Voor de harddenkende Rotterdammer
09_Maasvlaktestrand_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Sinds het stuk land van Maasvlakte 2 tussen 2007 en 2013 aan de zee onttrokken is om de Rotterdamse haven uit te breiden, zijn de stranden van het gebied ook een geliefde plek voor recreanten. Het is een relatief onontdekte parel in de zomer, de nabijgelegen Natura 2000-gebieden zijn in trek bij vogelspotters en kite- en golfsurfers beschouwen het als een van de beste surfspots van de lage landen. De specifieke ligging – een stuk land dat ver uitsteekt in de zee –  is uniek. Maar diezelfde ligging maakt Maasvlakte 2 ook heel geschikt voor het opwekken van windenergie. Daarom is de kustlijn in het  bestemmingsplan van 2018 dan ook aangewezen als locatie voor een nieuw windmolenpark. 

De bedoeling is dat er tussen 2022 en 2023 in totaal 22 windturbines aan de kustlijn worden geplaatst. Ze moeten jaarlijks ruim vierhonderd gigawattuur groene stroom opwekken. Dat is een hoop: het equivalent van zo’n 138.000 huishoudens, en een toename van zo’n tachtig procent op de hoeveelheid windenergie die we momenteel al opwekken binnen Rotterdam. 

Het park zal alleen geen Rotterdamse huishoudens van elektriciteit gaan voorzien: het Rijk is grondeigenaar en opdrachtgever en wordt zelf ook de voornaamste afnemer. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wil zo in 2030 volledig onafhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Energieleverancier Eneco kreeg begin vorig jaar de aanbesteding voor de bouw van het park en 25-jarige exploitatie gegund van Rijkswaterstaat (RWS). 

01_Maasvlaktestrand_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Postzegel van een belofte

Maar de afgelopen maanden zochten steeds meer partijen de media op om hun zorgen of ongenoegen over het windmolenpark te uiten. Onder hen zijn belangenpartijen voor watersport, natuurbeschermingsorganisaties en – opvallend genoeg – de Rotterdamse reddingsbrigade. Ook stelden Leefbaar Rotterdam en de Partij voor de Dieren vragen in de gemeenteraad. Dit is op zichzelf niet vreemd: windmolenparken roepen niet bij iedereen warme gevoelens op, en dergelijke omvangrijke bouwprojecten schuren vaker met recreatie en natuur. 

Toch lijkt hier meer aan de hand te zijn. Al deze partijen ageren namelijk niet zozeer tegen de molens zelf, maar zijn juist kritisch op de manier waarop met hun inspraak is omgegaan. Uitvoerder Eneco, opdrachtgever RWS en de gemeente (die hier de toekenning van de vergunningen coördineert) zijn verplicht te zorgen dat belanghebbende partijen kunnen meepraten en meebeslissen, voordat vergunningen worden verleend. Dat schrijft de Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht (WABO) zo voor. Maar het lijkt er sterk op dat het belang van recreatie bij voorbaat al ondergeschikt was aan de plannen van Eneco en RWS, stellen diverse betrokkenen. Zij vragen zich af hoe zinvol de participatieprocedure vanaf de start van het traject dan eigenlijk was. 

“Men dacht in eerste instantie: het kan allemaal wel samen,” zegt Paul Smelt van het Watersportverbond, de belangenorganisatie voor watersporters. “Tien jaar geleden zijn er beloftes gedaan dat dit ondanks de plannen voor windmolens ook een recreatief gebied kan blijven. Dat blijkt nu niet zo te zijn. Toch heeft de politiek heeft nog altijd de keuze om de omgeving zo in te richten dat alle partijen er gebruik van kunnen maken. Dat lijkt nu een postzegel van een belofte te worden.” 

Aan tafel

Waar komt die teleurstelling over de procedure precies vandaan? Eneco lijkt in elk geval wel degelijk transparant over de plannen. Er zijn diverse informatiebijeenkomsten georganiseerd en er is een overzichtelijke website. Eneco en RWS hebben daarnaast het afgelopen jaar met partijen uit de haven en natuurbeschermingsorganisaties aan tafel gezeten om het windmolenpark verder uit te werken. Op basis van die gesprekken zijn er bijvoorbeeld een vogelradar en een stilstandvoorziening (zodat de molens stoppen met draaien wanneer een zwerm vogels nadert) toegevoegd aan de ontwerpen. 

Er was bovendien een procedure waarin alle betrokken hun visie op het project konden geven. Die ging zoals de genoemde WABO voorschrijft: Eneco heeft een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) uitgebracht, over de mogelijke gevolgen voor anderen in het gebied: de havenbedrijven, scheepvaart, recreatie op het strand en de flora en fauna in de omliggende Natura 2000-gebieden. 

Die gevolgen zijn in een Milieueffectrapportage (MER) onderzocht voor twee verschillende formaten windmolens en het rapport is door een onafhankelijke adviescommissie beoordeeld. Daarna heeft Eneco het ontwerp van het park vastgesteld (het Voorlopige Ontwerpbesluit) en de nodige vergunningen en ontheffingen aangevraagd. 

