Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
VersBeton_OpenKaart_SylvanaLansu (1)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Bewonersinspraak kreeg in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw een heel nieuwe betekenis. De opvatting dat woningen gespaard en opgeknapt konden worden vond in veel oude stadswijken in de grote steden weerklank, ook in Rotterdam. Grootschalige en prestigieuze nieuwbouwplannen verdwenen een voor een van tafel.

air_logo_groot

Lees meer

Mogelijk gemaakt door

dit artikel is tot stand gekomen dankzij het Architectuur Instituut Rotterdam

Veel, met name jonge, architecten vereenzelvigden zich met wijkbewoners en hun wensen. Nergens in Rotterdam leefde dat sentiment zo sterk als in het Oude Westen, de 19e-eeuwse wijk waarvan de nauwe straatjes bovenop het slotenpatroon van de polder zijn aangelegd. Hoewel de kwaliteit van veel huizen slecht was, verzetten de huurders zich massaal tegen sloop. Het ging zelfs zo ver dat ze zeggenschap opeisten over de toekomst van hun buurt.

Meerstemmig

De Aktiegroep Oude Westen is het levend bewijs van deze roerige periode. Op de zolder van het pand van de Aktiegroep houdt tegenwoordig Open Kaart kantoor. De oprichters studeerden elk aan de TU Delft maar begonnen pas echt samen te werken aan de Veldacademie, waar ze leerden om bewoners te betrekken bij sociaal-ruimtelijke opgaven. De aanpak van Open Kaart komt voort uit een diep verlangen om contact te maken met mensen waar het om gaat. 

Met hun (ontwerp)inspanningen dragen ze bij aan zaken waar de buurt echt wat aan heeft. Maar, beklemtoont medeoprichter Hanneke Stenfert: “Discussies met bewoners zijn altijd meerstemmig. Het is een hele klus om iets te maken van appels, peren en sinaasappels. In zo’n creatief proces kan je je heel gedienstig opstellen, maar ik heb geleerd mijn vakmanschap als architect niet te verstoppen maar expliciet te maken.”

Stenfert kiest haar woorden zorgvuldig, net als haar collega’s Pieter Graaff, Jurrian Arnold en Wessel Jonker. Ze zijn wars van dooddoeners als: ‘dank u wel, uw idee wordt meegenomen.’ “Bewoners prikken daar meteen doorheen”, weet Stenfert. “Als het afvinken van het vakje participatie het enige doel is, doen we per definitie niet mee.” Collega Arnold vult aan: “We oefenen continu met het uitstellen van oordelen, je moet eerst goed luisteren voordat je conclusies trekt.”

Niet activistisch maar constructief

Open Kaart denkt met de Aktiegroep Oude Westen mee over de toekomst van het verouderde pand. Het leverde een plan op voor verduurzaming, dat tegelijk een uitnodiging aan de buurt is om mee te doen. De met de hand getekende infographics staan op de website van Open Kaart. Die werkwijze past bij hun filosofie. “Bewoners moeten de plannen net zo goed kunnen begrijpen als professionals. Het gaat tenslotte om hun woonomgeving,” aldus Arnold.

Open Kaart is niet toevallig bij de Aktiegroep terecht gekomen. De Aktiegroep zocht een huurder die zich kon vinden in het samen optrekken met bewoners in het verbeteren van hun woonomgeving. Op de vraag of Open Kaart zichzelf net zo activistisch ziet als de Aktiegroep wordt voorzichtig geantwoord. “Het initiatief van een project ligt altijd bij iemand anders, hoewel we vaak al wel in de initiatieffase betrokken zijn. We formuleren liever een prikkelende uitnodiging dan dat we met de vuist op tafel slaan. Uiteindelijk kijken we altijd naar wat het beste is voor het proces en waar we het meeste mee bereiken.”

Het bureau draagt wel een paar uitgangspunten uit. Zo dagen ze elke opdrachtgever uit om open kaart te spelen. “We helpen opdrachtgevers erachter te komen wat ze willen. Vaak zitten ze dan nog heel vroeg in het proces of ze hebben met veel verschillende partijen te maken. Het is dan heel belangrijk dat mensen van elkaar horen hoe ze ergens tegenaan kijken, ook al zijn ze het niet met elkaar eens.” Volgens Stenfert leidt dat zelden tot onenigheid. Maar als het soms toch gebeurt dan kan het conflict beter toch in een vroeg stadium aan de oppervlakte komen: “Niet iedereen hoeft het met elkaar eens te zijn, zolang iedereen maar begrijpt waarom keuzes gemaakt zijn.” 

