Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
museumpark_lvd_1
Beeld door: beeld: Loes van Duijvendijk

Het is druk op het verharde plein in het Museumpark: skaters, rolschaatsers, longboarders, dansers. Mensen laten de hond uit, werknemers van het aangrenzende ziekenhuis drinken koffie in de zon. Naast het plein is al duidelijk te zien dat er hier een transformatie te wachten staat. Rondom het net opgeleverde Depot en bij het Nieuwe Instituut zijn bouwlieden bezig de grond uit te graven om plaats te maken voor lappen gras, planten en nieuwe bestrating volgens een nieuw ontwerp.

Maar tegen dat nieuwe ontwerp is uit verschillende hoeken geprotesteerd. Het plein wordt vergroend en de skaters en andere urban sporters dreigen hun plek te verliezen. Daarnaast wordt met de transformatie het eerdere ontwerp van de invloedrijke landschapsarchitect Yves Brunier aangetast. Het is dus relevant om te kijken naar deze nieuwe plannen: wordt er genoeg geluisterd naar de belanghebbenden en hoe staat het in relatie tot het voorgaande ontwerp?

Petra Blaisse is interieurontwerper, tentoonstellingsmaker en landschapsarchitect en was betrokken bij het ontwerp van Brunier uit 1991. Ze vertelt over het oorspronkelijke ontwerp en over hoe het Museumpark altijd al een plek van aanpassingen en onvrede was.

Ontwerp Koolhaas en Brunier

Aan het eind van de jaren ‘80 kreeg het Rotterdamse architectenbureau OMA de opdracht om een nieuw parkontwerp te maken voor het gebied. Het ging om de smalle reep land tussen het Nederlands Architectuur Instituut (NAI) en de Kunsthal, met aan de ene flank het Boijmans Museum, aan de andere kant het Erasmus Medisch Centrum, en naast de Kunsthal het Natuurhistorisch Museum. Het doel van het ontwerp was deze vijf instellingen met elkaar te verbinden. Rem Koolhaas stelde hiervoor landschapsarchitect Brunier aan. Petra Blaisse werkte in eerste instantie als vertaler tussen Koolhaas en de Franse Brunier. Later, toen Brunier op jonge leeftijd was overleden, heeft ze zich ingezet voor het behoud van zijn werk.

Volgens Blaisse was de opdracht van de gemeente om van het Museumpark een kunstwerk te maken. “Een kunstwerk van A tot Z, dat niet werd gebruikt als basis voor de musea om dingen neer te zetten, maar een kunstwerk op zichzelf.” Het ontwerp bestond uit vier ‘kamers’, eigenlijk als een gebouw. Die vier kamers hadden elk hun eigen karakter.

Aan de straatkant bij het Boijmans bevond zich de eerste kamer: het voorportaal. “Hier was het de bedoeling dat je vanuit een soort werksfeer of efficiëntie eerst in een meditatieve sfeer kwam. Die eerste kamer werd wit, met een heleboel appelbomen van verschillende oude Nederlandse appelrassen in witte schelpen.” 

Als je daar naar boven ging was er een podium bedoeld voor performances, filmdagen en allerlei festiviteiten. “Deze tweede kamer was heel grafisch: zwart asfalt met witte belijning en een paar moeras-liefhebbende bomen langs het kanaal en twee lijntjes bamboe, maar verder was het echt een plein om op te skaten, op te sporten en als er iets gebeurde vond dat daar plaats.” 

Vanaf het podium volgde de romantische tuin. “Met bomen en daaronder een compositie van ronde vormen ingevuld met verschillende struiken, vaste planten, bollen enzovoort. Daar doorheen zweefde de brug. Via die brug kwam je op het plein bij de Kunsthal, dat was van blauw geglazuurde steen, een blauw plein waar toen nog een enorme kastanje groeide.”

