Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
026_Coolsingel_2021_©Ossip
Beeld door: beeld: Ossip van Duivenbode

Dit voorjaar, midden in een Corona-lockdown, werd met een bescheiden feestje de vernieuwde Coolsingel geopend. Drie jaar lang was de belangrijkste straat van Rotterdam een bouwput, bijna 60 miljoen werd besteed aan de herinrichting. 

Er is de Rotterdammers een ruime, groene en fraai vormgegeven stadsboulevard beloofd. En inderdaad het kleurenpalet is smaakvol beperkt tot groene ballen en cirkels op een grijs-gele bodem. De bestrating bestaat grotendeels uit natuursteen met een kleur die op de promotie-website ‘warm geel’ wordt genoemd.

Steenwoestijn

En daar is geen woord van gelogen: die stenen plaat van gevel tot gevel wordt bloedverzengend heet, als we weer eens een zomer als in 2019 en 2020 meemaken. De hittestress waar het centrum toch al mee te kampen heeft, zal er absoluut niet minder op gaan worden. Dat zal vooral het geval zijn bij de twee grote open ruimtes, die geheel vrij van bomen zijn gehouden: het consumeerwalhalla Koopgoot-Beursplein en de bier-zichtas vanaf het Stadhuisplein naar het stadhuis. 

Een parasol gaat dan niet helpen: de straat onder je voeten straalt dan meer hitte uit dan de zon. Het is wachten op krantenkoppen als ‘Coolsingel afgesloten voor fietsers en wandelaars wegens extreme temperaturen’ of ‘Brandweer besproeit steenwoestijn’.

Ook de bomen – de groene ballen in het kleurenpalet – gaan daar niet bij helpen, althans minder dan mogelijk was geweest. Er zijn voor de herinrichting ongeveer 40 bomen gekapt, maar tegelijk 77 nieuwe platanen aangeplant, voornamelijk langs de trambaan. Goed toch, tegen de hittestress, zou je zeggen? Maar platanen zijn daarvoor niet de meest optimale keus, al helemaal niet voor de broodnodige verbetering van de biodiversiteit. Groen is niet vanzelf natuur(lijk).

Typisch Rotterdams

De plataan – een prachtige boom, daar niet van – wordt door de gemeentelijke stedenbouwkundigen gepromoot als ‘typisch Rotterdams’. Het mag zo zijn dat er veel mooie platanen in de stad te vinden zijn en die op de Coolsingel behoren tot de mooiste. Het is bovendien één van de sterkste stedelijke boomsoorten. Maar typisch Rotterdams is de boom niet: het is een exoot. 

Het bladerdak van een plataan is zeer open en dus minder schaduwrijk. Net als de acacia en de paardenkastanje, is een plataan in Noord-West Europa bovendien arm aan diersoorten. Inheemse insecten zijn niet gewend aan deze exoten en ze blijven er daardoor grotendeels van weg. 

Juist insecten hebben het tegenwoordig moeilijk, niet alleen in de stad, ook daarbuiten. En omdat insecten niet in de bomen zitten, hebben insectenetende vogels er ook al weinig te zoeken. Ook niet als schuil- of broedgelegenheid, want daarvoor is het bladerdek te open. 

Vanuit het oogpunt van biodiversiteit en natuurwaarde is de plataan dus een steriele, dode boomsoort. Wellicht dat de plataan daarom zo geliefd is bij stedenbouwers en autobezitters: er zijn geen onderhoudsproblemen en geen insecten- of vogelpoep onder een plataan. 

Kies inheems

Het was voor de biodiversiteit en voor het tegengaan van hittestress beter geweest als er voor de nieuwe bomen (nooit gezonde bomen kappen) andere soorten waren gekozen. Inheemse opties zijn er genoeg: eiken, wilgen, populieren, berken, meidoorns. Allemaal zijn ze vele malen insectenrijker en sommige ook met een veel dichter bladerdek. Variëteit in boomsoorten is ook van belang bij het voorkomen van boomziektes en plaagsoorten. De eikenprocessierups is bijvoorbeeld heel blij met lange rijen eiken zonder soortafwisseling, en de iepenziekte velde in de jaren 1930 en daarna nog een keer in de jaren 1970, vrijwel alle iepen in Nederland. Ook omdat ze in lange rijen zonder afwisseling van soort waren aangeplant.

