Voor de harddenkende Rotterdammer
CK2A8287
Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Onderuitgezakt maar geïnteresseerd horen de hoofdrolspelers van de nieuwe film van Reggery Gravenbeek de vragen van de filmmakers aan. “Hoe kleedt Willem zichzelf?”, vraagt regisseur Rien Bexkens aan de 19-jarige Melvin Edmund. Wekelijks komen de filmmakers, trainingsacteurs en acteurs in spe samen in theater Zuidplein om te oefenen voor hun nieuwe film. Een film waarin steekincidenten een belangrijke rol spelen.

“We wilden een film maken die de valkuilen van het straatleven laat zien”, vertelt Gravenbeek. Hij maakt de film samen met regisseur Rien Bexkens, schrijvers Boyd Grund, Sandro Lima en Dennis Rudge. De jongens die in de film spelen kent Gravenbeek via zijn werk bij Team Enkelband, een organisatie die vroegtijdige schoolverlaters en ex-gedetineerden begeleidt. “We zagen dat het aantal steekincidenten in Rotterdam-Zuid toenam. Sommige jongens zijn heel jong als ze er mee te maken krijgen. Een film kan veel van die jongeren bereiken”, vertelt Bexkens.

Hoewel de film een fictief verhaal vertelt, is het probleem met stekende jongeren in Rotterdam levensecht. Onlangs nog, op 10 november, werd een 14-jarige jongen gestoken in de buurt van metrostation Zuidplein. De jongen raakte zwaargewond. Op dezelfde dag werd een 13-jarige jongen aangehouden als verdachte in de zaak. 

Uit cijfers van de politie in ‘Voortgangsbrief aanpak steekincidenten’ aan de gemeenteraad, blijkt dat het aantal steekincidenten in Rotterdam onder jonge Rotterdammers de laatste jaren toeneemt. In 2018 zaten 25 van de in totaal 74 geregistreerde verdachten van steekincidenten in de leeftijdscategorie 12-24 jaar. In 2019 waren dit er 32 en dit lijkt in 2020 op zijn minst geëvenaard te worden. Zo zijn er tot 30 september van dit jaar 24 verdachten van steekincidenten geregistreerd in dezelfde leeftijdscategorie. Meer recente cijfers heeft de politie niet, zo laten zij desgevraagd weten.

Omdat de steekincidenten onder jongeren lijken te stijgen en een oplossing zich nog niet aandient, vroeg de gemeente Rotterdam twee criminologen van de Erasmus Universiteit om de ontwikkeling te onderzoeken. De resultaten daarvan zijn op 10 december gepubliceerd. Criminoloog Robby Roks licht het onderzoek toe, dat hij deed samen met Jeroen van den Broek, ook criminoloog aan de Erasmus Universiteit. Voor het onderzoek kregen zij een databestand van 56 registraties van steekincidenten waarbij jongeren onder de 23 jaar waren betrokken in 2018 en 2019.

Sociale media

Ook een deel van het onderzoek was gewijd aan het uitzoeken hoe de steekincidenten zich verhouden tot uitlatingen van jongeren op sociale media als Instagram, Snapchat, Youtube en in groepsgesprekken van Telegram. De onderzoekers keken bovendien naar de rol van drillmuziek, een subgenre van hiphop dat sinds een paar jaar populair is bij jongeren in Nederland. 

Drillmuziek kenmerkt zich door trage, ietwat eenvoudige beats met harde bassen en komt oorspronkelijk uit de Amerikaanse stad Chicago. Het subgenre werd in 2012 bij hiphopfans bekend toen wereldster Kanye West een remix maakte van het nummer ‘I don’t like’ van de toen nog 16-jarige Chief Keef. De harde, grauwe beats en teksten waaiden vervolgens van Chicago over naar Zuid-Londen. De vuurwapens die geregeld in Amerikaanse drillvideo’s te zien zijn, werden in de Britse video’s ingewisseld voor messen.

