Voor de harddenkende Rotterdammer
Emrah Köker(re) eigenaar van Body Muscles Supplementen Groene Hilledijk Rotterdam 2020 01 26 foto Joke Schot (Kopie)
Emrah Köker van Body Muscles op de Groene Hilledijk Beeld door: beeld: Joke Schot

De gemeente, ondernemers en buurtbewoners zijn gelijk begonnen met het opruimen van glasscherven en losliggende bakstenen. Toch ligt de Beijerlandselaan in Feijenoord er verslagen bij op de dag nadat een groep relschoppers grote vernielingen aanrichtte. De plunderingen zijn als een doodsteek voor veel Rotterdamse ondernemers, die het toch al moeilijk hebben. Wat is er met deze jongeren aan de hand?

Jeroen van den Broek sprak de afgelopen week veel met jongeren om te voorkomen dat ze zich aansluiten bij de harde kern van relschoppers. En om ze een hart onder de riem te steken. Van den Broek is criminoloog aan de Erasmus Universiteit, waar hij onderzoek doet naar de online straatcultuur en jeugdcriminaliteit. Over de telefoon vertelt hij hoe hij de opstanden van de afgelopen weken ziet: “Iedereen is klaar met de coronamaatregelen. Ikzelf ook. Er is een klein groepje jongeren dat gebruik heeft gemaakt van het momentum van onrust, ontstaan in de ontevredenheid die er al was.”

“Maar”, zegt van den Broek, “er is een hele grote groep jongeren die hun frustratie niet op deze manier gebotvierd heeft. Juist voor hen is het klote als we ze nu met die relschoppers over één kam scheren. Die negatieve aandacht voor een kleine groep raddraaiers verhindert een constructief gesprek over de belangen van jongeren in de coronacrisis.”

Veel jongeren zoeken normaal hun verbinding met anderen op straat. Dat valt, na veel andere dingen, nu weg. Volgens van den Broek wordt er te weinig naar jongeren geluisterd. “Het feit dat de scholen dicht zijn terwijl er nog mensen op kantoor zitten bewijst dat de belangen niet in alle opzichten evenredig worden behartigd.”

Eindhoven, Urk en Rotterdam

Wie de daders zijn, is volgens deskundigen nog lastig om te zeggen. “Als je naar de rellen in Eindhoven, Urk en Rotterdam vergelijkt, dan zie je hele uiteenlopende groepen en mensen, van hooligans tot probleemjongeren uit de wijk”, stelt criminoloog Abdessamad Bouabid. Een woordvoerder van de politie Rotterdam bevestigt dat er geen eenduidig profiel van de jongeren is. Een eerste analyse van de politie leert dat het gaat om ‘veelal jonge jongens uit de buurt die nog bij hun ouders wonen’.  

Bouabid doet etnografisch onderzoek naar jongeren in de multiculturele stad. Hij heeft de rellen, net als zijn collega Van den Broek, nauwlettend gevolgd. Aan het begin van het telefoongesprek waarschuwt hij dat hij geen eenduidige verklaring kan geven voor de rellen. “De redenen waarom iemand overgaat tot dit soort gedrag verschilt per individu. Dat maakt criminologie, en de duiding ervan, zo ingewikkeld.”   

Volgens Bouabid scheppen sociaaleconomische factoren samen met de opkomst van complottheorieën, omstandigheden voor potentiële relschoppers. Bouabid: “Factoren als stigmatisering en weinig kansen op de arbeidsmarkt kunnen zorgen voor een anti-overheidsentiment, en een aversie tegen de politie. Maar uiteindelijk zijn dat geen directe triggers om echt over te gaan tot geweld.”

