Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
_M8A7974_Willem de Kam-2
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Je boek Jaguarman vertelt over jouw persoonlijke zoektocht naar Surinaamse helden. In Nederland, en dus ook in Rotterdam, is een proces gaande van bezinning omtrent de ‘helden’ van de Gouden Eeuw. Moet Nederland op zoek gaan naar nieuwe helden en waarom zijn die eigenlijk belangrijk?

“Ik denk dat het belangrijk is om voorbeelden te hebben voor hoe je kunt leven. Om te weten dat er bijzondere mensen zijn die bijzondere dingen in hun levens hebben gedaan. Dan denk je “oh, dat is ook een weg die je kunt bewandelen.” In die zin zijn helden belangrijk. Vooral als het dan mensen zijn waaraan je je kan spiegelen. Het is fijn om te weten dat er mensen waren met jouw huidskleur die grootse dingen hebben gedaan. Denk aan Martin Luther King, Malcolm X en de grote schrijver James Baldwin. Maar die mensen kwamen altijd uit de VS.

Ik ben gaan zoeken naar Surinaamse helden omdat mijn vader uit Suriname komt en ik gewoon heel weinig wist over zijn geboorteland. Mijn huidskleur komt daar vandaan, dat was het enige dat ik wist. Nadat ik mijn vader voor het eerst ontmoette op mijn 27ste, zag ik hoeveel ik op hem leek en begreep ik dat de geschiedenis van Suriname van alles met mij te maken heeft. Ik begon mij af te vragen “Waar zijn de James Baldwins van Suriname? En als ze er wel zijn, waarom ken ik ze niet?” Ik ben dus gaan zoeken, zeven jaar lang.

Ik wilde ontdekken wat de geschiedenis van Suriname was, maar wel dat het verteld werd door mensen die op mij en op mijn vader leken. Na heel lang zoeken vond ik het boek Wij Slaven van Suriname, van Anton de Kom. Dat was het eerste bewijs dat er wel degelijk James Baldwins in de geschiedenis van Suriname te vinden waren. De Kom bleek maar het topje van de ijsberg te zijn. Het voelde als mijn taak om mijn podium als schrijver te gebruiken om die Surinaamse schrijvers en denkers weer te laten spreken. Zodat andere mensen die op mij lijken niet zeven jaar lang zelf naar hen moeten zoeken.”

Wat voor betekenis kunnen Surinaamse helden hebben voor Nederlanders die verder geen band hebben met Suriname?

“Elke Nederlander, elk mens, kan iets leren van die Surinaamse helden. Je leert niet alleen hoe verschrikkelijk die geschiedenis van Suriname – of nee, Nederland – was. Je leert ook op een andere manier naar de wereld te kijken. Wij zijn momenteel bezig onszelf uit te roeien. Om iets te veranderen moeten wij nieuwe verhalen vertellen over wat het betekent om mens te zijn. Over hoe wij ons tot elkaar en al het andere leven op aarde verhouden. Wanneer je luistert naar al die ongehoorde stemmen in de geschiedenis van Suriname, dan vind je precies dat: een andere manier om naar de mensheid te kijken.

Er werd altijd gezegd dat mijn kijk op de wereld naïef was. Nu weet ik dat het niet zo is. Sterker nog: er zijn heel veel andere mensen, mensen die op mij lijken, die er ook zo tegenaan keken. Ik voel me gesterkt in mijn eigen wereldbeeld.” 

“Wanneer je luistert naar al die ongehoorde stemmen in de geschiedenis van Suriname, dan vind je precies dat: een andere manier om naar de mensheid te kijken”

Het werd je wens om die Surinaamse helden een podium te geven, met jouw boek. Maar ondertussen kwam eerst het toneelstuk In Suriname, hoe is het idee voor het toneelstuk ontstaan?