Veel media beschrijven een verband tussen steekincidenten en drillmuziek. “Is drillmuziek de katalysator voor de recente geweldsgolf onder jongeren?”, vroeg een journalist van De Volkskrant zich af. Het AD Rotterdams Dagblad beschreef artiesten Qlas en Black – twee drillrappers uit de Rotterdamse wijk IJsselmonde – als “Rotterdamse drillrappers die met messen zwaaien in clips”. 

Tot afgelopen zomer waren er inderdaad vrijwel altijd lange keukenmessen of machetes te zien in videoclips van deze Rotterdammers, die met hun debuutalbum op nummer 1 kwamen in de album top 100. Maar tegenwoordig ontbreken de grote messen in de videoclips van het duo.

Want in augustus werd de 19-jarige Cennethson ‘Chuchu’ Janga neergestoken op de Scheveningse pier. Hij overleed aan zijn verwondingen. De jongen was verwant aan 24, de drillgroep waar Qlas en Blacka onderdeel van zijn. Laatstgenoemde zinspeelde de dag voor de steekpartij nog op een confrontatie met 73 De Pijp. Nadat het misging liet hij op Instagram weten voortaan het goede voorbeeld te willen geven aan zijn jonge fans. De uit de hand gelopen ruzie sloeg “aan het eind van de dag helemaal nergens op”, schreef hij.

“Er zijn vijf steekincidenten waarin je een link met drill zou kunnen zien. Maar dan nog is die link flinterdun”

Als basis voor hun onderzoek kregen Roks en Van den Broek van de gemeente een databestand met 56 registraties van steekincidenten van jongeren in Rotterdam jonger dan 23 jaar. Dit zijn niet 56 afzonderlijke steekincidenten. In een aantal registraties gaat het over hetzelfde incident. De eerste registratie is bijvoorbeeld de aangifte van een slachtoffer in een steekpartij en de tweede registratie van iemand die zegt slachtoffer te zijn, maar later verdachte blijkt te zijn, zo legt Roks uit. 

Nu Roks en Van den Broek het onderzoek hebben afgerond, stellen zij dat de invloed van drillmuziek op de toenemende steekincidenten onder minderjarigen “beperkt” is. “In veel zaken is niet een duidelijke link met drillmuziek te vinden”, vertelt Roks. “Ik had zelf verwacht dat muziek een grotere rol zou spelen. Er zijn vijf registraties waar je een link met drill zou kunnen zien. Maar dan nog is die link flinterdun.” 

De meest duidelijke link is volgens Roks te vinden in een steekincident waarbij een van de betrokkenen een bekende drillrapper was. “Uit de registratie blijkt ook niet dat het een drillrapper is, dat weten we op basis van het onderzoek op social media. In de zaak had hij niet gestoken en geen aangifte gedaan. Hij was erbij aanwezig.”

Bij de overige drie zaken, is de link met de muziek “nog meer op de achtergrond”, vertelt Roks. Zo is er in een registratie de zin ‘Ik ga je shanken’ opgenomen, vertelt Roks. De term shank betekent mes en wordt in drillmuziek vaak gebruikt. “Het is niet een typische Nederlandse straattaalterm”.

Dissen

Bedreigingen aan het adres van rivaliserende rappers zijn niet nieuw binnen het hiphopgenre. De wereldberoemde rappers Tupac Shakur en The Notorious B.I.G. maakten in de jaren ’90 al disstracks naar elkaar. In deze nummers trekken rappers vaak elkaars geloofwaardigheid in twijfel of becommentariëren ze de kwaliteiten van de teksten van de ander. Vaak blijft het bij de muziek, maar soms loopt de spanning zo hoog op dat een fysieke confrontatie onvermijdelijk blijkt. Tupac Shakur en de Notorious B.I.G. werden beiden doodgeschoten.

