Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer

 

Liever lezen? Je vindt de uitgeschreven versie hieronder!

Bron: beeld: www.youtube.com

Op het beeld achter mij ziet u een man die met zijn zoontje een kapsalon eet in de snackbar. Ook zien we een lichtblauw Australian trainingspak en een gereedschapskist. Het roept de vraag op wat  deze objecten met elkaar gemeen hebben. Vanwege de coronamaatregelen geven we dit minicollege voor een lege zaal, dus ik zal zelf het antwoord maar geven. We zien hier drie zaken die deel uitmaken van de collectie van Museum Rotterdam.

Het museum beschouwt deze items dus allemaal als onderdeel van het Rotterdamse erfgoed. De kapsalon,  omdat deze is uitgevonden in Rotterdam en daar mogen we trots op zijn met z’n allen! Het in Italië vervaardigde Australian trainingspak verwijst natuurlijk naar het grotendeels Rotterdamse muziekgenre gabber. En de gereedschapskist is van een bouwvakker uit Bulgarije die werkzaam was in Rotterdam. Deze objecten werden in het museum tentoongesteld in de vaste opstelling als representatief voor het erfgoed van hedendaags Rotterdam. 

De vraag hoe Rotterdam met haar erfgoed moet omgaan is onder meer weer actueel geworden door de discussie over de toekomst van Museum Rotterdam. De zoektocht naar een goede omgang met het verleden in de stad speelde echter al langer en heeft niet alleen betrekking op het museum. Het is een vraag die breder speelt in de erfgoedwereld. Erfgoedinstellingen zoeken naar hun rol in een snel veranderende wereld. Om twee ontwikkelingen te noemen: digitalisering en inclusiviteit.

Digitalisering schept nieuwe mogelijkheden om erfgoed te bewaren, te tonen en het publiek te betrekken. Daarnaast klinkt al lange tijd de roep dat musea en archieven inclusiever moeten worden, dat hun collecties een betere afspiegeling moeten vormen van de samenleving. De Black Lives Matter beweging heeft dit onderwerp opnieuw op de kaart gezet.

De vraag hoe we met erfgoed om moeten gaan speelt dus niet alleen in Rotterdam, maar zeker in deze stad is de vraag extra prangend. Rotterdam presenteert zich nu eenmaal graag als een moderne stad die altijd vooruit kijkt en op zoek is naar vernieuwing. Waarom zou je dan als stad bezig zijn met erfgoed, want ben je dan niet te veel bezig met het  behoud van het verleden? In dit minicollege willen we juist laten zien dat erfgoed ook vernieuwend kan zijn, omdat erfgoed ook gaat om de toekomst van de stad. 

Eerst maar eens bespreken wat erfgoed eigenlijk is. Een simpele definitie is dat erfgoed gaat over de dingen, verhalen, tradities en herinneringen die we door willen geven aan toekomstige generaties. Die definitie toont direct nogmaals de complexiteit van de omgang met erfgoed in een superdiverse stad als Rotterdam. Want wie is ‘we’ die dingen wil doorgeven aan nieuwe generaties? Rotterdam kent een enorme verscheidenheid aan nationaliteiten – rond de 170 zoals bekend – en daarnaast vele andere gemeenschappen, clubs, en buurten die allemaal hun eigen erfgoed hebben.

Al dit erfgoed is van onschatbare waarde voor de stad. In sociaal, economisch, en uiteraard ook historisch opzicht. Het zorgt voor verbinding tussen mensen en draagt bij aan de identiteit van Rotterdammers en de stad. Economisch gezien maakt erfgoed de stad aantrekkelijker voor toeristen en bewoners. En vanuit historisch perspectief toont erfgoed hoe de stad zich heeft ontwikkeld. Het draagt bij aan onze kennis over het verleden.

Dat erfgoed belangrijk is voor de stad mag duidelijk zijn, maarja, je kèn natuurlijk niet alles bewaren. Herinneren is selecteren, maar hoe gaan we dat doen? Dat brengt ons tot de drie adviezen die kunnen helpen bij de beslissingen over hoe Rotterdam moet omgaan met haar erfgoed. 

