Voor de harddenkende Rotterdammer
DIGITUP_Simone_da_Silva_03_WEB_Daphne_van_Drenth
Beeld door: beeld: Daphne van Drenth

Als interviewer hoef je bij Simone da Silva, directeur van erfgoedplatform DIG IT UP, eigenlijk alleen maar achterover te leunen en te luisteren. Honderduit praat ze over hoe de organisatie samen met individuele Rotterdammers de stadscultuur opgraaft en tentoonstelt. En hoe ze het opslaan in een digitaal systeem waar iedereen iets kan toevoegen of opzoeken. “We maken verhalen niet óver Rotterdammers, maar dóór Rotterdammers.” Van de Europese Unie tot de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC), erfgoedspecialisten roemen deze innovatieve wijze van inclusief archiveren.

“DIG IT UP vult een lacune op in het Rotterdamse erfgoedveld”, schrijft de RRKC in het recente Cultuurplanadvies. Hoe doen jullie dat?

“We werken met RoZoVo’s: Rotterdamse Zolderkamervondsten. We vragen het publiek naar materiaal, van foto’s tot persoonlijke verhalen, over een bepaald onderwerp. Of we vinden zelf geweldig materiaal dat we digitaliseren en waar we vervolgens verhalen bij verzamelen.”

Wat is hier bijzonder aan?

“De verhalen van het gewone publiek vind je moeilijk terug. De meer traditionele erfgoedinstellingen bewaren voornamelijk officiële documenten van instituties. Denk aan rapporten en jaarverslagen. Maar ze bewaren niet de verhalen van mensen en medewerkers, wat ik juist het interessantste deel vind. Door het meenemen van persoonlijke ervaringen krijg je een veel completer verhaal.”

“Daarnaast zijn we een galerie. We maken tentoonstellingen van de opgegraven bronnen en verhalen, gratis  voor iedereen te zien. Maar we zijn geen archief: we kunnen het materiaal niet onder de juiste klimatologische omstandigheden bewaren, en we hebben er ook geen ruimte voor. Door onze laagdrempeligheid hebben wij meer een intermediaire functie, tussen de grote archieven en individuen in de stad. Wij vinden en mensen benaderen ons met materiaal dat voor het Stadsarchief niet bereikbaar is.”

“Ook hebben we sinds dit jaar een collectiebeheersysteem: een open source-programma dat draait op Linux. Dat maakt het verschil. Archiefsystemen zijn niet te betalen voor particulieren. Ons systeem stelt mensen in staat om zelf de stukken te beschrijven: waar, wanneer, wie, heb je er een leuk verhaal bij? Je kan de allerbeste archivaris hebben, maar iemand die zelf betrokken was bij het onderwerp kan meer of in iedere geval andere informatie inbrengen.”

Kan je een voorbeeld geven?

 “We zijn nu bezig met stichting Dona Daria, een kenniscentrum voor emancipatie. Ze zitten in een monumentaal pand in Noord, waar de zolder vol staat met archiefspullen van de multiculturele vrouwenorganisaties die in 2006 tot Dona Daria zijn gefuseerd. Tijdens het maken van onze gay tentoonstelling [Out in Rotterdam, red.] tipte een medewerker ons dat zij het archief wilden weggooien om plaats te maken voor hun jongerenafdeling. ‘Stop!’, riep ik. ‘Wij gaan het oplossen.’ In samenwerking met het Stadsarchief zijn we het materiaal nu aan het doorspitten en maken wij zelf een tentoonstelling. Maar zorgvuldig archiveren is misschien wel belangrijker: we willen zoveel, zo concreet en zo universeel mogelijk online bewaren voor de toekomst van de stad.”

“Ik probeer mensen te overtuigen om hun archieven te schenken: geef het terug aan Rotterdam. Dat is heel belangrijk. Grote en kleine stichtingen en particulieren weten vaak niet wat ze ermee moeten. Zoveel erfgoed wordt weggegooid, daar kan ik echt van wakker liggen ’s nachts.”

“Neem bijvoorbeeld de fotonegatieven van Pandora’s Music Box [een new wave popfestival in 1984, red.], die op zolder lagen stof lagen te vergaren bij Berry Visser, mede-organisator en oprichter van Mojo Concerts. Wij digitaliseren het, maken een tentoonstelling en geven het fysieke materiaal aan het stadsarchief, of voorheen Museum Rotterdam.”