Het is daarnaast niet de eerste keer dat hiphopmuziek in verband wordt gebracht met criminele activiteiten. In de jaren ’90 was niet drillrap, maar gangsterrap het genre dat jongeren het criminele leven in zou lokken. “Iedere vijf of tien jaar is het iets anders”, zegt regisseur Bexkens. Aanhangers van het genre vinden dan dat rappers gebruikmaken van hun vrijheid van meningsuiting. Tegenstanders stellen dat de rappers jongeren aanmoedigen om het verkeerde pad in te slaan. 

Binnen het hiphopgenre heerst daarnaast al sinds jaar en dag het credo dat je als rapper teksten schrijft over gebeurtenissen die je zelf meemaakt. Rappers die pronkten met criminele activiteiten die ze verzonnen hadden, werden in de jaren ’80 en ‘90 gekscherend ‘studiogangsters’ genoemd in de Verenigde Staten. De grote mond die ze in de studio hadden, werd op straat niet nageleefd en tastte de geloofwaardigheid van de rapper aan.

Aan dit credo geven drillrappers goed gehoor, zoals bijvoorbeeld te horen was in de teksten die geschreven werden in de nasleep van de dodelijke steekpartij op de Scheveningse pier. Het steekincident was het gevolg van een langlopende vete tussen de Rotterdamse drillgroep 24 en de Amsterdamse groep 73 De Pijp. Onlangs brachten rappers van 73 De Pijp een videoclip uit bij hun nummer ‘De Pier’.  De teksten en beelden bevatten voornamelijk verwijzingen naar het steekincident van afgelopen zomer. In de video zijn onder andere sfeerbeelden van de pier in Scheveningen te zien, afgewisseld met snapchatberichten uitgewisseld tussen de beide kampen en beelden van de rappers die tussen geïmproviseerde lijkzakken staan. “Maak die hele kanker strand chaos”, klinkt in het nummer.

De openheid van zaken die drillrappers in hun nummers geven, zorgt er waarschijnlijk voor dat veel mensen de link leggen met het messengeweld. “Het is te makkelijk om te zeggen dat het niets doet, maar muziek is niet de enige plek waar de beledigingen voorkomen”, stelt criminoloog Roks. “Het is breder. En die aspecten zijn zorgwekkender dan de muzikale component. Een groot deel van de beledigingen gaat niet via de muziek.”

CK2A8338
Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Youtube-reacties en Telegram-chatrooms

Met de steekincidenten onder jonge Rotterdammers worden ruzies tussen jongeren uitgevochten die zijn ontvlamd in alle hoeken van het internet, zo zag Roks. Middels compilatievideo’s en in reacties onder YouTube-video’s, maar ook in chatrooms van de berichtendienst Telegram. “Het is iets dat jongeren zelf gecreëerd hebben”, volgens Roks.

Dit beeld herkennen filmmakers Reggery Gravenbeek en Rien Bexkens. Voordat ze begonnen met het werken aan de film, vroegen ze jongens uit de wijk naar hun ervaringen in de buurt. “Ruzies tussen jongeren uit verschillende wijken zijn van alle tijden. Alleen als je vroeger door jongens uit een andere wijk in elkaar werd geslagen, wisten misschien een paar jongens uit de buurt het”, vertelt Gravenbeek. “Als je nu een paar klappen krijgt, ziet de halve regio het via beelden op sociale media”, volgens Bexkens.

Gravenbeek is een ongelukkige ervaringsdeskundige. Zestien jaar geleden probeerde hij op straat een ruzie te sussen en werd hij gestoken in zijn voorhoofd, slaap en borst. “Eerst was ik verbaasd dat het nu nog steeds gebeurt. Daarna realiseerde ik mij dat wat met mij gebeurde van alle tijden is. Vanuit je omgeving wordt druk uitgeoefend om te laten zien dat je een man bent. Alleen die druk is nu veel groter door sociale media.”