1. Erfgoed vind je ook op straat

Het eerste advies is dat erfgoed beschouwd moet worden als dynamisch, als veranderlijk. Behouden en vernieuwen hoeven elkaar niet uit te sluiten. Historische gebouwen kunnen ook bewaard worden door er nieuwe functies aan te geven of ze op aantrekkelijke wijze een nieuw gezicht te geven. Denk bijvoorbeeld aan de succesvolle transformatie van Fenixloods 1 op Katendrecht.

Dat erfgoed dynamisch is blijkt ook uit het feit dat we bij erfgoed niet meer alleen aan gebouwen denken. Wat we als erfgoed beschouwen is ook veranderlijk. De toenemende aandacht voor feesten en rituelen als erfgoed is bijvoorbeeld relatief nieuw voor veel erfgoedinstellingen in Nederland.

Op de West-Kruiskade heeft de Werkgroep Immaterieel Erfgoed zich verdiept in het erfgoed van de straat. Ze gingen daarbij in op onder andere Afro-Surinaamse rituelen, feesten als de viering van het Chinese nieuwjaar en natuurlijk de diverse eetculturen. 

Dit laat zien dat erfgoed niet meer alleen gaat over objecten en gebouwen, maar een levend ding is. Je vindt het niet alleen in het museum maar ook op straat. Er komt dus steeds meer nadruk te liggen op het erfgoed van het alledaags leven, en wat we dan maar even met een rare term ‘de gewone Rotterdammer’ zullen noemen.

vb-live-inarminius

Lees meer

De talkshow over het slavernijverleden van Rotterdam gemist? Kijk ‘m hier terug!

Vers Beton LIVE over het onderzoek van het slavernijverleden van Rotterdam

Dat erfgoed dynamisch is heeft ook te maken met meerstemmigheid. Het besef neemt toe dat het verhaal over het verleden te vaak eenzijdig is verteld, met onvoldoende aandacht voor de rol van onder meer migrantengemeenschappen en vrouwen in de geschiedenis. Onze kennis en ideeën over het verleden ontwikkelen zich gelukkig. Denk bijvoorbeeld aan de drie boeken die enkele weken geleden uitkwamen over het koloniale verleden en slavernijverleden van Rotterdam. 

Het besef dat we erfgoed moeten beschouwen als dynamisch, betekent ook dat erfgoed lang niet altijd gezellig is, en dat ook niet hoeft te zijn. Discussie over het verleden is essentieel om te zorgen dat we recht doen aan het verleden, heden en toekomst van de stad.

De uitdaging is om na denken hoe we dat gesprek in goede banen leiden. Onderzoek en maatschappelijk debat zijn daarbij essentieel, en dat gaat alle Rotterdammers aan.

Erfgoed is niet altijd gezellig, en dat hoeft ook niet. Discussie over het verleden is essentieel

2. Betrek alle Rotterdammers in erfgoedbeleid

Alle Rotterdammers hebben een essentiële stem in dat maatschappelijke debat en daarom is het goed om vanuit de Rotterdammer, en niet de instelling, te vertrekken bij het maken van erfgoedbeleid. Dat is onze tweede advies.

Erfgoed is waardevol omdat het bijdraagt aan ons identiteitsbesef. Dat kan ook heel persoonlijk zijn, en precies daarom loopt zo’n discussie over het verleden niet altijd even soepel. De objecten, beelden en verhalen over het verleden die ik waardevol vind, zijn misschien moeilijk en pijnlijk voor een ander. Als Belg en nieuwkomer in Rotterdam stond ik bijvoorbeeld aanvankelijk onvoldoende stil bij de gevoeligheden rond de naamgeving van de Witte de Withstraat en het gelijknamige kunstencentrum. 

Maar wie zijn we dan als Rotterdammers, als een plek of naam zulke uiteenlopende emoties oproept, precies omdat we zo divers zijn? En wie bepaalt dan eigenlijk wat ons erfgoed is? Recente ontwikkelingen in de sector laten zien dat dat in toenemende mate in samenspraak gebeurt. 

Selecteer erfgoed dus vooral samen mét de Rotterdammer. Beschouw de herinnering en stem, de kennis en de expertise over het stedelijke verleden van elke Rotterdammer als een essentieel, waardevol onderdeel van het stedelijk erfgoed. Ook als dat betekent dat verschillende herinneringen ons als Rotterdammers en gemeenschappen in de stad soms verdelen.

