Wasserij, tot de grondige opknapbeurt van rijksmonument Het Park, gratis huiskamerconcerten in het compleet gerenoveerde Heerenhuys en opdrachten voor fotografen die door de Covid-19-pandemie zonder werk kwamen.

150 miljoen op de teller

Het vermogen van de stichting stamt uit de zakelijke activiteiten van de van oorsprong Rotterdamse miljardairsfamilie2 Van der Vorm. Tot nu toe sloeg Droom en Daad bijna 9 miljoen euro stuk in de stad, blijkt uit de directieverslagen. Tel daar de uitgaven van de in 2011 opgerichte zusterstichting De Verre Bergen bij op, en het totaal tikte eind vorig jaar bijna de 150 miljoen aan. 

Dit geld is door de identieke stichtingsbesturen, onder stevige controle van de familie, verdeeld over tientallen zorgvuldig geselecteerde en zelf geïnitieerde initiatieven in sociaal-maatschappelijke, culturele en kunstzinnige hoek.3 Voorzitter en secretaris zijn respectievelijk Martijn van der Vorm, president-commissaris bij investeringsmaatschappij HAL Holding, en zijn neef Carel Ole van der Vorm, commissaris bij datzelfde HAL (omzet 2019: 2,96 miljard euro).

Het komt de gemeente allesbehalve slecht uit dat de stichtingen zo vrijgevig zijn. Een ambtenaar verwoordt het eind 2018 in een ambtelijke notitie 4als volgt: “Onze stad heeft veel profijt van de inzet van De Verre Bergen en ook de gemeente profiteert hiervan bij het verwezenlijken van collegedoelstellingen.” De stichting ziet zich als onafhankelijke kracht die samen met de gemeente de stad mooier en socialer wil maken, staat in deze interne notitie. “Ze proberen goede contacten te onderhouden met het gemeentebestuur en ambtelijk is er op projectniveau […] regulier overleg.”

Te hard van stapel

Maar wat de familie Van der Vorm opstart, leidt ook tot wrevel. Neem de twee vastgoedaankopen eind 2018. Wim Pijbes, oud-directeur van het Rijksmuseum en de Kunsthal, vertelt aan tafel bij tv-programma De Wereld Draait Door over zijn plan om zowel een gigantische expositieruimte als een literatuurhuis te stichten. De aankoop van het benodigde vastgoed, in gemeentelijk bezit, doet hij af als een gedane zaak.

Dit blijkt alleen anders te liggen. Pijbes’ uitspraken zijn veel te voorbarig, geeft bouwwethouder Bas Kurvers (VVD) tijdens een actualiteitendebat niet veel later toe. Wel wordt er dan al, moet hij bekennen, ruim een half jaar exclusief met Droom en Daad onderhandeld over de onderhandse verkoop5 van wat heet het RDM Veerhuis en het rijksmonumentale pakhuis Katoenveem. Beide panden verkeren in deplorabele staat. De gemeente ziet in de kapitaalkrachtige en ambitieuze stichting de ideale koper.

Met name eenmansfractie Partij voor de Dieren, gesteund door D66 en CDA, windt zich erover op. “Het ging op een gegeven moment wel erg hard met gemeentelijk vastgoed dat door Droom en Daad werd opgekocht. Dat ergert mij”, zegt fractievoorzitter Ruud van der Velden in een terugblik tegen Vers Beton. Het raadslid hekelt de “exclusieve positie” die de stichting heeft bedongen bij de aankoop van gemeentelijke cultuurhistorische panden. “Voor vertrouwen is transparantie essentieel”, vat Chantal Zeegers van D66 haar ongenoegen samen. En juist dat laatste ontbreekt. Eerder had ze óók al via de televisie6 moeten vernemen dat Pijbes van de gemeentelijke Fenixloods II een museum wilde maken.

 

Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – te hard van stapel – 2020
Beeld door: beeld: Nora Mabrouki

Het roept de vraag op wie eigenlijk aan de touwtjes trekt: gemeente of gulle gever? Om daar een antwoord op te geven, onderzochten Vers Beton en OPEN Rotterdam dit jaar de banden tussen de familie Van der Vorm en het Rotterdamse stadhuis. We spraken vijfentwintig betrokkenen en analyseerden honderden (via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, kortweg Wob, verkregen) documenten. Hieruit blijkt dat de familie en haar vertegenwoordigers in Rotterdam zelden voor een dichte deur staan. Het is eerder zo dat de spreekwoordelijke rode loper altijd uitgaat. Dat geldt ook in het politieke en bestuurlijke hart: het stadhuis op Coolsingel 40. Door het ontbreken van interne regels hoe ambtenaren en bestuurders zich tot deze superrijke mecenas dienen te verhouden, is in de praktijk sprake van zeer weinig afstand tussen beide.  

De opmerking van een voormalig wethouder, die spreekt op voorwaarde van anonimiteit7, is in dit licht veelbetekenend: “Niemand stapt er zó professioneel in.” Alleen Van der Vorm, bedoelt de oud-bestuurder, is bij machte een vervallen pand als Katoenveem te kopen en te transformeren. De gemeente heeft daardoor simpelweg geen alternatief voor zaken doen met deze familie.

Bovendien is de voorgehouden worst moeilijk te negeren. “Want de middelen van beide stichtingen zijn fors. Ze kunnen de stad Rotterdam als geheel vleugels geven”, staat in een uit 2017 stammende vertrouwelijke notitie8 van De Verre Bergen en Droom en Daad aan toenmalig wethouder Robert Simons. “Het hoger liggende doel van de stichtingen is om met conscious capital (zeer bewust en gericht investeren, red.) de stad Rotterdam nog beter, sterker en mooier te maken. Voor haar bewoners en bezoekers.”

Filantroop aan de bal

Gemeentelijke correspondentie, in handen van Vers Beton, maakt duidelijk dat de familie Van der Vorm in de voorbije jaren een unieke onderhandelingspositie heeft bemachtigd. Zo zitten Roelof Prins, directeur De Verre Bergen, en collega-directeur Wim Pijbes één keer per maand exclusief aan tafel met de hoogste ambtelijk directeuren in de speciaal daarvoor opgerichte stuurgroep ‘Filantropie in Rotterdam’. Hoewel de naam anders doet vermoeden, nemen aan dit overleg geen andere mecenassen of vermogensfondsen deel. Bovendien zijn vrijwel alle leden van opeenvolgende colleges van B en W bij een van de tientallen filantropische initiatieven op bezoek geweest. Daarnaast vinden regelmatig persoonlijke overleggen plaats met de cultuurwethouder en de burgemeester. 

