Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
UITGELICHT-Paul-Hofstra-7822-1680×1120
Beeld door: beeld: Richard Beukelaar

Hij zegt het tijdens het interview een paar keer: “De Rekenkamer is er niet alleen voor de gemeenteraad, maar ook voor de inwoners van de stad.” Het zijn immers de Rotterdammers die het beleid van de gemeente voor de kiezen krijgen. Een beleid waarover de Rekenkamer onder Hofstra’s leiding meer dan honderd kritische rapporten schreef. Of het nu gaat om falende ICT-beveiliging, een gebrekkige aanpak van jeugdwerkloosheid, vage subsidieverstrekking of mislukte burgerinspraak.

De Rotterdamse Rekenkamer, die ook vijf regiogemeenten bedient, moet de positie van de gemeenteraad ten opzichte van het college versterken. Maar een andere taak vindt de vertrekkende directeur minstens zo belangrijk: transparantie geven over het functioneren van het gemeentebestuur. “De inwoners van Rotterdam zie ik daarom als mijn belangrijkste stakeholders.”

Op welke thema’s hebben deze Rotterdammers het meeste profijt gehad van jullie rapporten? 

“Dat is moeilijk te zeggen. Het duurt vaak lang voordat je merkt dat er echt iets veranderd. Uit het rapport naar de jeugdzorg werden de aanbevelingen keurig overgenomen en het beleid werd aangepast. Maar wat het effect van ons onderzoek is geweest? Dat is heel moeilijk meetbaar.”

“Zeker binnen het sociaal domein, dus op het gebied van werk, participatie en zelfredzaamheid, zorg en jeugd, vinden we de impact van ons onderzoek belangrijk. Omdat het vaak gaat om een categorie mensen die het toch al heel zwaar heeft in deze stad. Een klein voorbeeld van impact is ons onderzoek naar daklozen, waarin we aangeven dat de volgorde andersom moet: eerst huisvesting, daarna zorg. Dat is uiteindelijk ook beleid geworden en heeft geleid tot meer huisvesting voor daklozen.”

Bij de jeugdzorg klinkt nu de roep om dit niet door de gemeenten maar weer centraler te regelen.

“Die analyse maakten wij jaren geleden al. Een groot deel van het probleem wordt immers veroorzaakt door deze gemeente zelf vanwege systeemgerichte aanpak. Hierdoor zijn professionals voor een heel groot gedeelte van de tijd – lees meer dan 40 procent – vooral bezig met het invullen van formulieren. Het punt is dat onze aanbevelingen vaak betrekking hebben op gedragswijzigingen. Die gaan nu eenmaal heel traag.”

Hebben we het dan over de bestuurscultuur?

“Ja, absoluut. Na tien jaar Rekenkamer deden we een meta-onderzoek, Publieke waarde in de knel. Daarin trokken we rode draden in de onderzoeken sinds 2009. Een terugkerend probleem is de instrumentele aansturing door de gemeente. Door vooral te sturen op regels en protocollen zijn de ambities van Rotterdam in het sociaal beleid nauwelijks gehaald.”

Er moet meer ruimte komen voor de professionals, zei de Rekenkamer in een onderzoek over wachtlijsten en bureaucratie bij de wijkteams.

“Ja, de professional moet meer ruimte krijgen. Tegelijkertijd moet de gemeente meer vertrouwen geven aan de Rotterdammer zelf. In de kern hebben we het hier dus over precies dezelfde discussie die we nu op landelijk niveau zien: over het zogenoemde maatwerk. Niet alleen sturen op procedures, maar ook aandacht voor gedrag en zaken als vertrouwen en integriteit.”

UITGELICHT-Paul-Hofstra-7817-1680×1120
Beeld door: beeld: Richard Beukelaar

Hoe zit het met de controlerende taak van de gemeenteraad, zijn daar ook parallellen met Den Haag en de Tweede Kamer? 

“De raad stelt niet alleen de kaders vast maar moet ook de uitvoering van het beleid controleren. Dat komt op dit moment onvoldoende uit de verf, de afgelopen twaalf jaar heb ik het alleen maar zien afnemen. Ik zie daar zeker overeenkomsten in met de Tweede Kamer. Een oorzaak is de toenemende polarisatie en fragmentering van het politieke spectrum. Oppositie en coalitie komen te veel en te vaak tegenover elkaar te staan. Hierdoor kan de raad niet meer als orgaan optreden.”

Speelt het coalitieakkoord op gemeenteniveau ook een belemmerende rol?

“Het coalitieakkoord moet niet tot de laatste millimeter dichtgetimmerd worden. Anders kunnen de coalitiepartijen in politieke zin niet ‘los’ komen van het college en sluipt er een toenemend monisme1 in de verhouding, waarbij de gemeenteraad en het college te nauw samenwerken. Maar ja, dat vereist dat de raad de controlerende taak serieus neemt. Niet direct op elk onderdeel in de kramp schieten, maar soms ook wel eens meegaan met het college. Het is een spel dat de coalitie én oppositie opnieuw moeten leren spelen.”

Wat is de consequentie van deze ontwikkeling?

“Dat het college veel te veel ruimte krijgt, en daarmee ook de ambtelijke dienst. Zonder controlerende gemeenteraad kan het college doen wat het wil. Je krijg dan wel heel eenzijdig de effecten van dit college op deze stad. En dat is voor Rotterdam, kan ik je verzekeren, geen goede uitkomst, omdat dan niet alle belangen van Rotterdammers worden behartigd.”

Op welke onderzoeken ben je het meest trots?