Parkeergarage en evenementendek

Van dit ontwerp is weinig over. Wanneer ik Blaisse vraag of het ontwerp, nu het al zo snel helemaal wordt omgegooid, wel tot uiting heeft kunnen komen, moet ze lachen: “Nee, natuurlijk niet want het is aan stukken gehakt. In landschapsontwerp is het probleem altijd de uitvoering en het onderhoud. Dat is iets wat ik in de loop van de jaren heb geleerd: als je het niet meteen goed aanpakt, professioneel aanlegt en fantastisch onderhoudt, dan worden stukken ervan verwaarloosd.”

Het podium bijvoorbeeld: “Dat was toen nog niet onderbouwd door een parkeerplaats, er zat gewoon grond onder. Zo’n grondophoging heeft jaren nodig om in te klinken. Er werd dus nog niets op aangeplant, maar eerst heel generiek afgewerkt. Toen begonnen het Boijmans en allerlei andere mensen te protesteren: ‘Wat is dat eigenlijk?’ en ‘Het ziet er niet uit’.”

Omdat er nog niks op aangeplant kon worden was het zwarte plein volgens velen te grauw en te kaal. Na de aanleg van de parkeergarage en de waterberging eronder (bijgenaamd: de blunderput1), heeft OMA daarom een nieuw ontwerp voor het plein gemaakt. Maar doordat het plein nu het dak van een parkeergarage was konden de eerdere plannen voor beplanting geen doorgang vinden en was het nieuwe ontwerp nog steeds een verhard vlak – nu met gekleurde strepen – waar iedereen ontevreden over bleef.

 

Nieuwe bestemming: groen

In 2006 werd een nieuw bestemmingsplan geschreven voor het omliggende gebied Hoboken. Hierin stond vergroening en openheid centraal. Binnen het bestemmingsplan waren gebouwen niet toegestaan. Ondanks dat het inging tegen het bestemmingsplan werd het verzoek van Boijmans om een Depot in het park te bouwen, toch ingewilligd. De bestemming ‘groen’ mocht gewijzigd worden naar bestemming ‘maatschappelijke doeleinden’ met een maximale bouwhoogte van 16 meter. Later is dit 39,5 meter geworden.

Het hele verhaal van het Museumpark is gewoon naar de maan, daar is niets meer van over

Over het Depot is Blaisse niet enthousiast. “Ik vind het afschuwelijk. Ik vind de schaal van dat nieuwe gebouw zo groot, dat het prachtige Boijmans een soort miniatuur begint te lijken. En het hele verhaal van het Museumpark is gewoon naar de maan, daar is niets meer van over.”

In 2014, toen architectenbureau MVRDV na veel ophef groen licht kreeg voor hun ontwerp van het Depot, werden daarbij ook 250 acacia’s die in het park stonden, weggehaald. En het was niet de eerste keer dat er daar bomen verdwenen. 

Na de oplevering van het ontwerp van Brunier moesten de aangeplante appelbomen namelijk al snel weggehaald worden. Ze waren niet bestand tegen de hoge waterstand. Toen hebben Blaisse en Chris van Duijn (OMA) zich ontfermd over de nieuwe invulling van de eerste ‘kamer’. “Wij hebben een plan gemaakt voor wilgen en knotwilgen, maar de gemeente heeft gezegd alleen acacia’s te willen, omdat de onderhoudsdiensten daar veel ervaring mee hebben.” 

Toen de acacia’s – die ook niet tegen de hoge waterstand konden – verdwenen, stond het gebied er wat betreft vergroening slecht voor. Daarom is in 2015 de motie Groen Gegarandeerd aangenomen. Hierin stond dat de omgeving van het Depot, in eerste instantie de Museumparkstraat, de Jongkindstraat en het Melkkoppad, vergroend moesten worden. In een latere fase zou ook het evenementendek worden vergroend. Het park was met de bouw van het Depot dus al gedoemd om nog verder aangepast te worden.