Die laatste is de centrale schakel. In de zomer van 2017 zet Aboutaleb namelijk persoonlijk aan tot oprichting van de stuurgroep filantropie.9 “Burgemeester waardeert de vernieuwende bril waarmee Pijbes naar de stad kijkt. De stad heeft grensverleggende ideeën nodig”, staat in een ambtelijk gespreksverslag. Een topambtenaar mag de stuurgroep opzetten. Het wordt een overlegtafel om, zoals dat eufemistisch heet, de lijntjes kort te houden. 

Toch is het allesbehalve een tandeloos praatclubje. Wethouder Kurvers besluit namelijk in de zomer van 2019 dat hij voortaan eerst advies van de stuurgroep wil over gewenste verkoop van gemeentelijke grond en vastgoed aan de beide stichtingen, vóórdat hij die initiatieven voor besluitvorming naar de wekelijkse collegevergadering stuurt. Ambtenaren en stichtingen mogen het wat Kurvers betreft prima met elkaar oneens zijn en dus adviezen uitbrengen die van elkaar verschillen. Feit is dat beide vermogensfondsen dankzij deze zet permanent een voet tussen de deur van het college van B en W hebben en rechtstreeks kunnen adviseren over door henzelf bedachte plannen, zonder ambtelijke afweging vooraf.

Beide vermogensfondsen hebben dankzij deze zet permanent een voet tussen de deur van het college van B en W en kunnen rechtstreeks adviseren over door henzelf bedachte plannen

Syrische statushouders

De filantropische activiteiten van de familie Van der Vorm hebben dus de nadrukkelijke interesse van het stadhuis. In Aboutalebs donkerhouten werkkamer, in het bijzijn van pater familias Martijn van der Vorm en Roelof Prins, belanden bijvoorbeeld de eerste contouren op papier10 voor de opvang van Syrische statushouders, sinds 2016 samengebracht in Stichting Nieuw Thuis Rotterdam (SNTR). De familie kocht voor hen niet alleen circa 220 Rotterdamse woningen voor ruim 20 miljoen euro. Ook is een taalprogramma opgezet en geeft zij begeleiding naar werk. Overnacht werd de filantroop daarmee een van de belangrijkste gemeentelijke partners voor integratie. En ook hiervoor kreeg hij een speciale stuurgroep, met daarin hoge ambtenaren.

Later, in het voorjaar van 2018, speelt de burgemeester opnieuw een prominente rol. Ditmaal brengt hij mogelijke financiers bij elkaar voor de 223,5 miljoen euro kostende verbouwing van Museum Boijmans Van Beuningen. Onder de noemer ‘Eitje tikken’ wordt met tien vermogende aanwezigen11 tijdens een ontbijtsessie gesproken over verschillende financieringsstrategieën. Die zijn de week ervoor, in een persoonlijke onderhoud, al gedeeld met Prins van De Verre Bergen. De stichting is immers een belangrijke suikeroom van het Boijmans. Zo zitten er de nodige miljoenen in de bouw van het collectiegebouw, het Depot. Op het project wordt toegezien door Stichting Het Collectiegebouw, waarbinnen gemeente en De Verre Bergen samen het bestuur vormen. 

Toch komt het ditmaal niet tot een nieuwe gift van de familie. ‘Conflict tussen museum Boijmans en mecenas over bijdrage verbouwing’, kopt NRC Handelsblad op 16 mei 2019. Wat blijkt, de familie ziet af van een door haar in het vooruitzicht gestelde bijdrage van 40 miljoen euro. Boijmans wil geen stukken overleggen, zoals begroting en verbouwingsplannen, klaagt Droom en Daad-directeur Pijbes in de krant. Het museum trok op haar beurt een dikke streep in het zand omdat Droom en Daad een plek aan tafel wilde. Specifieker: twee zetels12 (van de zeven) in de raad van toezicht van het museum. En dat druist in tegen de Governance Code Cultuur, die onder meer waakt voor ongewenste belangenverstrengeling, legt Jan Loorbach, voorzitter van de raad van toezicht, uit aan Vers Beton.

Ruim anderhalf jaar later doen Boijmans-directeur Sjarel Ex en Loorbach hun uiterste best om de angel uit het conflict te halen. Het is volgens beiden allemaal niet zo op de spits gedreven als door de buitenwacht is beweerd. “Martijn van der Vorm heeft voordat hij zich terugtrok, uitgesproken dat hij via de raad van toezicht van het museum bij nader inzien toch niet kon bereiken wat hij beoogde: controle over de projectuitvoering”, vervolgt Loorbach. Het museumgebouw is namelijk van de gemeente, tevens eindverantwoordelijke voor de renovatie.

Daarnaast heeft het museum 93 schilderijen van havenbaron Willem van der Vorm (1873-1957) in bruikleen van de familie, waaronder diverse oude Hollandse en Vlaamse meesters.13 De relatie moet daarom coûte que coûte goed blijven. “Er is altijd een volgende keer dat je met elkaar praat”, aldus Sjarel Ex.

Toch biedt dit voorval een even interessant als zeldzaam inkijkje op het machtsspel achter de schermen. Het als filantropisch geoormerkte geld van de mediamijdende havenfamilie blijkt niet gratis. Er staat meer tegenover dan slechts de lachende gezichten die directeur Prins voor zijn filantropische investeringen zegt terug te willen zien. Het gaat met nadruk om a seat at the table. Invloed. Directe zeggenschap over de besteding van de centen. Met hier en daar een extraatje. Zo krijgt De Verre Bergen in ruil voor haar miljoenengift aan het Depot de beschikking over een volledige verdieping plus eigen ingang in het nieuwe, spiegelende collectiegebouw14 van museum Boijmans, valt te lezen in de intentieovereenkomst uit 2013.

ANBI’s en vertrouwelingen

Om directe zeggenschap veilig te stellen, laten de filantropische stichtingen van de Van der Vorms weinig aan het toeval over. Waar De Verre Bergen in de beginjaren aanvragen van buiten in behandeling nam, is zij daar alweer een poos mee gestopt. “Ze werden overspoeld. Ze hebben inmiddels ogen en oren genoeg in de stad”, zegt een bron binnen de gemeente.15 Ook Droom en Daad kent bewust geen officiële route voor aanvragen. De stichtingen scouten zelf actief. 

