Voor de harddenkende Rotterdammer
GIF-VB-LIVE-liggend

“Rotterdam staat bekend als architectuurstad. Dan zou het zonde zijn als we dat verliezen.” Met deze gevleugelde woorden legde cultuurwethouder Kasmi de zwaar negatieve adviezen van de Rotterdamse Raad voor Kunst en Cultuur (RRKC) voor de Internationale Architectuur Biënnale en de Dakendagen naast zich neer. Architectuurpromotie is namelijk goed voor het aantrekken van de juiste toeristen, volgens de wethouder, die hierin citymarketingbureau Rotterdam Partners volgt. Het vernietigend RRKC-advies voor Museum Rotterdam volgde hij echter wel braaf op; het museum is de komende vier of zelfs tien jaar dicht. Tel daarbij op de dichte deuren van Museum Boijmans van Beuningen wegens langdurige verbouwing, en hier zitten we dan. Pure erfgoedarmoede.

Leuk voor die architectuurminnende toeristen maar wat rest ons bewoners die verder willen kijken dan de strijd om de Rotterdamse skyline? Ach, zo streng is de cultuurwethouder nou ook weer niet voor ons. We mogen ons erfgoedhart ophalen bij de dependance ‘40-‘45 NU -aan de Coolhaven- die wel openblijft en hopen dat de nieuwe kwartiermaker met een plan komt dat dit keer wél gesteund wordt door de gemeente.

Voor een advies aan de Burgemeester over Rotterdams erfgoed maakte ik een maand geleden een rondgang bij verschillende erfgoedexperts in de stad, en zij zeggen vrijwel allemaal hetzelfde. Voor erfgoed en stadsgeschiedenis lijkt geen diepe liefde te bestaan bij de gemeente. Behalve misschien als het kan worden ingezet voor marketingdoeleinden om te vertellen aan buitenstaanders over wat voor stad Rotterdam is. 

Dan horen we het triomfverhaal over arbeiders en architecten die de stad heropbouwden op de kale vlakte die de bommen van 1940 achterlieten. “Rauw, no-nonsense, en vooruitstrevend,” zeggen citymarketeers. “Jong. Pionieren. Immer vernieuwend.” Trots wijzen de vingers naar de hoge gebouwen, naar het staal en beton, naar alles wat modern is. Rotterdam kent nauwelijks een verleden, of, zoals Jules Deelder dichtte: “Posthistorisch vergezicht – Rotterdam gehakt uit marmer, kant’lend in het tegenlicht.”

Het onderliggende probleem is de beperkte visie op wat ons erfgoed is. Eén verhaal domineert: de wederopbouw. Een verhaal dat vanaf de jaren dertig werd uitvergroot door havenbaronnen die zetelden in de gemeenteraad en alle belangrijke commissies. Zij hadden baat bij een verhaal over anonieme arbeiders die de schouders eronder zetten, niet te veel vroegen maar hard werkten voor hun bazen. Ze hadden baat bij een stad die niet terugkijkt maar vooruit, die zonder schroom sloopt voor de, door hun gewenste, nieuwbouw. Niet lullen maar poetsen. Ja toch, niet dan? 

Het huidige stadsbestuur is in zekere zin niet anders: wel subsidie aan architectuurorganisaties en de Tweede Wereldoorlogsdependance voor de marketing van Rotterdam. En dan durven te zeggen dat zij, de gemeente, “het verhaal van de stad voor alle Rotterdammers” verwacht van Museum Rotterdam, maar in haar subsidies kiest voor het geijkte verhaal over Rotterdam.

Want, beste mensen: Rotterdam was én is zoveel meer dan haven en heipalen, bommen en gebouwen. Zoveel meer dan kleine Calimero versus het grote Amsterdam en Den Haag. 

Daarbij: dit oude Rotterdam bestaat niet eens meer door de terugtrekkende haven, superdiverse bevolking en ongekende populariteit. En door de visie van de gemeente op wat Rotterdam voor stad moet zijn. Een stad vol luxe lofts en co-living appartementen voor hogere klassen, voor starters met – zoals de satirisch website De Speld het laatst omschreef – “teringrijke ouders”. En niet langer voor arbeiders, de lagere klassen, dankzij bewust beleid als de Rotterdamwet en Woonvisie.

Niet alleen een erfgoedinstelling als Museum Rotterdam en al het cultureel kapitaal dat eraan vastzit veegt de gemeente zonder schroom van tafel, maar ook gebouwen en gemeenschappen worden genadeloos afgebroken. En dit terwijl de gemeente nog in 2013 een motie aannam voor meer historisch besef in de stad. 