Een erfgoedbeleid dat vertrekt vanuit de Rotterdammer heeft oog voor iets heel cruciaals: het co-eigenaarschap en medezeggenschap over het verleden. Kortom: elke Rotterdammer is eigenlijk een curator. 

Initiatieven van bijvoorbeeld het Verhalenhuis Belvédère en erfgoedlab DIG IT UP laten de meerwaarde en het belang daarvan inzien. In samenwerking met Rotterdammers van diverse pluimage ontdekken en ontsluiten zij nieuwe, vaak onverwachte geschiedenissen. Want ook deze verborgen objecten, beelden en verhalen zeggen iets over hoe inwoners naar zichzelf kijken als burgers van deze stad.

3. Beschouw het als essentieel deel van de toekomst

Recent deed het stadsarchief nog een oproep aan de Rotterdammers om hun ervaringen in coronatijd bij te houden om de collecties van het archief te verrijken. Dergelijke initiatieven doen ons nadenken over de mogelijke betekenissen van onze historische ervaringen voor toekomstige generaties in de stad. Door Rotterdammers centraal te stellen, creëren we dus draagvlak voor erfgoed als een essentieel onderdeel van de hedendaagse stad.

Dat brengt me tot ons derde advies. Zie erfgoed als noodzakelijk voor de toekomst van Rotterdam. Erfgoed gaat niet alleen over vroeger, het gaat vooral over nu, en later. Wat willen we eigenlijk doorgeven aan het Rotterdam van de toekomst? En hoe kan erfgoed ingezet worden zodat het ook bijdraagt aan een betere toekomst?

Wij zien een zinvol erfgoedbeleid dan ook als een kringloop, als een cyclus waarin erfgoed wordt verzameld en ontsloten op zo’n manier dat het voor verschillende Rotterdamse gemeenschappen toegankelijk en ook bruikbaar wordt in de toekomst. Mondelinge geschiedenissen en allerlei grassroots-initiatieven waarbij Rotterdammers centraal staan, kunnen niet alleen inzicht bieden in het stedelijke verleden, ze kunnen ook bijdragen aan beleid voor de toekomst.

Zo mondt een collectie verhalen uit mijn straat in Bloemhof niet alleen uit in een nieuw stukje ontsloten verleden van de stad, maar kan het ook inzicht bieden in de impact van stedelijk beleid rond sociale cohesie in een kwetsbare wijk. 

Te vaak zagen we in het verleden dat archieven weinig of geen oog hadden voor deze bottom-up-initiatieven en de soorten erfgoed die daaruit voortkomen. We kunnen dit alleen voorkomen door te anticiperen op de toekomst. Welke beelden, objecten, verhalen over onze stad gunnen we de Rotterdammer van de 22e eeuw? 

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Digitalisering neemt in deze benadering van erfgoed uiteraard een belangrijke plek in. Rotterdam heeft veel aandacht voor digitalisering en ziet zichzelf als een smart city in vele domeinen, zoals naar voren kwam in het minicollege van Jiska Engelbert. Waarom maken we het erfgoed in de stad dan ook niet smart, door actief verhalen, beelden en objecten te crowdsourcen, ze volgens open standaarden te ontsluiten, vindbaar en toegankelijk te maken voor alle Rotterdammers?

Kortom, Rotterdam moet erfgoed omarmen als een waardevolle factor in stedelijke ontwikkeling omdat het sociaal, economisch en historisch van belang is. Om dat te kunnen realiseren, formuleerden we drie adviezen: benader erfgoed als een dynamisch proces, neem daarbij de Rotterdammer als uitgangspunt en vertrek vanuit het idee dat erfgoed essentieel is voor de toekomst van de stad. 

De samenleving wordt complexer, diversiteit neemt toe. Dit zal leiden tot discussie, ook over het verleden. Maar dat gesprek gaat ons allemaal aan, omdat erfgoedvraagstukken in essentie gaan over hoe we als Rotterdammers samen willen leven.

Studio Erasmus

De volgende Talkshow Studio Erasmus is op dinsdag 15 december. 

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Studio Erasmus van de Erasmus Universiteit. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. Lees hier meer over samenwerkingen.

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Profielfoto-Marianne-Klerk

Marianne Klerk

Marianne is historicus en journalist. Rotterdam is in haar ogen de mooiste stad van Nederland, waar eeuwen van stadsvernieuwing en -vernieling kriskras door elkaar lopen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.