Blijkt een initiatief of project de moeite van het investeren waard, dan wordt daarvoor zonder uitzondering een stichting opgericht en bij de Belastingdienst een ANBI-status16 aangevraagd. Deze status biedt de familie allerlei fiscale voordelen. Zoals het aftrekken van hun giften van inkomsten- dan wel vennootschapsbelasting, waardoor de belastingbetaler meebetaalt aan haar filantropische activiteiten. Ook kunnen de twee familiestichtingen (door)schenken aan onderliggende ANBI’s zonder schenkbelasting te betalen. Bij iedere nieuwe stichting worden vervolgens eigen mensen en vertrouwelingen in het bestuur geplaatst, veelal in de rol van voorzitter en penningmeester. 

Dit scenario voltrok zich bijvoorbeeld bij de fotowedstrijd De Kracht van Rotterdam die in september van dit jaar stopte. Deze wedstrijd werd in 2012 opgezet en van meet af aan organisatorisch en financieel ondersteund door De Verre Bergen. Drie jaar later kreeg de stichting de culturele ANBI-status en werd een belangrijke statutenwijziging doorgevoerd: de voorzitter wordt altijd door De Verre Bergen aangewezen.

Hoewel De Kracht van Rotterdam slechts een klein project is, is de aanpak exemplarisch. Bouwkeet in Delfshaven, naschools programma Playing for Success, busritten voor kinderen via Buzz010: het zijn allen ANBI-stichtingen met personeel van de mecenas in het bestuur. “We hebben er intern meermaals over gesproken dat een directe verbintenis met de belangrijkste financierder op gespannen voet staat met de voorwaarde dat je als bestuur onafhankelijk moet opereren. In feite zijn we een substichting”, zegt een ingewijde, werkzaam bij een door De Verre Bergen gefinancierd project.  

Deze hang naar controle sluit volgens Sigrid Hemels, hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), naadloos aan op het diepgewortelde idee bij mecenassen dat zij hun filantropische geld via hun vermogensfondsen, foundations en familiestichtingen naar eigen inzicht mogen uitgeven. Maar dat mag juist niet. Zo ziet de Belastingdienst erop toe dat het bestuur van een ANBI-stichting onafhankelijk is, om te voorkomen dat zakelijke belangen van de donateurs worden gediend. “Niemand mag over het vermogen van de ANBI beschikken als ware het zijn eigen vermogen”, zegt Hemels. “Als de meerderheid van de bestuurders familieleden zijn en feitelijk altijd doen wat de oprichter wil dat ze doen, kan dit strijdig zijn met de regels.”

Vraagtekens bij onafhankelijkheid

Ook vermogensfondsen De Verre Bergen en Droom en Daad hebben de ANBI-status. Voorzitter van de identieke besturen is Martijn van der Vorm. Bij stakende stemmen17 heeft hij een beslissende stem, staat in de aktes van oprichting. Andere bestuursleden zijn neef Carel Ole, plus PvdA-prominent Paul Kalma en oud-notaris Frans Rosendaal. In de aktes staat verder: “Indien de vergadering wordt voorgezeten door een ander dan de voorzitter van het bestuur komt bij staking van de stemmen geen besluit tot stand.” 

De familie Van der Vorm heeft zo de touwtjes stevig in handen. In voorkomende gevallen kan ze via slechts twee van de vier zetels bepalen waarvoor ze de portemonnee trekt. Is daarmee de onafhankelijkheid in het geding? Hoogleraar Hemels wil geen oordeel vellen, maar uit wél een bedenking. “Persoonlijk zou ik het zo niet in de statuten laten zetten.” De Belastingdienst geeft aan nooit in te gaan op individuele gevallen.

Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – zeldzaam inkijkje – 2020
Beeld door: beeld: Nora Mabrouki

Bill en Melinda Gates, George Soros, Mark Zuckerberg, of dichterbij huis, theaterproducent Joop van den Ende: kritiek op vermogende filantropen is geen puur Rotterdams fenomeen. Wereldwijd liggen de goededoelenorganisaties en foundations van superrijken onder het vergrootglas, soms zelfs regelrecht onder vuur.18 Er is namelijk nauwelijks (democratische) controle mogelijk op hun activiteiten, stellen critici, om over transparantie maar te zwijgen. Historicus Hilde Sennema schrijft in haar artikel op Vers Beton dat de vermogens die filantropen hebben verdiend, onlosmakelijk zijn verbonden met wereldwijde inkomensongelijkheid die niet alleen linkse academici en activisten aankaarten, maar waar bijvoorbeeld ook Christine Lagarde als directeur van het Internationaal Monetair Fonds zich meermaals tegen verzette. Filantropen besluiten doorgaans volledig naar eigen inzicht welke maatschappelijke problemen ze willen verhelpen. Niet zelden botst dit, zoals met de agenda van de overheid.   

Deze aanvaringen verbazen EUR-hoogleraar strategische filantropie Lucas Meijs allerminst. Hij ziet wantrouwen ontstaan wanneer filantropen zakendoen in het publieke domein. “We voelen ons ongemakkelijk als we als samenleving verschuiven van one man one vote naar one euro one vote.” Als voorbeeld geeft Meijs de bemoeienis van Droom en Daad met Het Park. “Een stukje Rotterdam dat wordt beschouwd als van ons allemaal. Omdat Wim Pijbes daar ineens veel geld wilde uitgeven, vinden we hem maar lastig.”

Toch heeft de doorgaans eigenzinnige aanpak van mecenassen zo z’n voordelen, signaleert de onderzoeker. “We vinden het logisch dat de overheid onderzoek naar Covid-19 financiert. Maar een ziekte die slechts een zeer klein percentage van de bevolking raakt, daarvoor trekt ze de portemonnee niet.” Je hoopt dan dat een stel filantropen in een kamertje besluit dit wel te doen, zegt hij. “Als samenleving wil je juíst het soort malloten dat zich niet tot de orde laat roepen.”

Oudoom Willem

Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – Header-Artikel 2 – 2020

Lees meer

Filantropie in Rotterdam: een traditie tussen argwaan en vertrouwen

Over de historische band van de familie Van der Vorm als weldoener met Rotterdam.

Het verleden leert dat de familie Van der Vorm prima in die categorie past, zowel in bedrijfsvoering als houding richting het bevoegd gezag. Dat begon bij Willem van der Vorm. Deze kinderloos gestorven oudoom van Martijn en Carel Ole maakte de Holland Amerika Lijn groot.19 Hij liet zich daarnaast duidelijk gelden in het voor- en naoorlogse culturele stadsleven. Zo was hij nauw betrokken bij wat toen Museum Boymans heette (dus met een ‘y’) via het doneren van schilderijen, fondsenwerving, persoonlijke giften en het in bruikleen geven van werken. 