Nieuwe plannen

In het nu voorliggende ontwerp van architectenbureau Gustafson Porter speelt vergroening dan ook een belangrijke rol. Het doel van dit nieuwe ontwerp is het creëren van een city living room. Om dit te verwezenlijken wordt de stoep voor het Boijmans vergroend en autoluw gemaakt en wordt de ruimte voor het Nieuwe Instituut voorzien van een loopbrug over het water.

Op de tekeningen van Gustafson Porter is ook het verharde plein naast het Depot te zien, ook al wordt dit verder niet genoemd in hun plan. De verdere uitwerking van het ontwerp van dit plein wordt namelijk gedaan door landschapsarchitecten van de gemeente. Het idee van Gustafson Porter was om het gehele evenementendek te vergroenen, maar in de plannen van de gemeente is dit nog maar 30 procent. Dat groen wordt verdeeld in drie rechte vlakken: een groot vlak in het midden en twee langwerpige vlakken aan weerskanten. Dat is niet gek als je bedenkt dat het plein in werkelijkheid het dak van de parkeergarage is. Het blijft moeilijk om hier een echte tuin op aan te leggen.

Participatie-ronde

Tegen het nieuwe ontwerp van het plein is een storm van protest ontstaan. Dit is grotendeels te wijten aan de participatie-ronde, waarin niet alle gebruikers zijn meegenomen. Ondanks dat de gemeente al sinds 2014 bezig is met het plein, kwamen enkele van de belangrijkste gebruikers er pas in maart van dit jaar achter dat het evenementendek getransformeerd wordt.

Save Museum Park 1

Lees meer

Een skateplek als het Museumpark vind je nergens anders in Rotterdam

Opinie over het verdwijnen van een skateplek aan het Museumpark.

Skater Kim Butter schreef toen een brief aan de gemeente met de vraag om het evenementendek te behouden als plek voor urban sporters, die zo’n vijfduizend keer ondertekend werd. Roel van Oosterhout, een andere skater die ook is betrokken bij het protest, ging alsnog in gesprek met de gemeente. Daar kreeg hij te horen dat er weinig aangepast kan worden omdat de gemeente al te ver in het proces is. Waarom zijn hij en andere gebruikers niet meegenomen in de participatie-ronde?

“De gemeente vertelde me dat het op tv is geweest en in de krant en op de site van de gemeente heeft gestaan”, vertelt Van Oosterhout. “Natuurlijk een mooi verweer, maar dit zijn allemaal media die wij niet gebruiken. Je kan niet verwachten dat iedereen die sport als vrijetijdsbesteding, actief de gemeentelijke plannen checkt.”

 

“Je kan niet verwachten dat iedereen die sport als vrijetijdsbesteding, actief de gemeentelijke plannen checkt”

“Het is moeilijker om te praten met de mensen die daadwerkelijk gebruik maken van de locatie”, erkent Van Oosterhout. “In dit geval is er natuurlijk geen organisatie die skateboarders vertegenwoordigt die je makkelijk kan benaderen om hun mening te vragen.” Met de organisatie van het protest hebben ze dit gat opgevuld.

De urban sporters blijven voorlopig in discussie met het stadsbestuur. Er wordt een teststrook aangelegd om te kijken of de nieuwe ondergrond ‘skatebaar’ is. Eind juni heeft wethouder Wijbenga (Buitenruimte) hen laten weten niets aan het originele ontwerp aan te willen passen wat betreft de grootte van de groenvlakken. De skaters zijn daarom in gesprek gegaan met verschillende raadsleden, in de hoop dat zij wel erkennen dat er rekening met hen moet worden gehouden. De SP heeft bijvoorbeeld vragen gesteld aan de wethouder.

Wat betreft Blaisse wordt het huidige vergroeningsplan van de gemeente voor het plein volledig van tafel gegooid: “Het wordt nooit een echte tuin, dat podium, het is een dak, het dak van een parkeergarage en ik vind het juist super mooi als niet alles verzacht wordt.” 