Voor de vorm

Alleen: een hoop mensen konden zich niet vinden in het ontwerp en de MER. In november en december 2020 hadden belanghebbenden zes weken de tijd om hun op- en aanmerkingen te geven. Ze konden een zienswijze indienen. Dit is geen bezwaarschrift, maar een manier om de gemeente erop te wijzen dat bepaalde aspecten van het ontwerp negatieve gevolgen hebben, en anders zouden kunnen of moeten. Er werden 54 zienswijzen ingediend, zowel door belangenpartijen als particulieren. 

Wat is het voornaamste probleem? Die indieners (officieel: reclamanten) hebben moeite met de twaalf windmolens op het strand, aan de westkant van het gebied (de overige tien komen op de dijk aan de noordkant van Maasvlakte 2).  Eneco kiest voor die plek omdat die op veilige afstand is van een toekomstige kabel- en leidinggoot van het havengebied, mocht er onverhoopt iets misgaan met een windmolen. 

Een aantal van deze turbines op het strand komt bij vloed in het water te staan. Volgens de MER zijn de risico’s daarvan op dit ‘extensief gebruikte’ gebied te verwaarlozen. Maar het is precies het stuk waar veel kite- en golfsurfers zich ophouden. “De sectie over golfsurfen is geschreven door iemand die geen verstand van of praktijkervaring heeft met surfen,” zegt Allard Pheifer van de Holland Surfing Association (HSA). De vereniging laat in zijn ingediende zienswijze weinig heel van de MER. “Wij zijn als belangengroep niet geconsulteerd, daardoor is ook naar ons idee het risico niet adequaat weergegeven.” 

De HSA wil dan ook dat de windmolens die op het strand gepland zijn, ergens anders komen. Eneco paste na hun commentaar weliswaar de MER enigszins aan. “Het is nog steeds een heel theoretisch verhaal dat niet gestoeld is op de praktijk. Om het banaal te zeggen: wij zien de reactie op onze zienswijze als iets wat moest gebeuren voor de vorm, maar vinden dat er totaal geen intentie was om inhoudelijk naar onze argumenten te kijken,” zegt Pheifer. 

Draconische oplossing

De HSA liet het er niet bij zitten en stuurde ook wethouder Duurzaamheid Arno Bonte een petitie die door ruim achtduizend surfers werd ondertekend. Het mocht niet baten: op vrijdag 29 januari kreeg Eneco de benodigde vergunningen. Wie door de 151 pagina’s tellende reactie van het college op de ingediende zienswijzen scrolt, ziet dat de meeste reclamanten nul op rekest krijgen.

Daarvoor is een verklaring: de plaats van de windmolens in het ontwerpbesluit stond inderdaad eigenlijk al niet meer ter discussie, licht wethouder Bonte toe. Want die was in 2018 al bepaald in het bestemmingsplan. “Destijds is de keuze gemaakt om het extensief gebruikte strand aan te wijzen voor het opwekken van duurzame energie. Daar is toen de inspraakprocedure gevolgd die bij elk bestemmingsplan geldt en daar is ook volop gebruik van gemaakt1.” Veel van de betrokkenen wisten dat niet, zeggen zij.  “Waar wij vooral van balen, is dat je als burger en belangengroep altijd maar op de hoogte moet zijn van alles wat er besloten wordt”, zegt Pheifer teleurgesteld. “Destijds heeft zich dus eigenlijk al de discussie afgespeeld die we nu weer voeren. Maar nu zijn we te laat.”

De kitesurfliefhebbers trekken helemaal aan het kortste eind. “We worden met een kluitje in het riet gestuurd,” zegt Richard Dorland van de Nederlandse Kitesurfvereniging (NKV). Eneco schreef in de MER al dat de windmolens een gevaar zijn voor kitesurfers. De NKV schoof daarop aan om de mogelijkheden te bespreken en diende een zienswijze in. Tot hun grote verrassing koos het college voor een heel andere, draconischer oplossing: kitesurfen wordt in het gebied verboden. 

“We hebben serieus geïnvesteerd om er op ambtelijk niveau uit te komen”, stelt Dorland. “We hadden de indruk dat het wel ging lukken, maar er wordt niks toegegeven. Dat is wel zuur.” Bonte snapt de teleurstelling, maar wijst er weer op dat de locatiekeuze al was gemaakt. “Je zou het ook positief kunnen zien: men heeft tien jaar kunnen kiten op een plek waar windmolens gepland stonden.” De gemeente onderzoekt of er nieuwe kitespot kan worden aangewezen, maar de beoogde plek bij het Slufterstrand ligt volgens natuurorganisaties weer te dicht bij vogelkolonies. Er volgt nog een milieutoets.

03_Maasvlaktestrand_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Politieke keuze

Vasthouden aan die plek die in het bestemmingsplan staat,  is volgens Paul Smelt van het Watersportverbond “een politieke keuze”. “Je kan ook drie windmolens minder neerzetten. Het is zo ontstaan dat dit een gebied is met mooie golven waar veel mensen van genieten. Waarom zou je dat niet de ruimte geven met een kleine aanpassing? De houding van de gemeente is op dit moment: alles moet wijken.”