“In 2018 had Theater Rotterdam bedacht dat ze een voorstelling wilde maken over de geschiedenis van Suriname. Het moest een leesvoorstelling worden, gebaseerd op ‘In Europa’ van Geert Mak, bestaand uit allemaal aan elkaar geregen fragmenten van verschillende schrijvers. Samen vertellen die fragmenten een nieuw verhaal over de geschiedenis van Europa. Sanneke van Hassel werd benaderd om het vorm te geven. Zij had toen gezegd “dan moet je Raoul erbij halen, want die is hier precies mee bezig.

Het grappige was dat ik op dat moment veel moeite had om een vorm te vinden voor mijn boek. Bij de uitgever begrepen ze niet precies wat ik wilde doen, een podium geven aan die stemmen die ik had gevonden. Maar in het toneelstuk was juist dit precies wat er moest gebeuren. Sanneke en ik hebben daar toen twee maanden aan gewerkt. Wij hebben alle teksten die ik had verzameld overgetypt en in een logische, chronologische volgorde gelegd. ‘In Suriname’ werd toen twee keer gespeeld, in uitverkochte zalen. De reactie vanuit het publiek was overweldigend. Bewijs voor mij dat er inderdaad behoefte was om deze verborgen stemmen een podium te geven. Door In Suriname kon ik met nieuwe moed verder.”

vers_beton_raoul_de_jong_02_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Surinamers en Surinaamse cultuur zijn sterk vertegenwoordigd in Rotterdam. Maar uit de publicatie Het koloniale verleden van Rotterdam blijkt ook dat Rotterdam een veel oudere en duistere band heeft met de voormalige koloniën. Er is flink geprofiteerd van slavernij. Wat betekenen de bevindingen van het onderzoek voor jou als Rotterdammer, geboren om de hoek van de West-Kruiskade? Hoe moet de stad Rotterdam met haar slavernijverleden omgaan?

“Hoe verschrikkelijk en hoe duister die koloniale geschiedenis is, is het eerste dat je vindt als je op zoek gaat. Ik ontdekte dat mijn Surinaamse voorouders het bezit waren van De Nederlandsche Bank. Die bestaat gewoon nog steeds. Ik voelde woede en verdriet, wilde dingen kapot maken, maar ik wilde daar niet in blijven hangen. Ik dacht ook: dit moet niet het enige zijn wat te vinden is in die geschiedenis. Er moet ook een heleboel levenskracht te vinden zijn. Ik zelf ben een bewijs daarvan. Mensen die voor mij kwamen hebben die geschiedenis overleefd. Hoe deden ze dat? Met welke levenskracht?

Ik wilde eindigen bij het licht, bij iets moois dat wij kunnen gebruiken om een betere toekomst te maken. Het is dus belangrijk dat wij daar ook daar naar kijken. Je kunt zeker uitvinden hoeveel Rotterdam nu nog te maken heeft met de slavernij van toen. maar ik denk dat het ook heel belangrijk is dat wij de meneer van de Culturu winkel vragen ‘wat kan ik van jou leren?’ Aan al die mensen die wij op 1 juli over straat zien lopen in hun koninginnen-outfits ‘wat heb jij overleefd om hier te zijn? Wat een wonder dat jij bestaat, vertel mij daarover.’ Ik hoop dat mijn boek daartoe zal leiden. Je kan hele mooie dingen leren over het leven en over het menszijn als je durft te vragen.”

vers_beton_raoul_de_jong_09_Willem de Kam
Beeld door: beeld: Willem de Kam

Het is bijzonder dat jouw blik heel ruimtelijk is. Je bespreekt ook hoe de Nederlandse kolonisten een groot deel van het Surinaams landschap hebben aangepast door de kust te polderen. Heeft deze kennis je blik op het Nederlands landschap veranderd? 