“Voor die jongens zijn verveling en het niet kunnen uiten van spanning de belangrijkste aanleiding om over de scheef te gaan”

Wat dat wel zijn? Voor die jongens zijn verveling en het niet kunnen uiten van spanning de belangrijkste aanleiding om over de scheef te gaan, stelt Bouabid. En de anonimiteit van de massa is aanlokkelijk. Bouabid: “Je kan je makkelijk verstoppen in een groep van honderden. Veel jongeren op Zuid droegen een mondkapje. Dat was niet tegen corona, maar omdat ze niet herkend willen worden.”

“De anarchie van het moment lonkt: je laat je op zo’n moment door niemand iets vertellen. Een moral holiday, noemen we dat in de criminologie,” vult Van den Broek aan. “Dat is niets nieuws. Zelfs het slopen in eigen stad niet. Dat zagen we ook bij de Feyenoord-supporters op de Coolsingel in 2017.”

Fotograaf Joke Schot was de dag na de avondklokrellen van maandag 25 januari op de Beijerlandselaan en de Groene Hilledijk. Bekijk hieronder de hele fotoserie.

Theorie in de prullenbak

Ook op de Beijerlandselaan is het al eerder misgegaan. Zo werd er tijdens de jaarwisseling van 2016 ook flink gesloopt. Is de wijk zo’n plaats voor relschoppers? Van den Broek: “Ik heb wel een vermoeden dat het om jongens gaat die al eerder over de schreef zijn gegaan. En het kan zijn dat de Beijerlandselaan nu na die jaarwisseling gezien wordt als het plekkie om te komen rellen. Daarnaast is de straat ook praktisch: je bent er makkelijk weg als de politie komt.”

Bouabid waarschuwt dat er snel geroepen wordt dat het ‘weer de buitenlanders zijn’ wanneer er incidenten zijn in Rotterdamse wijken. Bouabid: “Zo’n etnische verklaring was populair in de jaren negentig, maar binnen de criminologie ligt die theorie allang in de prullenbak.”  

“Zo’n etnische verklaring was populair in de jaren negentig, maar binnen de criminologie ligt die theorie al lang in de prullenbak”

Om duidelijk te maken hoe onzinnig de etnische verklaring is draait Bouabid de vraag om: “In plaats van je af te vragen waarom de rellen op de Beijerlandselaan zijn uitgebroken, kan je je ook afvragen waarom het in Nederland überhaupt zo escaleerde. Je kunt dan een culturele verklaring zoeken: dat de Nederlander liberaal is, vrijheid gewend is en er niet van houdt om te doen wat hem gezegd wordt.” Een beeld dat alle Nederlanders over een kam scheert, dus. 

Bouabid vervolgt: “Als dat de juiste verklaring zou zijn, dan zou je verwachten dat alle Nederlanders zich geroepen voelen om te gaan rellen. Maar het was eigenlijk maar een hele kleine groep, vooral in de steden.” Zo’n verklaring zegt dus misschien wel wat op macroniveau, maar niks op microniveau. Of in dit geval: waarom specifieke personen wel overgaan tot geweld.

Opgezweept

Jongeren vonden elkaar tijdens en voor de rellen vooral via de berichtendienst Telegram. Op Telegram kan je anoniem deelnemen in openbare chatgroepen. Die zijn gewoon te vinden door bijvoorbeeld te zoeken op ‘rellen’. Van den Broek: “In zo’n groep wanen jongeren zich anoniem en valt de behoudendheid die ze normaal hebben weg.”

De app biedt ook de mogelijkheid om real time beelden te delen. Daardoor kon je vanaf je bank zien hoe het er buiten aan toe gaat. Tientallen beelden van vernielingen werden gedeeld, met de locaties van waar het ‘heet is’, en oproepen om ook te komen. Van den Broek kan zich wel voorstellen dat sommige jongeren daardoor opgezweept worden. “Voor die jongens is het stoer te kunnen claimen dat ze een oproep hebben geplaatst waar veel mensen op af komen.”