“Er zijn maar weinig jongens die dit doen omdat ze het zelf willen”, vervolgt Gravenbeek over de steekincidenten. “Het is het willen voldoen aan bepaalde verwachtingen. Niet bewust eigen keuzes durven maken. Heel veel jongens maken keuzes omdat ze denken dat dit van ze verwacht wordt. ”

De 19-jarige Melvin Edmund is een van die jongeren die door Gravenbeek werd benaderd voor de film. Toen Gravenbeek Edmund vroeg mee te doen, hoefde hij niet lang te twijfelen. “Reg is een icoon in de buurt.” De problemen waar de personages uit de film mee te maken krijgen, zijn hem bekend. “Ik leef erin”, vertelt hij. “Jongens lopen met messen omdat ze vijanden hebben gemaakt.” Edmund maakt geen vijanden. “Als ik een kant moet kiezen, kies ik die van mijzelf.”

In de film van Gravenbeek over de steekincidenten belanden bepaalde hoofdpersonages door hun keuzes in steeds grotere problemen. Andere personages maken andere keuzes en kunnen bepaalde problemen voorkomen. “Doordat jongeren het verhaal in de film zien, denken ze: Damn. Als hij die keuze niet had gemaakt was het anders gelopen.”

Maatregelen

Lokale politici worstelen met het vraagstuk rond de messentrekkende jongeren in Rotterdam. Burgemeester Aboutaleb kwam in februari van dit jaar met het plan om ouders van jongeren die messen dragen een boete van 2.500 euro te geven. Dat idee kon aan de Coolsingel op weinig steun rekenen. “De ouders hebben niet altijd de middelen om dit gedrag een halt toe te roepen”, vertelt Roks. “Zo’n boete brengt ook weer extra problemen het gezin in.” 

In dezelfde maand werd het Rotterdams Aanvalsplan Wapengeweld van fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam Joost Eerdmans gepresenteerd. Hierin opperde Eerdmans om de bevoegdheden van de politie omtrent preventief fouilleren uit te breiden, maar ook om de leeftijd en etniciteit van de daders te registreren. “Politieke correctheid mag hierbij geen obstakel vormen”, schrijft de oud-wethouder. 

Landelijk wordt er ook naar oplossingen gekeken voor het messengeweld. Zo presenteerden minister Ferd Grapperhaus (Justitie & Veiligheid, CDA) en minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) begin november het ‘Actieplan Wapens en Jongeren’, waarin een wetsvoorstel wordt beschreven dat de verkoop van messen aan minderjarigen moet verbieden.

Het dragen van een wapen is bij wet verboden. De hoogte van de straf is onder andere afhankelijk van het soort wapen en is bepaald in de Wet wapens en munitie. Maar de maximumstraffen in deze wet gelden voor volwassenen. En afgelopen jaar bleek zo’n 20 procent van de geregistreerde verdachten van steekincidenten in Rotterdam jonger dan 18 jaar. 

In de Wet wapens en Munitie zijn wapens ingedeeld in vier categorieën, waarvan de maximumstraf verschilt. Stiletto’s en vlindermessen bevinden zich in Categorie I, waarvoor een maximumstraf geldt van 9 maanden. De lange keukenmessen en machetes die ook in de steekpartijen worden gebruikt, vallen onder Categorie IV. Dit zijn wapens waarvan “redelijkerwijs” kan worden aangenomen dat zij zijn bestemd om letsel aan personen toe te brengen. De maximumstraf voor het dragen van deze wapens is voor volwassenen een geldboete van 8.700. 

Maar voor minderjarigen gelden andere straffen. Tot 16 jaar kan maximaal 1 jaar jeugddetentie worden opgelegd. Tussen 16 en 18 jaar is de maximum jeugddetentie 24 maanden. In principe kan een jongere voor het dragen van een mes dus jeugddetentie krijgen waar een meerderjarige weg zou kunnen komen met een boete. Maar in de praktijk moet de rechter bij het opleggen van de straf aan een minderjarige opletten dat die in verhouding staat tot de straf die voor volwassenen geldt. 