In een uit 2006 stammende scriptie20 wordt de besnorde zakenman als volgt getypeerd: “Door de positie die hij in de Rotterdamse ondernemerswereld innam, had hij een zekere macht en invloed. Dat hij die invloed weinig subtiel aanwendde als het erom ging geld bij elkaar te krijgen, is tekenend voor zijn karakter. Als er iets moest gebeuren, duldde dat geen uitstel. Daardoor kon veel tot stand komen in de naoorlogse jaren. Van der Vorm had daarbij niet zijn eigen welzijn, maar wel dat van voor de stad Rotterdam belangrijke instanties op het oog.”

Dat deed hij op geheel eigen wijze. Zo eiste de pater familias in 1939 de macht op in Museum Boymans. Uit onvrede met het uitblijven van subsidie voor de aankoop van het schilderij De Emmaüsgangers richtte hij naast het gemeentelijke bestuursorgaan een eigen stichting op, die het feitelijke bestuur van het museum overnam, schrijft biograaf Ariette Dekker in haar boek21 ‘Omstreden Verleden’ over de oorlogsjaren van Boymans. “Als je dit vergelijkt met de voorwaarden die de familie Van der Vorm onlangs stelde aan hun niet-gerealiseerde bijdrage aan de restauratie van hetzelfde museum, dan lijkt mij de historische parallel duidelijk”, zegt Dekker in een reactie.

Financieel afhankelijk

Ondertussen heeft de gemeente, als huisbaas en subsidieverlener van het museum, de financiering van de  ambitieuze verbouwing nog altijd niet rond en loopt de planning verder uit. Er ontbreekt een bedrag van 55 miljoen euro, dat door vermogende particulieren en goededoelenfondsen moet worden opgehoest. Zelf legt de gemeente 168,5 miljoen in voor onder andere een ingrijpende asbestsanering. De bijdrage van 40 miljoen van Van der Vorm zou een slok op een borrel hebben gescheeld. Na hun terugtrekking haakten bovendien andere financiers af zoals de BankGiroLoterij. Dit fonds had 7,5 miljoen in het verschiet gesteld en zou dit willen verdubbelen. 

Het spel rond Boijmans maakt duidelijk dat de gemeente Rotterdam voor het van de grond krijgen van diverse projecten sterk afhankelijk is van de familie Van der Vorm. Hoe ver deze afhankelijkheid gaat, is treffend samengevat in een vertrouwelijk document van De Verre Bergen en Droom en Daad uit 2017, in handen van Vers Beton. Hieruit blijkt dat de gemeente en de beide stichtingen de afgelopen jaren samen fors zijn gaan investeren in projecten en programma’s. 

Exact hoeveel is onduidelijk, omdat alle bedragen door ambtenaren zijn weggelakt. Maar het loopt al snel in de tientallen miljoenen. Zo stopten gemeente en Droom en Daad beide 2,5 miljoen euro in de pot voor de renovatie van Het Park. Eerder investeerde de gemeente 44 miljoen euro in het collectiegebouw, De Verre Bergen paste 17,5 miljoen bij. Daarnaast subsidieert de gemeente jaarlijks verschillende projecten waaronder Stichting Nieuw Thuis Rotterdam, het privé-initiatief van de familie rond de opvang en integratie van Syrische statushouders.22 In 2017 en 2018 is bovendien “volop gebruikgemaakt van woningen van SNTR”, meldt een gemeentelijke nota.

“Nee. Nul.” Wethouder Arjan van Gils (financiën, organisatie, haven en grote projecten) is echter resoluut wanneer hij gevraagd wordt naar de gemeentelijke afhankelijkheid van de filantropische stichtingen. “Zij niet van ons, want het is hun geld. Wij niet van hen, omdat we voor het uitvoeren van onze kerntaken hun geld niet nodig hebben.” Hij stelt dat beide partijen elkaar slechts aanvullen en alles bovendien netjes wordt getoetst aan regelgeving en gemeentelijk beleid. 

Dit laat onverlet dat achter de schermen steeds intensiever wordt samengewerkt. De gemeente heeft speciaal daarvoor een complexe overlegstructuur opgetuigd. Vertegenwoordigers van de mecenas praten op alle niveaus met ambtenaren en bestuurders, blijkt uit via de Wob verkregen documenten. Naast de stuurgroep filantropie en stuurgroep SNTR, ontmoeten zij elkaar rond gemeentelijke besprekingen van bouwprojecten, presentaties tijdens collegevergaderingen, lunches en diners op het stadhuis, werkbezoeken, in gezamenlijke stichtingsbesturen,23 bijpraatsessies, ‘bilateraaltjes’ met wethouders, onderonsjes met topambtenaren, openingen en nieuwjaarsborrels. Verder komt Martijn van der Vorm op gezette tijden voor overleg met Aboutaleb over uit zijn woonplaats c.q. dwergstaat Monaco en zijn er zeer intensieve mailwisselingen op projectniveau.

En dan is er Wim Pijbes. De directeur van Droom en Daad schrijft zonder schroom iedereen aan die binnen de gemeente in een positie is om zijn ideeën te verwezenlijken, blijkt uit de verkregen correspondentie. Zo mailt hij met de hoogste ambtenaar van Stadsontwikkeling over het verwijderen van een zandbak in Het Park, terwijl hij op strategisch uitgekiende momenten de burgemeester in stelling brengt rond nieuwe plannen of hem inlicht over een positief krantenartikel dat in aantocht is. Het is een aanpak die zowel irritatie als bewondering opwekt in de wandelgangen van het stadhuis. “Hij volgt de grote lijnen, net zo lang totdat het kleinste detail wordt gerealiseerd. Dat zouden meer bestuurders moeten doen”, zegt een goed ingevoerde bron die slechts wil spreken op voorwaarde van anonimiteit.24

Nauwe banden ‘risicovol’

Wat we hieruit kunnen opmaken? Dat gemeente en filantroop met elkaar verknoopt zijn. Dat voorheen duidelijke scheidslijnen zijn verwaterd. En omdat de twee filantropische stichtingen veel harder lopen dan de gemeenteambtenaren, dringen ze hun agenda op of wordt deze zelfs leidend. Belangen van anderen dreigen zo te verdwijnen uit het zicht van diezelfde ambtenaren. “We hebben op het stadhuis een traditie van ‘geeft u ons uw geld maar, dan gaan we het netjes voor u uitgeven’. Maar De Verre Bergen en Droom en Daad zoeken een andere manier. Daar moeten we als gemeente aan wennen”, verwoordt diezelfde bron het ambtelijke ongemak. 