Het lijkt wel of erfgoed net zo makkelijk wordt afgebroken als de stad, keer op keer. Niet de wederopbouw, maar de ‘wederafbraak’ kenmerkt Rotterdam. 

Onderzoekers benadrukken bovendien het gevaar van het eenzijdige wederopbouwverhaal: de focus op gebouwen ontmenselijkt de stadsgeschiedenis. En als het al over mensen gaat, dan gaat het over havenbaronnen en architecten; of anonieme, witte, mannelijke arbeiders. Het sluit vele Rotterdammers in heden en verleden uit.

En hieruit volgt het tweede probleem, tevens de hamvraag van vanavond: wie beslist wat ons erfgoed is? Een expert vertelde mij dat Rotterdams erfgoed grotendeels in handen ligt van seniorenclubs uit de bestuurlijke elite waar het wederopbouwverhaal het eigen verhaal is. Bij de gemeente werken niet langer historici en kunsthistorici, zei de expert, maar vooral bestuurskundigen en marketeers die erfgoed hoofdzakelijk inzetten voor toerisme en economie. 

Ik zelf schrok hoe makkelijk sommigen praten over de sluiting van Museum Rotterdam. Budgetteren die collectie. Tering naar de nering zetten. Targets halen, hopsakee. Maar erfgoed is toch meer waard dan cijfertjes? 

Mijn hart kromp ineen bij het lezen in NRC over hoe havenbaron Van der Vorm via zijn stichting Droom & Daad één op één met Burgemeester Aboutaleb in het geheim mag bepalen over de toekomst van Boijmans, onder andere over een ‘harde knip’ in de collectie. Burgemeester en wethouder waren zelfs geïrriteerd over de terechte bezwaren van de museumdirecteur hierover. Er lijkt totaal geen notie te bestaan dat Rotterdammers, zelfs niet de gekozen vertegenwoordigers in de raad, hierover iets te zeggen hebben. Wat is de stem van Rotterdammers in al deze keuzes?

Maar er is hoop, beste mensen! Er bestaan namelijk ook jonge grassrootorganisaties die zich bezighouden met stadscultuur, met een voorliefde voor andere verhalen en stemmen uit het verleden. DIG IT UP. Het Verhalenhuis Belvedère. The Niteshop. Lokaal erfgoed is heel veel waard: sociale cohesie, identiteitsvorming. We weten dat jongeren, vooral met een migratie-achtergrond, zich eerder verbonden voelen met de stad dan met de natiestaat. Onderzoekers opperen daarom steeds vaker om elke burger stadscurator te maken. 

En ook de grotere erfgoedinstellingen beseffen dit en willen vooruit, maar lijken niet altijd te kunnen of te weten hoe. Hoe kan je als stad collectief meerstemmigheid in Rotterdamse geschiedschrijving en erfgoedbeleid brengen?

Achter de schermen zijn nu een verkenner en straks een kwartiermaker bezig met de toekomst van Museum Rotterdam. Achter de schermen is een marketingexpert bezig met een verkenning over hoe zoveel mogelijk Rotterdammers en bezoekers van Rotterdam te enthousiasmeren voor het verhaal dat de Rotterdamse erfgoedcollectie over de stad vertelt (een collectie van straatkunst tot museaal en privaat erfgoed). Het onderzoek naar ons koloniale en slavernijverleden is onlangs gepresenteerd maar sindsdien horen we er weinig over. We moeten ons afvragen: wat voor museum willen we? Wat is ons erfgoed? Hoe willen we leren over een Rotterdam dat net zo goed gevormd blijkt door de Duitse bommen als door de handel in koloniale waar en tot slaaf gemaakte mensen?

Laten we deze kans aangrijpen. Het is tijd voor het afschudden van onze Calimero-veren. Tijd voor een volwassen geschiedschrijving over onze stad. Voor erfgoedbeleid dat past bij vele eeuwen aan geschiedenis en bij een stad met meer dan 170 nationaliteiten. 

Daarvoor hebben we natuurlijk middelen en mankracht nodig, maar vooral de notie dat erfgoed van ons allemaal is. Je kan uiteraard niet iedereen tegelijkertijd bedienen en erbij betrekken maar wel werken vanuit verschillende doelgroepen. En: erfgoed hoeft geen triomfverhaal te zijn. Het hoeft niet gezellig te zijn. Het mag schuren. We mogen het oneens zijn. Echt Rotterdams erfgoed is mijns inziens ook de Rotterdamwet, de Afrikaanderrellen, zero tolerance. Dit zijn geen zwarte bladzijden maar een essentieel onderdeel van wie we zijn als stad. 