CK2A8294
Beeld door: beeld: Fleur Beerthuis

Gedragsverandering

Het verschijnsel van de jongeren die met lange messen rondlopen is een vrij recent fenomeen, waardoor er nog weinig wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar de oorzaken hiervan. Tegelijkertijd blijven jongeren die net de brugklas achter de rug hebben, elkaar neersteken en wordt de behoefte aan maatregelen steeds groter.

Dit zorgt volgens Roks voor een “interessant spanningsveld” tussen mogelijk vroegtijdig oplossingen aandragen en wachten op oplossingen die aantoonbaar werken. “Als ik puur als wetenschapper spreek, moet je eerst goed inzicht in de problematiek eromheen krijgen. Dat is een stap die in de huidige politieke context vaak wordt overgeslagen terwijl er vergaande maatregelen worden ingevoerd. Aan de andere kant is de lokale problematiek soms zo dat je niet kunt wachten op wetenschappelijk onderzoek.” Een oplossing voor het probleem rond messentrekkende jongeren is niet eenduidig. 

In Rotterdam is er volgens Roks wel “ruimte om een gedragsverandering te bewerkstelligen” bij jongeren die met een mes rondlopen. “Anders dan op sommige plekken in Engeland en in de Verenigde Staten is er hier niet een lange geweldscultuur.” Die gedragsverandering zou volgens Roks kunnen komen door “de inzet van oudere jongeren in die wijken waar mensen met messen rondlopen”.

“Wijkagenten zouden meer in de onlinecultuur moeten duiken waar het probleem rond messengeweld vaak wordt aangewakkerd. Daar krijgen ze nu geen uren voor”

Met de resultaten van het onderzoek hopen Roks en Van den Broek dat ze hulp kunnen bieden aan partijen die vanuit zorg en repressie bezig zijn met de jongeren. Voor hen is de belangrijkste aanbeveling die Roks en Van den Broek in hun onderzoek opvoeren: “professionals moeten online zijn. Als dat niet zo is, komen we niet eens tot de kern van het probleem.” Wijkagenten zouden meer in de onlinecultuur moeten duiken waar het probleem rond messengeweld vaak wordt aangewakkerd of gestimuleerd, zo vertelt Roks. “Nu wordt er een beetje verwacht dat ze het erbij doen. Daar krijgen ze geen uren voor.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Reggery Gravenbeek en Rien Bexkens hoopt dat hun film jongeren in een nog vroeger stadium kan waarschuwen. “Ik herken veel in de verhalen die de jongens vertellen”, vertelt Gravenbeek. “Door de verhalen te verwerken in een film kun je mensen waarschuwen en nemen ze het makkelijker op dan als ik mijn verhaal tegen ze vertel. En al kan ik een of twee jongeren behoeden voor het pad dat ik heb bewandeld, dan is dat toch al winst.”

De verschijningsdatum en titel van de film van Reggery Gravenbeek en Rien Bexkens zijn nog onbekend. Ze verwachten eind januari met filmen te beginnen in de straten van Rotterdam.

De onderzoeksresultaten van de criminologen zijn hier te lezen. 

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

IMG_2371

Joost Baumgardt

Joost Baumgardt (1995) woont in Rotterdam-West en werkt als freelance journalist voor onder andere het AD Rotterdams Dagblad en NRC. Hij maakt daarnaast tekeningen van krijt. Als hij niet met verhalen bezig is, luistert hij muziek of rijdt hij op zijn skateboard door de stad.

Profiel-pagina
Fleur.2

Fleur Beerthuis

Fotograaf

Fleur Beerthuis studeerde aan de Willem de Kooning Academie en werkt nu als fotograaf. Ze vindt Rotterdammers geweldig. Door mensen te portretteren ziet zij een glimp van hun werelden. Ze is nieuwsgierig naar hoe andere mensen leven en denken. Met beelden probeert zij hun verhalen zo goed mogelijk over te brengen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.