Van den Broek heeft zelf ook een kijkje genomen in de openbare groepen op Telegram. “Het is een bont gezelschap van achtduizend mensen in één chat. Die hebben verschillende intenties. Er zit extreem rechts in, die zeggen ‘we gaan mekka slopen’, tot mensen die songteksten posten of letterlijk schijtporno sturen.”

Die diversiteit is volgens van den Broek ook waar de chatgroepen aan ten onder zijn gegaan. “Er werden zoveel berichten en oproepen geplaatst dat het moeilijk werd te weten waar je heen moet als je het echt bont wil maken.” Voor de politie zijn de groepen ook makkelijk vindbaar. Van den Broek: “Als ze merken dat de politie erbij komt wordt de chat gekscherend omgedoopt tot ‘politiechat’” 

Als ze merken dat de politie erbij komt wordt de Telegramchat omgedoopt tot ‘politiechat’”

Doordat posts op Telegram anoniem zijn, en veel jongens onherkenbaar de straat opgingen, was het lastig om te achterhalen wie de daders zijn. Maar volgens van den Broek heeft de politie de verschillende online groepen goed gemonitord. “Ik merkte dat de politie goed op de hoogte was van wat er online gebeurde. En ook dat ze van een aantal opruiers toch snel hebben kunnen achterhalen wie het waren.”

Van den Broek is zeer te spreken over het politieoptreden: “Het is goed dat ze die jongeren uit de anonimiteit hebben weten te halen, dat de schade op hen verhaald wordt, en dat ze verantwoordelijk worden gehouden. Ook voor opruiing van een hele groep. Dan is het ineens niet zo stoer meer om driehonderd man op de been te krijgen.”   

Beide criminologen zijn het erover eens dat het toepassen van snelrecht effectief is bij dit soort rellen. Bouabid: “Het is net als met kinderen: je moet meteen straffen als ze iets verkeerds doen. Als je dat een half uur later doet, associëren ze de straf niet meer met hun gedrag.” 

Van den Broek vult aan: “Raddraaiers moeten keihard aangepakt worden. Maar repressie en preventie moeten wel hand in hand gaan.” Preventie moet vooral gebeuren door jongeren weerbaarder te maken, stelt Van den Broek. “Dit bereik je door jongeren te helpen om de wereld om zich te heen te duiden, zodat ze weten wat hun rol daarbinnen is. Hiervoor moeten ze leren hoe ze dingen op social media interpreteren: dat je bijvoorbeeld niet alles wat een rapper roept voor waar aanneemt.”

Het is belangrijk dat dit soort dingen op jonge leeftijd aangekaart worden. Van den Broek denkt dat de aanpak op Zuid, zoals het onderwijsprogramma van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid, hiervoor wel op de goede weg zit. “Er wordt veel in onderwijs geïnvesteerd. Het jongerenwerk is superwaardevol. We zien het topje van de ijsberg, maar we gaan het water verwarmen, en de sociale omgeving aanpakken om jongeren het gevoel te geven dat ze wel meetellen.”

Schermafbeelding 2021-02-01 om 23.35.22

Lees meer

Hoe kan Rotterdam beter omgaan met haar ‘probleemwijken’?

Minicollege door socioloog Frank van Steenbergen over sociale ongelijkheid

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Manon

Manon Dillen

Manon (1992) is econoom en filosoof. Ze heeft haar hart verloren aan de stad die er geen schijnt te hebben.

Profiel-pagina
Joke Schot foto Roland Huguenin 2016 (4) (1) 72 dpi

Joke Schot

Fotograaf

Joke Schot (Rotterdam, 1958) voer als schippersdochter over de Europese binnenwateren. Experimenterend ontdekte zij de basisprincipes van de fotografie. Vanaf 1985 werkt ze in opdracht. Naast muziek- en theaterfotografie richt ze zich via reportages op verhalen achter mensen in hun omgeving. De stad is haar favoriete werkterrein, haar context altijd sociaal-maatschappelijk.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.