“Nu leven de mensen nog die de verhalen erbij kunnen vertellen. Het moet nu gearchiveerd worden samen met de Rotterdammers. Eigenlijk heeft elke stad een DIG IT UP nodig.”

De RRKC schrijft dat jullie “biografisch en documentair erfgoed uit de stad halen”, dat “wint aan belang.” Wat bedoelen ze daarmee?

Crowdsourcing begint hip te worden: het materiaal en de stem van het publiek wordt steeds belangrijker gevonden. En dat is het ook: je legt iets vast  wat anders voor altijd weg is, gewist uit ons geheugen. We hebben het geluk dat wij dit al tien jaar doen. Nu is het momentum er.”

Jullie hebben een prijs van de Europese Unie gewonnen: ‘Heritage in Action’, voor het inclusieve archief. Kan je daar iets meer over vertellen?

“Onze samenwerking met het Stadsarchief zat bij de winnende selectie van zeventig Europese best practices. Helaas geldt archiveren samen met het publiek nog steeds als innovatief. Uiteindelijk zitten we bij de laatste vijf die geselecteerd zijn voor een peer visit. In maart komen ze een week onze werkwijze filmen. Internationaal bestaat er veel vraag naar ons collectieve beheersysteem, juist omdat het open en toegankelijk is voor iedereen.”

DIGITUP_Simone_da_Silva_06_WEB_Daphne_van_Drenth
Beeld door: beeld: Daphne van Drenth

Volgens de RRKC “initieert [DIG IT UP] projecten en programma’s over diverse erfgoedthema’s en gemeenschappen, maar een duidelijke visie ontbreekt vooralsnog om de keuzes te schragen. De Raad heeft de indruk dat DIG IT UP nu vooral een platform wil zijn voor alles.” Kan je je vinden in deze uitspraak?

 “We laten ons leiden door het materiaal en de mensen. Juist die diversiteit is onze kracht, vind ik. Zo kunnen we verschillende gemeenschappen bedienen. Hoe meer je in een bepaalde niche zit, des te meer mensen er komen. Je bereikt per project misschien een beperkter publiek, maar van dat publiek bereik je wel honderd procent. Dit jaar hadden we bijvoorbeeld de expositie 50 jaar Holland Pop Festival met driehonderd niet eerder vertoonde foto’s, de expositie BlueTiek-In over de beroemde jaren tachtig-disco, en Breakin’ Rotterdam over de Rotterdamse breakdance-cultuur. Bluetiek-In was het meest specifieke onderwerp, maar genereerde tegelijkertijd het meeste publiek.”

 “Van het ene project rollen wij vaak in het andere. Zo stuitten wij tijdens het onderzoek naar BlueTiek-In op het gigantische fotoarchief van Helen King, een dame van Surinaamse afkomst. Bij elk reggae-optreden in Rotterdam was zij erbij, maakte ze foto’s van hoge kwaliteit tijdens optredens en backstage. Schitterend materiaal. Toen bleek dat ze ook veel beeld had van breakdance op Kwaku, waar weinig materiaal bewaard van is gebleven, en maakten we daar weer een project van. King’s stem en beeld zijn ontzettend waardevol, maar ze staat niet op de lijst van grote fotografen – onterecht, vind ik. We bemiddelen nu voor haar bij het Fotomuseum en het Stadsarchief, want het uit handen geven van je archief aan grote instellingen heeft veel voeten in de aarde.”

Wat is de visie van DIG IT UP?

“Er is een groot gebrek aan multiculturele archieven. Dat is zo bij Beeld & Geluid, bij het Nationaal Archief, bij het Fotomuseum, de stadsarchieven. Dat is de reden voor het Rotterdams Stadsarchief om met ons samen te werken. Hier wil ik me persoonlijk hard voor maken. Niet vanuit activisme, maar simpelweg omdat het diverse erfgoed van Rotterdam nog niet is gearchiveerd.”