Laten wij, Rotterdammers, in debat gaan. Over de invulling van Museum Rotterdam. Over wie beslist wat ons erfgoed is.

Bekijk hier de hele talkshow terug:

Bron: beeld: www.youtube.com

Te gast tijdens de talkshow:

  • Simone da Silva (directeur van grassroots-erfgoedorganisatie DIG IT UP) bespreken samen met Jantje Steenhuis (directeur van het Rotterdams stadsarchief), Arno van der Hoeven (cultuurwetenschapper aan de Erasmus Universiteit) en Ton Wesselink (voorzitter van het Historisch Genootschap Roterodamum) de staat van het Rotterdamse erfgoedland en de toekomst van het nieuwe stadsmuseum.
  • Onderzoeksjournalisten Susan Hogervorst en Willemijn Sneep deden onderzoek naar de sluiting van Museum Rotterdam en vertellen hoe de gemeente het museum jaren liet doormodderen totdat het doek definitief viel.

Deze banner kun je wegklikken, maar....

..je kunt ook supporter worden! Vers Beton kan alleen bestaan dankzij een bijdrage van lezers. Vanaf 6 euro per maand maak jij onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Profielfoto-Marianne-Klerk

Marianne Klerk

Marianne is historicus en journalist. Rotterdam is in haar ogen de mooiste stad van Nederland, waar eeuwen van stadsvernieuwing en -vernieling kriskras door elkaar lopen.

Profiel-pagina
Lees 2 reacties
  1. Profielbeeld van Henk Licher
    Henk Licher

    Met grote belangstelling de opvattingen over Rotterdams Cultureel Erfgoed gelezen. Zoals je mogelijk weet houd ik mij al lang bezig met de slordige, om niet te zeggen harteloze, omgang van het gemeentebestuur van Rotterdam met het Cultureel Erfgoed. In mijn vak ( stedenbouw en cultuurhistorie) gaat mijn inzet nu vooral uit naar de grove en beschadigende bouw van maar liefst acht hoge woontorens van 35 , 45 en 70 meter op de Parkhaven, de smalle en kwetsbare groene zone links en rechts van de Euromast. Rotterdams internationale icoon, tevens Rijksmonument, wordt zo aan twee kanten in beton, staal en glas ingepakt, en bovendien wordt het overliggende fraaie Zocherpark aan de zuid-westzijde overschaduwd en ook wordt het zicht vanaf de Parkhaven op het Park ( ook een Rijksmonument) ontnomen. Tel daarbij op de aantasting van het Maastunnelcomplex ( ook een Rijksmonument) en je begrijpt niets van het Rotterdamse beleid t.a.v. het Cultureel Erfgoed. Gelukkig moet deze bouw eerst door een Bestemmingsplanherziening mogelijk gemaakt worden, dus ik roep een ieder die dit hele monumentale en fraaie ensemble wil beschermen op een bezwaar in te dienen. Alleen het getal van tegenstanders lijkt de gemeente nog op andere sporen te kunn en brengen…
    En dan: wat voor moois zou er landschappelijk-creatief met die groene Parkhaven kunnen gebeuren: goed ingericht met speelse en artistieke objecten, mooi meubilair en zorgvuldig gekozen bomen en bloemgroepen. Alles voor de wandelende , spelende en rustende mens, die dan ook mag genieten van het vrije zicht op de monumenten en de samenvloeiing van Maas en Schietoegang. Wat een weelde in plaats van die 630 dure woningen voor de happy few.
    Henk Licher

  2. Profielbeeld van Leo Molenaar
    Leo Molenaar

    Heel goed verhaal over ‘erfgoed’ en Museum Rotterdam van Klerk.
    Ooit gaf ik in een bundel over de historicus Reindert Jacobsen diens verhaal na veertig jaar opnieuw uit: ‘Rotterdam: stad zonder verleden’ (1998, briljante causerie voor de Rotary uit de jaren ’50, meen ik).

    Wethouder Herman Meijer liet op een symposium op het Erasmiaans Gymnasium destijds zijn grote waardering blijken voor dit verhaal. Het betoog van Marianne Klerk laat zien hoe hardnekkig die cultuurloze, kapitalistische benadering is.

    Leo Molenaar
    voorzitter Stichting Huis van Erasmus
    ex-Erasmiaans Gymnasium

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.