De ontwerpers verzetten zich tegen het idee dat co-creatie alleen op kleine pleintjes en buurtmoestuinen toepasbaar is. “De werkwijze past ook juist goed bij grote en ambitieuze gebiedsontwikkelingen.” zegt Graaff. “Een bevriend architect zei laatst: ‘Hoe tof zou het zijn als de zeven grote stadsprojecten van Rotterdam in co-creatie worden uitgewerkt?’ De forse ambitie suggereert dat er weinig ruimte is om mee te denken, maar onze ervaring is dat dit juist een fantastisch vertrekpunt kan zijn voor mensen om mee te doen. Als je mensen de kans geeft om mee te denken en een rol te nemen, bereik je een nog hogere kwaliteit en wordt het echt Rotterdams.”

VersBeton_OpenKaart_SylvanaLansu (3)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Vertrouwen

In alle processen waar Open Kaart bij betrokken is, valt het Arnold op dat het vertrouwen tussen (overheids)instanties en burgers broos is. Maar hij ziet ook dat er grote behoefte is dit vertrouwen te herstellen. Juist de ruimtelijke opgaven waar Rotterdam voor staat bieden hiervoor grote kansen. “Twee kilometer riool vervangen? Hét moment om een goede relatie met bewoners op te bouwen en de buitenruimte te verbeteren”, zegt Arnold. 

Open Kaart ging recent aan de slag met bewoners in de Agniesebuurt in opdracht van Havensteder. Plannen van de woningcorporatie voor de renovatie en mogelijke sloop van woningen en de plannen van de gemeente vormen daarvoor de kaders. In dit geval werkt Open Kaart samen met stedenbouwkundig ontwerpbureau PosadMaxwan aan een ontwikkelperspectief. “Wij ondersteunen het ontwerpbureau in het contact met de wijk”, legt Arnold uit.  

Het afgelopen jaar leverden de coronamaatregelen een extra uitdaging om überhaupt met bewoners in contact te komen. Open Kaart zette daarom in op verschillende middelen: “Van social media en de whatsapp-groep van de wijkraad tot en met flyeracties. Uiteindelijk namen 50 bewoners deel aan de workshops, met diverse culturele achtergronden, zowel huurders als woningeigenaren. “In zulke gevoelige processen is het belangrijk om vertrouwen op te bouwen. Daarbij is transparantie heel belangrijk. Het is een goed teken als de gemeente en corporatie transparant informatie met de buurt delen.”

Redelijke Rotterdammers

Open Kaart heeft inmiddels een goed gevulde portefeuille aan opdrachten waardoor de vier oprichters inmiddels hun eerste werknemers aannemen. Hun werkgebied reikt ‘van zolder tot polder’. Op de dag van dit interview komt een toekomstvisie voor een veenweidegebied van 400 hectare in Friesland online. De normale gang van zaken is daar omgekeerd: bewoners hebben onder begeleiding voorstellen gemaakt waar de provincie, gemeenten en het waterschap nu op mogen reageren. “Hoewel die visie gevoelig ligt, komt de informatie voor iedereen, bestuurders en boeren met een direct belang, op hetzelfde moment beschikbaar. Ja, dat is wel even wennen voor de bestuurders,” lacht Stenfert.

Hoewel het bureau er op gebouwd is, beseft Arnold dat co-creatie helemaal niet altijd mogelijk is. Dat het juist in Rotterdam zo goed werkt, heeft volgens hem te maken met de redelijkheid van veel Rotterdammers. “Wanneer je Rotterdammers serieus neemt, vanaf het begin bij plannen betrekt en niet bang bent om te vertellen hoe het zit, dan denken de meeste Rotterdammers ontzettend constructief mee. Je zou zelfs kunnen zeggen dat deze Rotterdamse mentaliteit aan de basis staat van ons succes.”

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de maandelijkse architectuur-nieuwsbrief!

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor onze wekelijkse of maandelijkse nieuwsbrief

Dossier Architectuur: De Nieuwe Lichting

Rotterdam is de stad van grote gevestigde architectuurbureaus en starchitects. Maar wie staat in de coulissen te trappelen? Hoe kijkt de nieuwe generatie architecten tegen het vak aan? Vers Beton spoort jonge en veelbelovende ontwerpers op en vraagt ze naar hun ideeën over de toekomst van Rotterdam. Lukt het ze om een eigen stempel op de stad te drukken?

Dit dossier is mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. (Meer info)

Lees hier alle artikelen in deze serie.

Portret_Sereh_Mandias_Fotograaf_FleurBeerthuis-1

Lees meer

Sereh Mandias: “In Rotterdam heerst een voorkeur voor gebouwen die direct visueel spektakel bieden”

Teun van den Ende interviewt architect en onderzoeker Sereh Mandias

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

[email protected]

Profiel-pagina
DSC_0908cutklein

Sylvana Lansu

Fotograaf

Sylvana Lansu (1991) studeerde fotografie aan AKV St. Joost in Breda. In haar werk onderzoekt ze het verlangen van de mens naar vastigheid en tegelijkertijd vrijheid. Door het fotograferen van deze aspecten in de wereld om ons heen worden de raakvlakken tussen mens en natuur zichtbaar.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.