“Wij werken niet alleen samen met het publiek, maar ook de projectleiding, de vormgeving en de makers komen uit de specifieke gemeenschappen. Wij gaan nooit zelf selecteren waarover het moet gaan en hoe we het verhaal vertellen. Nee, dat bepalen de mensen zelf: zij maken het verhaal en wij ondersteunen ze. Zo krijgen we bijzonder materiaal, en verhalen die op een andere manier worden verteld.”

DIGITUP_Simone_da_Silva_02_WEB_Daphne_van_Drenth
Beeld door: beeld: Daphne van Drenth

Wat zou je willen veranderen aan de erfgoedsector?

“We hebben een inhaalslag te maken. Meer jongeren erbij betrekken. Het heeft een suffig en grijs imago, maar erfgoed raakt aan alles van je bestaan. Het is de meeste interessante vorm van cultuur. Het gaat over je straat, je achtergrond, je familie. Ook meer mensen met een migratie-achtergrond moeten betrokken raken. We gaan vertellen hoe we hier beland zijn, wat Rotterdam voor ons betekent. Om te laten zien: we zijn allemaal Rotterdammers.”

Hoe vind je dat Rotterdam omgaat met haar erfgoed?

“Geschiedenis wordt geschreven door de overwinnaars, zegt men. En dus raakt het menselijke verhaal vaak ondergesneeuwd door dat van gevestigde instellingen. De mens in staat stellen om bij te dragen aan de stadsgeschiedenis, maakt het veel meer een gedeelde stadsgeschiedenis. Onze geschiedenis.”

“In Rotterdam gaat het negen van de tien keer over de Tweede Wereldoorlog. Als kind was geobsedeerd ik door Oorlogswinter van Jan Terlouw. Ik las alle boeken in de bibliotheek met een tank op de kaft. Maar de Rotterdamse geschiedenis en het Rotterdamse erfgoed bestaat uit nog veel meer.”

Wat zijn de grootste hiaten in de Rotterdamse kijk op stadscultuur?

“Sowieso multiculturele verhalen, over het dagelijkse leven. Zoals de zwarte jongerenstichting Kwaku in de Middellandstraat. Voor veel mensen heeft Kwaku een sleutelpositie gehad in hun leven, maar er bestaat heel weinig materiaal over. Over witte jongerencentra is ondertussen veel meer te vinden.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Als je gemeente Rotterdam concreet advies zou mogen geven over erfgoedbeleid, wat zou je ze meegeven?

“Meer geld investeren in archiveren en digitaliseren. Niet bang zijn om verschillen tussen gemeenschappen en plekken te benoemen. De gemiddelde Rotterdammer bestaat niet. Net zoals er niet één verhaal valt te vertellen over Rotterdam. Vertrek niet vanuit een overkoepelend Rotterdams thema, maar juist vanuit diversiteit: laat verschillende gemeenschappen erfgoed opgraven en uitbrengen. Dan kom je vanzelf bij een Rotterdams verhaal. Maar er is een gebrek aan vertrouwen. Goedbedoelde campagnes zoals Mi Lobi op Zuid zijn vaak paternalistisch. Ze worden gemaakt van bovenaf en buiten de wijk. Eén iemand wordt er dan uitgepakt, maar er is geen zeggenschap over het eigen verhaal. Zonder representatie krijg je een eendimensionaal verhaal. ‘Dit is dé Turkse Rotterdammer’ en ‘dit dé Surinaamse Rotterdammer.’ We moeten ophouden verhalen over mensen te maken. Laten we stadscultuur maken samen met de Rotterdammers zelf.”

Studio Erasmus Norah Karrouche

Lees meer

“Maak alle Rotterdammers curator” en nog drie adviezen voor omgaan met erfgoed

Norah Karrouche en Arno van der Hoeven van de EUR over de waarde van Rotterdams erfgoed.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Profielfoto-Marianne-Klerk

Marianne Klerk

Marianne is historicus en journalist. Rotterdam is in haar ogen de mooiste stad van Nederland, waar eeuwen van stadsvernieuwing en -vernieling kriskras door elkaar lopen.

Profiel-pagina
Daphne van Drenth profiel

Daphne van Drenth

Fotograaf

Daphne van Drenth (1991) studeert grafische ontwerpen aan de Willem de Kooning. Ze fotografeert en ontwerpt vanuit fascinatie voor storytelling, architectuur en het gedrag van de mens vanuit haar eigen perspectief.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.