De vraag is hoe ver filantroop en gemeente kunnen en mogen gaan. Zo legt Pijbes eind januari 2018 contact met stadsarchivaris Jantje Steenhuis, blijkt uit mails in handen van Vers Beton. Pijbes volgt een gespecialiseerde veiling in New York en vraagt zich af of een affiche uit 1935 van de Rotterdamse rijwielfabrikant Kestein iets is voor het Stadsarchief. 

Steenhuis is enthousiast, maar heeft een probleem: ze ontbeert ervaring op de veilingvloer, net als het haar ontbreekt aan een gemeentelijke pinpas om snel te kunnen schakelen. Ze vraagt Pijbes daarom of hij in de bieding iets voor het Stadsarchief kan betekenen. “We zouden een bijdrage kunnen doen”, mailt hij terug. Waarop de archivaris reageert: “Als je het wilt schenken, is onze dank uiteraard nog groter.” 

Twee maanden later staat de stadsarchivaris trots op de foto met in haar hand een met stickers beplakte bruine koker. Het zeer zeldzame art-deco-affiche, gekocht voor 1.100 Amerikaanse dollar, is die dag per post in Rotterdam bezorgd.

Mag dit zomaar: als ambtenaar de directeur van een filantropische stichting op de man af vragen de gemeente iets te schenken? Een gemeentewoordvoerder ziet er geen kwaad in. Hij verwijst naar een bepaling die voorschrijft dat de gemeentearchivaris schenkingen mag aannemen tot een bedrag van 11.500 euro.25 Bovendien gaat het niet om een persoonlijk bedoelde schenking, die voor ambtenaren – zonder toestemming van de werkgever – strikt verboden is te accepteren.  

Rob van Eijbergen, hoogleraar integriteit binnen organisaties van de Vrije Universiteit, beschouwt de nauwe banden niettemin als “risicovol”. Hij wijst erop dat vertegenwoordigers van de filantroop op allerlei niveaus met de gemeente om tafel zitten en daarbij van alles nodig hebben, zoals vergunningen en contracten. “Het gevaar is dat er dingen ontstaan die zwaarder zijn dan het in ontvangst nemen van een op het oog onschuldige schenking.”

Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – financieel afhankelijk – 2020
Beeld door: beeld: Nora Mabrouki

Focus op vastgoed

Een goed deel van de filantropie richt zich momenteel op de aankoop en ontwikkeling van voorheen gemeentelijk vastgoed. De Verre Bergen en Droom en Daad hebben recent minstens acht panden en drie stukken grond26 onderhands van de gemeente gekocht of zijn daarover in (verregaande) onderhandeling, blijkt uit onderzoek van Vers Beton. De Fenixloods II wordt van top tot teen verbouwd tot migratiemuseum. Ook zijn er allerlei ontwikkelingen bij Het Epos, dat in de komende jaren moet uitgroeien tot een volwaardige, hetzij private, basisschool in Zuidwijk voor honderden kansarme kinderen. De school is dit jaar gestart op een tijdelijk locatie en verhuist uiteindelijk naar nieuwbouw. 

Dat de belangstelling voor stenen groot is, blijkt ook uit het wensenlijstje27 dat Pijbes in 2017 naar de gemeente stuurt. Hierop staan plekken die Droom en Daad “wil veiligstellen voor Rotterdams talent”, een belangrijke doelstelling van de stichting. Het gaat hierbij om RDM Veerhuis (Schiemond), Batavierhuis28 (Coolhaven), De Wasserij in Noord, het Zeemanshuis in West en Kunst en Complex in het Merwe-Vierhavengebied. De aankoop van de laatste twee mislukt. 

Als zo’n plan niet lukt, heeft dat in de regel twee oorzaken: ofwel het plan van de stichtingen past niet bij de gemeentelijke doelen (waarbinnen woningbouw dominant is), ofwel de stichtingen trekken zich terug omdat zij geen exclusiviteit krijgen. Dit laatste gebeurt niet alleen bij gemeentelijk vastgoed. Zo weigert Droom en Daad uit principe deel te nemen aan tenderprocedures, zoals voor de Hofbogen,29 ondanks hun serieuze interesse in het bovengrondse spoortracé.

Professioneel opstellen

De focus op vastgoed komt niet uit de lucht vallen. Vanuit de gedachte dat huur betaalbaar moet zijn, treedt De Verre Bergen vaker op als huisbaas van de maatschappelijke initiatieven die zij ondersteunt. Dit heeft als voordeel dat de mensen erachter zich kunnen richten op waar ze goed in zijn: het verschil maken, en dus niet iedere maand opnieuw tegen een torenhoge huur aanhikken. Zo belandt in de zomer van 2018 het internationaal geprezen project The Ocean Cleanup van Boyan Slat na tussenkomst van burgemeester Aboutaleb op een steenworp afstand van het Centraal Station, in een pand dat de stichting eerder kocht van de gemeente.  

Kort hierop verstrekt Droom en Daad aan Stichting Kunstaccommodatie Rotterdam (SKAR) een leningdeel voor aankoop van de voormalige wasserette van het Bergwegziekenhuis, eveneens gemeentebezit. “Renteloos,” zegt SKAR-directeur Olof van de Wal, “in een keer terug te betalen na dertig jaar.” Zonder Droom en Daad was het onmogelijk de modewerkplaatsen in De Wasserij betaalbaar te verhuren, is zijn overtuiging. “Het belang van zo’n partij voor de stad is heel groot, zeker voor de kunst- en cultuursector.”

De toegenomen interesse voor vastgoed wordt mede ingegeven door twee ervaren vastgoedambtenaren die medio 2018 overstappen naar de Van der Vorm-stichtingen. Onder hen is voormalig directeur vastgoed Petra Verspui, nu directeur ontwikkeling De Verre Bergen en adviseur Droom en Daad. De oud-topambtenaar zat namens de familie Van der Vorm aan tafel binnen Stichting Het Collectiegebouw,30 terwijl ze daarvoor juist de gemeentelijke belangen bij de bouw van het Depot verdedigde.31 Ook zit Verspui namens de stichting in meerdere bouwoverleggen met ambtenaren waaraan ze eerder binnen de gemeente Rotterdam nog leiding gaf. Zelf zag ze haar overstap geenszins als gevoelig, tekende het AD bij haar overstap op. “Hier spelen geen tegengestelde belangen. Beide organisaties hebben tot doel Rotterdam beter te maken. Iedereen kent zijn rol en zal zich professioneel opstellen.”. 