“Trots is een woord dat ik niet snel zou gebruiken. We hebben een periode veel onderzoeken naar het sociaal domein gedaan, die waren thematisch een mooi afgerond geheel. We ronden net een onderzoek af naar de ouderenzorg.  We kunnen niet alles onderzoeken en moeten keuzes maken. De focus ligt inmiddels meer op grote projecten in het fysieke domein en gebiedsontwikkeling, zoals recent naar Feyenoord City. Daarnaast blijft het thema integriteit en governance belangrijk.”

Er was vaak gedoe over of een rapport openbaar mocht worden gemaakt, onder meer bij het onderzoek naar de gebrekkige informatiebeveiliging.

“Transparantie is bijna een toverwoord geworden, en voor een orgaan als de Rekenkamer een buitengewoon belangrijk principe. Ik kan uit ervaring zeggen dat deze openheid niet automatisch plaatsvindt. De druk om dingen anders te formuleren of niet te publiceren, of überhaupt af te zien van een onderzoek, was vaak groot.”

Hoe was je daaronder? 

“Nou, zo (hij haalt zijn schouders op en trekt een gezicht alsof er niets aan de hand is). Je moet niet op deze plek gaan zitten als je benauwd bent voor gedoe. Dit is wel Rotterdam, de thema’s die wij aansnijden doen ertoe. Niet alleen voor deze stad, maar vaak ook landelijk. Helaas werkt niet alles wat hier uitgevonden wordt, ook goed. Vaak zijn ambities gewoon veel te hoog gesteld waardoor ze kansloos zijn.”

De Rekenkamer riep in het eerder genoemde rapport ‘Publieke waarde in de knel’ op tot minder bravoure en meer bestuurlijke bezinning.

“En ook meer vertrouwen, in de inwoners voor wie je het doet. Er wordt zoveel beleid uitgestort over de stad in de veronderstelling dat het allemaal wel gaat werken. Kijk bijvoorbeeld maar naar de genegeerde risico’s bij het Warmtebedrijf, zo werkt dat niet. Dat is de kern van de kritiek in onze onderzoeken van de afgelopen twaalf jaar geweest.”

Na je eerste zes jaar was er kritiek, de onderzoeken zouden te politiek zijn.
Men vond je wat daadkrachtig, te streng en je zou te vaak de media opzoeken.   

“Nou, dat laatste zou ik anders formuleren. De media weten de Rekenkamer en mij heel goed te vinden. In de kern heeft de daadkrachtige opstelling te maken met het feit dat Rotterdam nogal stevige bestuursorganen heeft. Het zijn geen makke schapen daar in die raadszaal. Je hebt te maken met wethouders en burgemeester die ferm zijn. Dan krijg je vanzelf een hele stevige Rekenkamer die het gevecht durft aan te gaan.”

Je aanstelling werd met zes jaar verlengd, maar ik heb niet de indruk dat er in de tweede periode minder discussie was.

“Nou nee, we blijven streng. Wij bepalen zelf wat we onderzoeken en de conclusies zijn echt alleen maar gebaseerd op feiten. Een werkwijze waarmee je al snel ruzie hebt. Er is altijd wel een partij a of b die het niet met de conclusies of aanbevelingen eens is. Dat vinden we ook goed, er wordt in Rotterdam stevig gedebatteerd.”

De vorige twee colleges haalden maar 50 procent van de targets. Hoe staat het er nu voor? 

“Het aantal targets is in elk geval verdubbeld. Vorig jaar maakten we de tussenbalans op en constateerden dat dit college het beter doet dan het vorige. Hoe goed, dat kunnen we pas volgend jaar zeggen, en niet alle targets zijn meetbaar en uitvoerbaar. Maar de eerste signalen zijn gunstig.”

Het valt niet mee om een stad als Rotterdam te besturen. Zijn er ook verzachtende omstandigheden?

“Nee, die zijn er nooit voor bestuurders want die zijn er voor de stad namelijk ook niet. Je moet gewoon je stinkende best doen in de wetenschap dat het dan nog niet altijd goed is. Maar mijn ervaring is dat ze op de Coolsingel niet snel verzachtende omstandigheden zullen aandragen. Dat is niet des Rotterdams.”

Fouten toegeven is ook niet Rotterdams, lees ik in jullie meta-analyse.

“Nee, fouten toegeven gebeurt hier ook niet. Het is eigen aan iedere politicus of bestuurder om fouten vooral niet bij zichzelf te zoeken. Of alleen onder zware druk, als niemand meer een kant op kan.”

Overmoedigheid wordt ook genoemd?

“Zeker, denken dat je alles kunt regelen. Maar zo maakbaar is de stad niet. Rotterdam is tien keer complexer dan zij op de Coolsingel denken. Dat vereist een andere houding van bestuurders. Natuurlijk willen ze allemaal het goede doen voor deze stad, daar twijfelt niemand aan. Maar daarbij wordt de buitenwereld stevig buitengehouden. Bestuurders moeten leren om de stad gedoseerd binnen te laten, zodat de systeemwereld wat meer in balans komt met de echte wereld.”

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. Regeringsstelsel waarbij regering en volksvertegenwoordiging een macht vormen. ↩︎
sk

Saskia Klaassen

Chef onderzoeksredactie

Saskia Klaassen (1966) is na omzwervingen langs verschillende media en maatschappelijke organisaties terug op de plek waar ze als journalist begon: Rotterdam.

[email protected]

Profiel-pagina
selfportret 2

Richard Beukelaar

Richard Beukelaar is fotograaf én muzikant, hij speelde o.a. in de Rotterdamse band The Madd

Profiel-pagina
Lees één reactie
  1. Profielbeeld van Theo Coskun
    Theo Coskun

    Goed interview met Paul Hofstra! 12 jaar geleden was ik voorzitter van de sollicitatiecommissie die uiteindelijk Paul koos als Rekenmeester. Dat bleek 12 jaar lang geen slechte keus . Zeer benieuwd naar zijn opvolger

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.