Bonte vindt desondanks dat alle zienswijzen en gesprekken toch niet voor niks waren. “Wat mij betreft was de participatie zinvol, maar niet voor de wenselijkheid en locatie van de windmolens. Dat heeft eerder gespeeld. De vraag was nu hoe de molens zouden worden ingepast en wat de effecten daarvan zijn. Een van de zaken die daar bijvoorbeeld uit naar voren kwam en die heel zinvol was, was de input van de Reddingsbrigade.”

De Rotterdamse Reddingsbrigade maakte zich inderdaad zorgen: over de erosie die onder water diepe gaten rond de molens veroorzaakt en verraderlijke stroming kan opleveren. “Onze zorgen worden wel erkend, maar niet serieus genomen”, meent Bas Berkhof, bestuursmedewerker van de Brigade. “Het verweer van Eneco was aanvankelijk dat het stuk niet het hoofdrecreatiestrand is en het dus wel meeviel. Maar er is zand en water: mensen recreëren daar.” 

De Reddingsbrigade zocht daarom de media op samen met Leefbaar Rotterdam, waar Berkhof ook campagnemedewerker is. De zorgen van de Reddingsbrigade over de windmolens zijn volgens hem niet politiek gekleurd. “Wij zijn niet tegen windmolens, maar voor veilige recreatie.” Eneco paste daarop toch het ontwerp aan, door de palen op betonnen platen te zetten. 

Maar ook dit stelde de Reddingsbrigade allesbehalve gerust. “We weten helemaal niet of dat werkt. Het is een apart stuk strand en Eneco heeft nog nooit eerder windmolens in een vloedlijn gezet. De laatste keer dat we ze spraken, liepen er nog offertes om het precieze effect in een proefopstelling te onderzoeken. Maar ondertussen zijn er wel vergunningen verleend. Een heel aparte manier van werken”, concludeert Berkhof. Dat ligt genuanceerder, werpt wethouder Bonte tegen: “Op basis van onze inschatting werkt dit. Maar we betrekken de Reddingsbrigade bij toekomstige monitoring. Is het niet voldoende veilig, dan nemen we aanvullende maatregelen.”

05_Maasvlaktestrand_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Kafkaiaans toneelstuk

De komst van de windmolens op Maasvlakte 2 lijkt voor de belanghebbenden een Kafkaiaans toneelstuk te worden. Ze storen zich aan de muur waar ze bij de gemeente tegenaan lopen: “Wij ergeren ons eraan dat de gemeente Rotterdam volledig afwezig lijkt bij afhandeling van onze bezwaren”, zegt Pheifer van de HSA. “De gemeente was niet aanwezig tijdens ons gesprekken met Eneco en we vinden het raar dat we niet de mogelijkheid hebben om onze zienswijze direct met hen, de vergunningverlener, te bespreken. Vooral omdat we vinden dat onze zienswijze niet bevredigend is beantwoord.”

De organisaties hebben nog een troef: bij de Raad van State kunnen zij de komende zes weken bezwaar aantekenen tegen de vergunning. Pas als die hun bezwaren ook van tafel veegt en de vergunning onherroepelijk wordt, mag Eneco beginnen aan de aanleg van het park. De NKV en het Watersportverbond kiezen die weg: ze hebben de stekker uit de gesprekken met de gemeente getrokken. De HSA voert nog gesprekken, maar gelooft naar eigen zeggen ook alleen nog in een gang naar de Raad van State.

Wethouder Bonte ontkent dat de gemeente de zienswijzes niet serieus genomen heeft. “Ik snap de teleurstelling. Maar vanuit het algemeen belang ben ik continu op zoek naar locaties waar we schone energie kunnen opwekken. Op deze plek waait het hard en passen de windmolens beter dan bij een woonwijk of natuurgebied. Dus uiteindelijk is dit de uitkomst waar zoveel mogelijk partijen mee gediend zijn. Geschade belangen bieden we, vind ik, een acceptabel alternatief.”

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Er zijn destijds op het bestemmingsplan 14 zienswijzen ingediend. Tegenover 54 zienswijzen nu. ↩︎
Robin van Essel

Robin van Essel

Robin van Essel (1985) weet een klein beetje van een hele hoop verschillende dingen. Met zijn beetje kennis van een hele hoop schrijft hij het liefst over cultuur, uitgaansleven, media en stedelijke ontwikkeling. Dat kan op allerlei plekken in de wereld zijn, maar het allerliefst houdt hij het bij zijn geboortestad Rotterdam.

Profiel-pagina
Ossip

Ossip van Duivenbode

Fotograaf

Ossip van Duivenbode (1981) is architectuurfotograaf. “Architectuur en stedenbouw zijn volledig in mijn bestaan verwikkeld. Als ik door een stad loop, ben ik continu aan het observeren. Wat is de invloed van een gebouw op de omgeving, wat zijn interessante details, hoe verhouden die zich tot de mensen?”

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.