10-grootste-huizenbezitters-feature-nina-fernande

Lees meer

Dit zijn Rotterdams grootste particulier huizenbezitters: it’ers, bouwers, een enkele vrouw

De grootste particuliere vastgoedeigenaren hebben samen zo'n 7.000 woningen. Wie zijn ze?

Ondertussen heeft de familie Van der Vorm zich opgewerkt tot bovenin het rijtje grootste particuliere beleggers. Want naast de circa 220 panden voor Syrische statushouders bezit zij 110 appartementen32 in woontoren Seattle op de Wilhelminapier. Die zijn in 2014 aangekocht en worden sinds 2017 grotendeels verhuurd aan pensionado’s van de Holland-Amerika Lijn, kortweg HAL.

Broodnodige spelregels of beknotting?

Het zijn de gemeentelijke vastgoedverkopen, in combinatie met de ambtelijke toptransfer, die maken dat D66, Partij voor de Dieren en CDA vanaf 2018 herhaaldelijk het in hun ogen ondoorzichtige handelen van B en W hekelen. “We moeten nadenken over hoe ondernemers en […] filantropische instellingen op een gelijke manier kans maken op vastgoed in de stad”, zegt raadslid Christine Eskes (CDA) in de commissie Bouwen op 19 september van dat jaar. Wethouder Kurvers, verantwoordelijk voor vastgoed, belooft daarop dat het college extra randvoorwaarden opstelt waarlangs zij haar eigendommen, zoals Fenixloods II, voortaan placht te verkopen. 

Want wat er tot dan op papier staat, blijkt summier. Ambtenaren kijken, zodra een filantroop, ondernemer of betrokken bewoner met een idee aanklopt, naar drie zaken: de herkomst van het geld, strijdigheid met wet- en regelgeving en de te verwachten bijdrage aan de collegedoelstellingen. Inclusief antwoorden omvat de puur interne exercitie niet meer dan een enkelzijdig A4-tje. De gemeentelijke Kadernota Vastgoed schrijft daarnaast voor dat vastgoed voor de hoogste prijs moet worden verkocht en een openbare veiling het geijkte middel is. Een uitzondering is mogelijk voor filantropen33 of wat heet ‘het beste idee voor de wijk’. Maar welke overwegingen aan zo’n uitzondering precies ten grondslag liggen, stond nog nergens op papier. En dat moet anders, vinden de partijen in de raad. Transparanter. 

Uit ambtelijke correspondentie blijkt dat het college al sinds 2017 nadenkt over aanvullende spelregels, verpakt in een zogenoemd kader filantropie. Want burgemeester en wethouders snappen ook wel dat de grote interesse van mecenas Van der Vorm in gemeentelijk vastgoed politiek tot gemor in de raad en de stad kan leiden.

“We gaan degene die iets van ons wil kopen niet zonder meer vragen om in zijn boxershort rond te lopen”

“In het kader zeggen we feitelijk waar we aan toetsen”, zegt wethouder Van Gils. “Het zijn spelregels die voor iedereen hetzelfde zijn: filantropen, ondernemers, betrokken bewoners.” De gemeente controleert of de partij met een voorstel bonafide is, waar het geld vandaan komt en maakt nog eens duidelijk dat het geen vastgoed onder taxatiewaarde verkoopt. 

Raadslid Chantal Zeegers (D66) wil dat Van Gils de raad hierover telkens achteraf informeert bij vastgoedverkopen. “Zodat we kunnen ingrijpen als er iets verkeerd gaat en we het de volgende keer anders doen.” Ze refereert aan Fenixloods II, verkocht aan Droom en Daad. “Een ondoorzichtige deal”, zegt ze, waarover raadsleden pas in een laat stadium werden geïnformeerd. 

Wethouder (en partijgenoot) Van Gils voelt er niettemin weinig voor deze informatie prijs te geven. “Vastgoedtransacties zijn vastgoedtransacties. We hebben voor bepaalde zaken een actieve informatieplicht naar de raad toe. Maar we gaan degene die iets van ons wil kopen niet zonder meer vragen om in zijn boxershort rond te lopen.”

Tegen het zere been

Prins en Pijbes zijn van meet af aan betrokken bij het opstellen van dit kader. Ze praten mee via onder meer de gemeentelijke stuurgroep filantropie, maar zijn ook gastheren van een speciale bijeenkomst34 op 4 april 2019 over hoe de gemeente samenwerkt met filantropen en hoe de nieuwe spelregels eruit moeten gaan zien. Vrijwel alle politieke fracties zijn die dag vertegenwoordigd. 

Ondanks hun nauwe betrokkenheid stuit het gemeentelijk voornemen om weldoeners langs de meetlat te leggen bij de twee directeuren op weerstand. Zo typeert Pijbes het toetsingskader tijdens een lezing in 2019 als “post-communistisch” omdat “de Coolsingel giften dan via beleid beoordeelt”. Het druist regelrecht in tegen de amicale omgang die hij graag voorstaat. Pijbes pleit voor sec een convenant, wat voor vermogensfondsen vooral vrijblijvend is. 

Hij zal zijn wens deels in vervulling zien gaan. Er is namelijk inmiddels naast het kader ook een convenant in ontwikkeling, naar Amsterdams voorbeeld. Hierin staan zeer algemene afspraken tussen gemeente en alle fondsen, verenigd in de Vereniging Rotterdamse Filantropen. Samengevat: ze gaan een paar keer per jaar overleggen, ze delen informatie met elkaar. 

Na meerdere uitstelberichten verwacht Van Gils beide documenten binnenkort naar de gemeenteraad te sturen. Ruud van der Velden van de Partij voor de Dieren verwacht er weinig van. “Als ik het tot de kern terugbreng,” zegt het raadslid, “dan blijkt macht en invloed te koop bij dit gemeentebestuur – een zorgelijke ontwikkeling.”

Dit onderzoek is een samenwerking van Vers Beton en OPEN Rotterdam, en is tot stand gekomen met steun van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en de supporters van Vers Beton.