“Het heeft inderdaad mijn blik veranderd. Wat de kolonisten in Suriname hebben gedaan, het inpolderen van het landschap, is hetzelfde als zij hier deden. De natuur moest overheerst worden door de mens, om zoveel mogelijk rijkdom te vergaren. Ongeacht de consequenties voor mens en natuur. In Suriname zie je dat het niet gelukt is, althans niet op de lange termijn, want de natuur neemt ook wraak als je haar probeert te onderdrukken. Stuk voor stuk zijn die plantages weer overgenomen door het moeras.

Als ik hier vanuit mijn studio uit het raam kijk, dan is mijn uitzicht helemaal door mensen gemaakt. Allemaal vierkanten en rechthoeken. De bomen zijn in rechte, nette rijen aangeplant door mensen. Maar toch is ook hier de stem van de natuur. Vaak vliegen hier meeuwen in cirkels in de lucht. Ze volgen hun eigen ritme, hun eigen logica en dat heeft niks te maken met de vierkanten en rechthoeken daar beneden. Op de een of andere manier is het makkelijker geworden om de poëzie van de natuur ook hier te zien. Zij spreekt via grapjes, via vreemde toevalligheden en in alles dat het leven mooier maakt.”

Drie van jouw boeken zijn in zekere zin reisverslagen. Wat drijft jou om Rotterdam keer op keer te verlaten? En waarom keer je toch elke keer terug?

“Mijn zwerftochten beginnen altijd met een vraag over het leven van mensen hier in Nederland. Nederlandse mensen zijn de mensen die ik het beste begrijp. De helft van mijn familie is nu eenmaal Nederlands. Ik begrijp hun trauma’s, hun ongelukkigheden en hun problemen waar ze oplossingen voor zoeken. Daarom schrijf ik, omdat ik hoop dat ik het leven van mijn medemens een beetje leuker kan maken en omdat ik hoop dat ik zo oplossingen bied voor de problemen in hun levens.

Om een antwoord te vinden geef ik het toeval ook een kans. In plaats van boeken in de bibliotheek open te slaan en een thesis te schrijven, ga ik naar buiten. Ik zeg tegen het leven ‘Nou, dit zijn mijn vragen, geef mij antwoorden’. En het leven stuurt het dan op mij af. Reizen helpt daarbij. Ik keer altijd terug naar Rotterdam met het antwoord.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Voorstelling In Suriname

Op 24 en 25 november duikt Theater Rotterdam, ter ere van 45 jaar Surinaamse Onafhankelijkheid, de geschiedenis in met de leesvoorstelling In Suriname: een zoektocht naar Surinaamse schrijvers en andere helden. De voorstelling is gebaseerd op het boek ‘Jaguarman’ van Raoul de Jong. De vrijwel geheel Surinaams-Nederlandse cast van In Suriname bestaat uit o.a. acteurs Pierre Bokma, Aisa Winter, Tjon Rockon en Romano Haynes, schrijvers Raoul de Jong, Karin Amatmoekrim, oud-nieuwslezeres Noraly Beyer, politica Peggy Wijntuin en a capella zang- en percussie groep Black Harmony.

Voor de livestream van de voorstelling op 25 november om 20:30 zijn er nog kaarten beschikbaar: tr.nl/insuriname.

Dit artikel is mogelijk gemaakt door Theater Rotterdam. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. (Meer info)

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

daphne bakker

Daphne Bakker

Daphne Bakker komt uit Paramaribo, Suriname en studeerde landschapsarchitectuur aan de TU Delft. Na een fellowship bij Het Nieuwe Instituut is zij nu redacteur bij Failed Architecture.

Profiel-pagina
willem_profielfoto

Willem de Kam

Fotograaf

Willem de Kam (1988) studeerde grafisch ontwerp aan de Willem de Kooning Academie. Hij fotografeert nu full-time alles van schreeuwende voetbalsupporters tot kruiswoordpuzzelende bejaarden. Hij doet dit voor diverse media en opdrachtgevers uit de culturele en commerciële sector.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.