Voor de harddenkende Rotterdammer
Bron: beeld: www.youtube.com

Liever lezen? Hieronder vind je het uitgeschreven minicollege:

Aan het begin van de coronacrisis werd de pandemie door sommigen wel the great equalizer – de grote gelijkmaker – genoemd. Niet alleen door zelfbenoemde deskundigen zoals popster Madonna, maar ook door échte experts. Want of je nu de president van Amerika bent of op driehoog achter woont in Crooswijk, besmetting kan iedereen overkomen. En ongeacht je positie of inkomen word je geraakt door de overheidsmaatregelen: het is zeldzaam wanneer je werk of sociale leven er niet door veranderd is.

De coronacrisis duurt in Nederland nu ruim een jaar en we kunnen inmiddels wel zeggen dat corona eerder een uitvergroter dan een gelijkmaker is: ongelijkheden van voor de crisis worden nog duidelijker zichtbaar en kloven worden groter. Nationaal en internationaal onderzoek laat dit ook zien: de verschillen tussen landen worden groter, maar ook binnen landen.

Onderzoek naar maatschappelijke impact

In het onderzoek De maatschappelijke impact van COVID-19 onderzoeken verschillende kennisinstellingen, waaronder de Erasmus Universiteit, de gevolgen van corona voor de samenleving. Dit doen we in samenwerking met verschillende gemeenten, waaronder de gemeente Rotterdam. Het onderzoek bestaat uit een grootschalige enquête en verdiepend kwalitatief onderzoek. We kijken naar de gevolgen van corona voor werk en inkomen, mentaal welbevinden, solidariteit en vertrouwen in de overheid. Het onderzoek laat zien dat de gevolgen niet gelijk verdeeld zijn over de bevolking.

Een voorbeeld. We hebben op verschillende momenten aan mensen gevraagd of ze gevoelens van angst, stress en uitzichtloosheid ervaren door corona. We hebben dit gevraagd aan het begin van de corona-uitbraak, in april van 2020. Toen bleek ongeveer een kwart van de mensen deze gevoelens te ervaren. In juli, toen de dreiging van het virus verminderd was en veel van de maatregelen waren versoepeld, namen deze gevoelens af. Maar in november, met de komst van de tweede golf, zagen we dat de gevoelens weer sterk toenamen. Vooral uitzichtloosheid was gestegen: bijna 40 procent van de mensen had het gevoel niets te hebben om naar uit te kijken. In Rotterdam lagen al deze percentages zelfs nog wat hoger. 

Er is niet alleen een verschil door de tijd heen. Er blijken ook verschillen tussen mensen te zijn: degenen die een verminderd mentaal welzijn ervaren zijn vooral jongeren, mensen met lagere inkomens, met flexibele contracten en met een slechtere gezondheid.

Wat betekent dit voor Rotterdam, de armste stad van Nederland? In dit minicollege licht ik de gevolgen van de crisis toe voor drie groepen die hard geraakt worden: zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers), jongeren en arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa. Naast de enquête onder duizenden Rotterdammers hebben we met vertegenwoordigers van deze groepen gesproken voor de verhalen achter de cijfers.

Zzp’ers: geen buffer meer

Nederland is kampioen flexibele arbeid in Europa. Rotterdam is niet zozeer de flexwerkhoofdstad van Nederland (dat is Amsterdam), maar de afgelopen jaren is het aantal zzp’ers sterk toegenomen. We hebben gesproken met zzp’ers uit de persoonlijke dienstverlening en de culturele sector. Een acteur vertelde dat zij al een jaar nauwelijks op het podium staat. Ze is net als veel anderen creatief in het vinden van oplossingen om toch aan het werk te kunnen, maar de rek is er nu wel uit. De inkomsten zijn veel minder dan voorheen en het is moeilijk om de vaste lasten te betalen. 

Zzp’ers vinden het moeilijk om toe te geven, ze willen liever een positief verhaal vertellen en zijn geen ‘handophouwers’ zoals iemand het noemde. Maar ze maken zich zorgen, omdat ze interen op geld dat eigenlijk voor na hun pensioen bedoeld was, of om in hun bedrijf te investeren. Er zijn wel regelingen van de overheid, maar het is voor veel zzp’ers onduidelijk of ze er nu wel of geen recht op hebben. Sommige mensen zeggen: je bent ondernemer, daar horen risico’s bij, dat is je eigen keuze. Maar in bepaalde sectoren kun je niet anders dan zzp’er zijn: acteurs in loondienst zijn er bijna niet. De crisis treft veel zzp’ers onevenredig hard.