Verantwoording

Voor dit artikel zijn gesprekken gevoerd met vijfentwintig personen, waaronder ambtenaren, politici, wetenschappers, brancheverenigingen voor goede doelen, ontvangers van geld van de stichtingen en anderszins aan de stichtingen of familie Van der Vorm gelieerde personen. Een deel wilde enkel spreken op voorwaarde van anonimiteit of op achtergrondbasis (en dus niet om geciteerd te worden). Hiernaast zijn politieke handelingen, het handelsregister en het kadaster geraadpleegd, evenals vele honderden (met een beroep op de Wet op de openbaarheid van bestuur oftewel Wob verkregen) documenten. De stichtingen De Verre Bergen en Droom en Daad hebben van medewerking afgezien. Directeuren Roelof Prins en Wim Pijbes wezen een interviewverzoek herhaaldelijk af. Op een serie vragen per mail (pdf) kwam geen antwoord. Drie dagen voor publicatie kregen zij inzage in het volledige artikel, zij onthielden zich eveneens van commentaar.

Wob-procedure

Op 20 december 2019 ontving het Rotterdamse college van B en W een Wob-verzoek van Vers Beton. Daarin vroegen we om alle correspondentie rond een reeks filantropische programma’s en projecten plus alle bestuurlijke contacten met zowel de familie Van der Vorm als hun filantropische stichtingen sinds 2011. Vanwege “de omvang” van ons verzoek is de beantwoording in vier delen opgeknipt. Medio september 2020 ontvingen we de laatste documenten. Ambtenaren hebben veel informatie weggelakt en weigeren een groot aantal documenten vrij te geven. Veel hiervan gebeurde onder het mom van wat heet ‘eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer’, omdat documenten persoonlijke beleidsopvattingen zouden bevatten of financiële en economische belangen zouden schaden. Tegen drie van de vier besluiten heeft Vers Beton bezwaar aangetekend. Eén procedure loopt nog, maar de behandeling is flink vertraagd omdat het college dit verzoek “politiek gevoelig” heeft bestempeld, vertelt de behandelend gemeentejurist.  