Je kan daar beter een “heel spannend stedelijk vlak” hebben, vindt zij. “Zoals Yves Brunier het bedoeld heeft, een plek die ook bruikbaar is voor iedereen die daar wil skaten of basketballen. Niet een wanhopige compositie van vlakken die nergens meer op slaat. Het huidige plan heeft in ieder geval geen enkele link met de bedoeling die het park had en dat vind ik jammer. Ik vind dat we geschiedenis moeten respecteren.”

Vers Beton – Soyeon Lee – Vergroeing – 2021

Lees meer

Liever één boom op de grond dan tien in de lucht

Architectuurkritiek over groen op gebouwen en greenwashing van bouwprojecten.

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. De parkeergarage kreeg de bijnaam door kostbare tegenslagen tijdens de aanleg. ↩︎
Unknown-4

Yoshi So

Yoshi So (1999) is de nieuwe redactiestagiair van Vers Beton. Na het afronden van zijn bachelor bouwkunde wil hij als redactiestagiair leren schrijven over de stad waarin hij is opgegroeid.

Profiel-pagina
DSC_8616

Loes van Duijvendijk

Fotograaf

Loes van Duijvendijk (1987) is architectuur en landschapsfotograaf. In haar fotografisch werk onderzoekt zij aandachtig de beeldtaal in de stedelijke en natuurlijke omgeving. Geïnspireerd en gefascineerd door plekken die altijd in transformatie zijn, gaat zij op zoek naar unieke details, lichtinvallen en verrassende constructies. Haar werk is een persoonlijke en poëtische vertaling van haar ervaring tijdens dit proces. De relatie tussen fotografie en de perceptie van ruimte speelt dan ook een belangrijke rol.

Profiel-pagina
Lees 3 reacties
  1. Profielbeeld van Aide van Wagt
    Aide van Wagt

    Ik sluit mij volledig aan bij Bas. Wat groen kan echt geen kwaad, zeker niet met het oog op de steeds hetere zomers. Als tegenargumenten elders benoemd zijn, wordt daar in dit artikel niet naar verwezen, dus die kunnen we moeilijk meenemen.

    Vaak wordt daarnaast geklaagd dat het centrum van Rotterdam versnipperd is. Het enorme parkeerdek is zo’n vreemd blok in de verder levendige wijk waar ik op zonnige dagen echt wel veel skaters zie, maar in andere seizoenen vooral leegte en lachgaspatronen.

    Ik ben daarom vooral benieuwd of de gemeente/het museum naast vergroening inzet op recreatieve flexibiliteit met bijvoorbeeld een poppodium of speelkunst voor de kleintjes*, zodat naast skaters ook andere groepen in Rotterdam het hele jaar door van de open ruimte kunnen genieten.

    *Een voorbeeld van zo’n klimrek/kunstwerk is “Cleaning The Rooms Of The Past” van Frode Bolhuis in de Beeldentuin van Museum de Fundatie.

  2. Profielbeeld van Bas Bennebroek
    Bas Bennebroek

    Beetje eenzijdig artikel zo, door alleen de oorspronkelijke ontwerper haar visie te laten geven. Mijn mening is natuurlijk ook maar n=1, maar ik vind het park nu totaal niet werken (door die brug heb je juist het idee dat je over een verboden stuk grond loopt) en vergroening lijkt me een mooi streven in het dichtbebouwde Rotterdam.

    1. Profielbeeld van Yoshi So
      Yoshi So

      Dag Bas, je hebt zeker een punt. Reactie van de verantwoordelijke architecten zou erg interessant zijn geweest. Helaas stonden deze niet voor open voor een interview. Verder waren argumenten voor het nieuwe ontwerp voor mij al voldoende belicht in andere artikelen. Dit is alleen een extra toevoeging aan de discussie.

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.