Jongeren: angst voor diploma-inflatie

Uit onze enquête komt steeds naar voren dat jongeren meer mentale klachten hebben door corona dan andere leeftijdsgroepen. Jongeren zijn niet de grootste risicogroep voor het virus, maar wel voor de sociaalpsychologische gevolgen van de maatregelen. Jongeren hebben veel online contact met elkaar, maar hier kunnen ze hun ‘echte’ gevoelens vaak niet kwijt. Als er gevraagd wordt hoe het gaat zeggen ze ‘goed’, terwijl daar vaak allerlei angsten en onzekerheden achter zitten. 

Veel jongeren met een mbo-opleiding kunnen geen stageplek vinden en zijn bang voor diploma-inflatie: zal hun diploma zonder praktijkervaring wel evenveel waard zijn? Er worden wel alternatieve stages bedacht, maar voor veel jongeren blijft dit onzeker. De coronamaatregelen hebben gevolgen voor alle studenten. Ik geef zelf les aan de Erasmus Universiteit en merk het daar ook. Maar voor studenten met een praktische opleiding zijn de gevolgen voor de inhoud van hun studie nog groter. Ook hier zijn de gevolgen dus ongelijk verdeeld.

Arbeidsmigranten: allerlei problematiek komt samen

De laatste groep die ik wil bespreken zijn arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa. Deze arbeidsmigranten doen niet zo snel mee aan een enquête. Maar we hoorden vanuit verschillende hoeken dat de gevolgen van de pandemie heel groot zijn voor deze groep. Het aantal dakloze arbeidsmigranten dat bij de Pauluskerk in Rotterdam aanklopt is de afgelopen tijd sterk toegenomen. Daarom zijn we in gesprek gegaan met vertegenwoordigers van migrantenorganisaties. Zij vertelden dat bestaande problemen door corona zijn verergerd: het niet op tijd of helemaal niet uitbetaald krijgen bijvoorbeeld.

UITGELICHT-ANGB20210315107Eigen

Lees meer

Ranfar Kouwijzer is de nieuwe dominee van de Pauluskerk. “De geschiedenis van Perron Nul herhaalt zich nu met Oost-Europeanen”

Interview over de maatschappelijke opgaven van deze tijd.

Vaak zijn werk en huisvesting ook aan elkaar gekoppeld, waardoor meer mensen op straat belanden. De gastvrijheid in de eigen gemeenschap is ook afgenomen uit angst voor besmetting. Gezinnen wonen vaak in kleine woningen bij elkaar, wat voor spanningen kan zorgen. En het niet goed kunnen ondersteunen van jonge kinderen bij thuisonderwijs zorgt voor stress. Ja, corona heeft impact op iedereen, maar zo’n grote impact als op deze groep toch niet.

Sociaal kapitaal

Ons onderzoek levert verschillende aanbevelingen op, zowel voor beleid als voor volgend onderzoek. Wat beleid betreft is het belangrijk dat de gemeente samenwerkt met maatschappelijke organisaties die zich voor kwetsbare groepen inzetten. Vaak worden zij nu pas betrokken bij de uitvoering van beleid en kunnen zij niet meepraten over wat een goede aanpak is.

Uit ons onderzoek blijkt ook dat de steun die mensen uit hun netwerk krijgen – in de sociologie wel ‘sociaal kapitaal’ genoemd – erg belangrijk is bij het omgaan met de mentale gevolgen van de crisis. Mensen die meer steun krijgen, ervaren minder angst, stress en uitzichtloosheid. Maar door de maatregelen is het wel lastiger om die steun te krijgen, omdat ontmoetingen hiervoor belangrijk zijn. Voor groepen die geïsoleerd raken is het belangrijk dat er gezocht wordt naar mogelijkheden om op een veilige manier samen te komen. En voor volgend onderzoek is het interessant om te kijken hoe de mentale, sociale en economische gevolgen van corona met elkaar samenhangen.

Meer over dit onderzoek

Ik heb in dit minicollege kort enkele belangrijke bevindingen van het onderzoek besproken. Op onze website, www.impactcorona.nl, is nog veel meer te vinden. We hebben hier korte Nederlandstalige publicaties staan en ook onze podcast Studio Corona, waarin jongeren en zzp’ers zelf aan het woord komen. Ook hebben we de bevindingen uit de gesprekken met kwetsbare groepen vertaald naar tips voor gemeenten

Marianne van Bochove is socioloog en werkt als universitair docent bij de Erasmus School of Health Policy & Management. Daarnaast is zij als senior onderzoeker verbonden aan De Haagse Hogeschool. Zij is sinds maart 2020 betrokken bij het onderzoek ‘De maatschappelijke impact van COVID-19’, onder leiding van Godfried Engbersen.

Studio Erasmus

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Studio Erasmus van de Erasmus Universiteit. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. Lees hier meer over samenwerkingen.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Profielfoto-Marianne-Klerk

Marianne Klerk

Marianne is historicus en journalist. Rotterdam is in haar ogen de mooiste stad van Nederland, waar eeuwen van stadsvernieuwing en -vernieling kriskras door elkaar lopen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.