Vers Beton – Nora Mabrouki – vd Vorm – Header-Artikel 2 – 2020

Lees meer

Filantropie in Rotterdam: een traditie tussen argwaan en vertrouwen

Over de historische band van de familie Van der Vorm als weldoener met Rotterdam.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Dit zei Pijbes onder meer op 8 januari 2020 bij de Rotterdamse commissie Welstand, toen hij zijn plannen voor Fenix II (Landverhuizersmuseum) presenteerde. ↩︎
  2. Zakenblad Quote schat het vermogen van de familie Van der Vorm op circa 7,1 miljard euro (2020), fors minder dan de 9,1 miljard uit 2018. Het zakelijke imperium omvat onder andere belangen in GrandVision (oa. Pearle), Coolblue, baggeraar Boskalis, FD Mediagroep, SBM Offshore en tankopslagbedrijf Vopak. Meer info. ↩︎
  3. Onduidelijk is wie of wat exact de miljoenen op de bankrekeningen van de filantropische stichtingen stort. Is het Martijn van der Vorm, een familiestichting, een van de talloze aan HAL gelieerde bv s, de holding in (belastingparadijs) Curaçao? Vragen hierover aan directeuren Prins en Pijbes bleven onbeantwoord. De familie zelf reageert niet op vragen. Financieel directeur Arie van t Hof van HAL Holding mailt niet terug. De gemeente Rotterdam zegt bij monde van wethouder Van Gils dat er geen reden is te twijfelen aan de herkomst van het geld, maar hij geeft tegelijkertijd toe dat hij niet weet waar het precies vandaan komt. ↩︎
  4. Zinsneden zijn afkomstig uit een ambtelijke notitie voor wethouder Michiel Grauss, ter voorbereiding op zijn overleg met directeur van De Verre Bergen, Roelof Prins. Gesprek vond plaats op 1 oktober 2018. ↩︎
  5. Onderhands houdt in dat de gemeente een uitzondering maakt op de geldende regels voor vastgoedverkopen. Die verlopen bij voorkeur transparant, via een openbare veiling, zoals vastgelegd in de Kadernota Vastgoed. Een onderlinge afspraak tussen gemeente en koper is bijvoorbeeld mogelijk in geval van: stichtingen die met een pand een bijdrage willen leveren aan de (maatschappelijke) ontwikkeling van de stad (o.a. filantropie). De ambtelijke directeur vastgoed kan dit besluiten. Bij wat geldt als gevoelige zaken doen de vastgoedwethouder, Kurvers in dit geval, of het college van B en W dit. ↩︎
  6.  Dit was eveneens aan tafel bij programma DWDD. ↩︎
  7. Naam is bekend bij de hoofdredactie. ↩︎
  8. Uit een notitie van Droom en Daad en De Verre Bergen, verkregen via de Wob. Ter voorbereiding op een werkbezoek van toenmalig wethouder Robert Simons (Leefbaar Rotterdam) op 23 november 2017. ↩︎
  9. Vanaf de start heet dit overlegorgaan Stuurgroep Filantropie in Rotterdam. Later, in september 2019, vindt een naamswijziging plaats. De tafel heet vanaf dan Stuurgroep DenD-SDVB, wat staat voor de ambtelijke afkortingen van beide stichtingen. Nog altijd nemen hieraan geen andere fondsen deel. ↩︎
  10. Dit blijkt uit via de Wob verkregen gemeentelijke correspondentie. ↩︎
  11. De geadresseerden in de mail van Aboutaleb, verkregen via de Wob, zijn door gemeenteambtenaren weggelakt. ↩︎
  12. Binnen de zeven stoelen tellende raad van toezicht is ook sprake van een wisselzetel, die beurtelings gaat naar de familie Van Beuningen en de familie Van der Vorm. Op dit moment is de zetel in handen van de nazaten Van Beuningen, via lid mr. B. Vaandrager. Via de wisselzetel zien de families toe op de kunst die zij in het museum hebben ingebracht. ↩︎
  13. De schilderijen zijn ondergebracht in Stichting Willem van der Vorm, die wordt bestuurd door de familie. Het is een zogeheten huisstichting van het Boijmans, dat Willem van der Vorm in het jaarverslag 2019 omschrijft als: een van de meest loyale begunstigers. Topstukken die het museum in bruikleen heeft, zijn onder ander de Heilige Hieronymus van Van Dyck en Portret van Aletta Adriaensdochter van Rembrandt van Rijn. ↩︎
  14. In gesprek met Vers Beton zegt Boijmans-directeur Sjarel Ex dat het gaat om twee derde van de vijfde verdieping. De Verre Bergen en Droom en Daad hebben volgens hem vooralsnog geen concrete plannen voor de invulling. ↩︎
  15. Naam is bekend bij de hoofdredactie. ↩︎
  16. ANBI staat voor Algemeen Nut Beogende Instelling. In Nederland zijn circa 43.000 stichtingen en verenigingen met dit predicaat, vooral goede doelen. De Belastingdienst heeft slechts circa veertig mensen in dienst om ze te controleren. ↩︎
  17. Stakende stemmen is de situatie dat bij een stemming het aantal voor- en tegenstemmen precies in evenwicht is. ↩︎
  18. Complotdenkers beweren dat het Covid-19-virus door Bill Gates is ontwikkeld vanuit de gedachte de mensheid met een door zijn foundation betaald vaccin te laten injecteren. Dat vaccin zou vervolgens weer een microchip bevatten. Een theorie waarvoor al het bewijs ontbreekt. Meer info ↩︎
  19. Hij stierf kinderloos en liet zijn zakelijke imperium na aan zijn neef Willy van der Vorm, opa van de twee huidige commissarissen van HAL, de neven Martijn en Carel Ole van der Vorm. ↩︎
  20. Scriptie uit 2006 voor de Open Universiteit door Elly de Leeuw-Hilberts: Willem van der Vorm, een boegbeeld belicht. De Leeuw-Hilberts sprak verschillende leden van de familie Van der Vorm, zoals een nicht van oudoom Willem. ↩︎
  21. Omstreden Verleden, Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog, uit 2018. ↩︎
  22. In 2017 en 2018 ging het om respectievelijk 407.040 en 318.010 euro. Het gemeentelijke subsidiebedrag is in 2019 verlaagd tot 37.281 euro, blijkt uit de jaarcijfers van de stichting. Lees meer ↩︎
  23. Naast de al genoemde Stichting Collectiegebouw (gevestigd op kantooradres De Verre Bergen), gaat het om het bestuur van Stichting Fonds Bijzondere Noden Rotterdam ↩︎
  24. Naam is bekend bij de hoofdredactie. ↩︎
  25. Het gaat om artikel 2.24 van het Besluit mandaat, volmacht en machtiging Rotterdam 2012. Meer info ↩︎
  26. Het gaat om:
    - Veerlaan 17-19-21 (Fenixloods II)
    - Schiemond 50 (RDM Veerhuis)
    - Keilestraat 39 (Katoenveem)
    - Angelso 80 (tijdelijke locatie basisschool Het Epos)
    - Harkulo 31 (beoogde locatie Het Epos)
    - Meyenhage 411 (idem)
    - Slinge 303 (kavel, idem)
    - Hietkamp 60 (kavel, idem)
    - Larenkamp 31 (kavel, idem)
    - Batavierenstraat 15 (bedrijfsverzamelgebouw met oa The Ocean Cleanup)
    - Schiekade 101 (Stichting Nieuw Thuis Rotterdam)
    ↩︎
  27. Verkregen met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur. ↩︎
  28. Het enige niet-gemeentelijke vastgoed in het rijtje. Pand is eind 2017 voor 2.750.000 euro door Droom en Daad aangekocht. Verkopende partij was energieleverancier Greenchoice. ↩︎
  29. De voormalige bovengrondse spoorlijn was in handen van ProRail en woningcorporaties Vestia en Havensteder. In 2019 werd de Hofbogen verkocht aan ontwikkelaar Dudok Groep uit Dordrecht. Pijbes had tijdens het verkoopproces nauw contact met ambtenaren en burgemeester Aboutaleb, blijkt uit correspondentie in handen van Vers Beton. ↩︎
  30. Het bestuur van de stichting, eind 2015 opgericht, bestaat uit drie leden: twee worden aangewezen door het college van B en W, de derde door De Verre Bergen, staat in de akte van oprichting. De gemeente is voorzitter, Roelof Prins vertegenwoordigt de belangen van mecenas Van der Vorm. De stichting richt zich naast het organiseren van kunst-, cultuur- en onderwijsactiviteiten voor de inwoners van Rotterdam op de exploitatie, huur en verhuur van de depotvoorziening voor het Boijmans. ↩︎
  31. In november 2018 stapte ze uit het bestuur, blijkt uit gegevens van het handelsregister. ↩︎
  32. Officieel zijn de woningen in handen van Stichting HAL Wonen. Deze stichting is opgericht door HAL Investments 2 bv, wat valt onder beursfonds HAL Holding nv. De meerderheid van de aandelen van dit fonds is in handen van de familie Van der Vorm. ↩︎
  33. In de Kadernota Vastgoed staat hierover: Bij afwijking van de algemene verkoopvoorwaarden (...) is expliciete besluitvorming door de directeur die bij het cluster Stadsontwikkeling over vastgoed gaat, en bij bestuurlijk gevoelige zaken een besluit van de wethouder of eventueel college noodzakelijk. Dit laatste gebeurt bijvoorbeeld bij een onderhandse verkoop aan andere partijen dan zittende huurders. Denk hierbij bijvoorbeeld aan stichtingen die met een pand een bijdrage willen leveren aan de (maatschappelijke) ontwikkeling van de stad (o.a. filantropie)." ↩︎
  34. Bij de technische sessie op een kantoor van De Verre Bergen aan de Batavierenstraat waren behalve raadsleden van Nida, CU/SGP, CDA, GroenLinks, Leefbaar Rotterdam. D66, PvdD, 50Plus, SP en VVD vertegenwoordigers van de gemeente (5), Droom en Daad (2), De Verre Bergen (2), het Job Dura Fonds (2), de Vereniging Rotterdamse Fondsen (2) en onderzoekers (2) aanwezig. ↩︎
Filantroop Van der Vorm
Portret-MG-2014-tumbnail

Maurice Geluk

Chef onderzoeksredactie

Werkt als onderzoeksjournalist, schrijver en docent. Tips? maurice@versbeton.nl

Profiel-pagina
foto

Nora Mabrouki

Illustrator

Nora Mabrouki is een grafisch illustrator die woont en werkt vanuit haar huis in Rotterdam.
Met haar illustraties probeert ze te ontsnappen aan de realiteit en verdwaald ze samen met de kijker naar een ongrijpbare en vaak dromerige wereld.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.