Adriaan-Geuze_Vers-Beton-1

Lees meer

Adriaan Geuze: "Op de Coolsingel gaan sjiek en volks hand in hand"

In de laatste week van 2017 blikken we terug- of vooruit in een serie…

Het is op zijn zachtst gezegd merkwaardig dat juist een landschapsarchitect als Adriaan Geuze oprichter van ontwerpbureau West8, zich kennelijk weinig bewust is van het feit dat een plataan, zo weinig natuurwaarde heeft – zeker als het de enige boomsoort in de wijde omgeving is.

Of misschien was hij dat wel, maar vond de ontwerper van de Coolsingel vormgeving belangrijker. De merkwaardige stalen straatlampsculpturen die voor de Coolsingel zijn ontworpen, lijken daar ook op te wijzen. Op de gemeentewebsite worden deze nu al ‘iconisch ‘genoemd, zoals bijna alles wat nieuw is in Rotterdam bij ontwikkelaars en stadsmarketeers al bij voorbaat iconisch heet. Terwijl: een iconische status moet je in de loop van de tijd verdienen, en kan niet vooraf worden afgedwongen of aangekondigd. Dat is nogal pathetisch en geeft weinig blijk van kennis van wat een icoon werkelijk is. Ook architectuurcritici mogen zich dit aantrekken.

Schaamgroen

Maar er zijn ook ‘pocketparks, kleine parkjes met verrassende mogelijkheden’ op de Coolsingel toegevoegd. Dat is toch wel goed voor de biodiversiteit? Tja, een pocket park, in goed Nederlands een vestzak- of postzegelpark, is een benaming voor kleine stukjes, spontaan of door bewoners aangelegd, groen op plekken waar deze niet per se gepland zijn. De naam pocket park voor een volledig doorontworpen Coolsingel is dus bij voorbaat al fout. Deze vestzakparkjes – de groene cirkels in het kleurenpalet – zijn bovendien niet meer dan betonnen ringen met daarin wat aangeplante flora.

Door die ringen, bedoeld om – niet echt verrassend – op te zitten, wordt de bodem waarop de planten staan een halve meter extra opgetild. Dat is een meer voorkomende hobby van stadsontwikkeling en hun architecten. Je ziet het bijvoorbeeld ook bij de bomengroepen rond het nieuwe Depotgebouw (waar overigens wel sprake is van diversiteit in boomsoorten, het kan dus best). Door dat opgetilde maaiveld bij die plantenbakken wordt de grond nog eens extra droog, altijd een probleem in de woestijn. Dat wordt dus permanent water geven in de zomer, vooral omdat de omgeving toch al veel heter en droger is dan gemiddeld. 

Je had ook een cirkelvormige bank of banksculptuur, rond de plantengroepen of bomen kunnen plaatsen en de planten gewoon in het maaiveld laten wortelen, dichter bij het grondwater. Over de bijdrage aan de stadsnatuur van deze postzegels zullen we het maar niet meer hebben: schaamgroen.

Ecologisch oogkleppenbeleid

Hoe komt het toch dat het zo is misgegaan ten aanzien van de natuurwaarde en het gebrek aan aandacht voor hittestress op de nieuwe Coolsingel? Wellicht is een licht excuus hier op zijn plaats: de huidige Coolsingel is het resultaat van ecologisch oogkleppenbeleid van de gemeente sinds pakweg 2006. 

Rotterdam heeft de afgelopen jaren weinig tot niets gedaan aan stadsecologie, en eigenlijk ook niet aan het voorkomen van hittestress. De stad was volkomen gefixeerd op het bestrijden van wateroverlast als gevolg van klimaatverandering. Maar het klimaat verandert allerlei kanten uit. Enerzijds onverwacht hevige regenbuien, maar anderzijds net zo goed onverwacht hete, droge zomers. We hebben het allemaal mogen meemaken de afgelopen jaren. 

Droogte is vooral een probleem voor de natuur en veel lastiger te beheersen dan het ‘mensenprobleem’ van wateroverlast. Droogte – vooral de daling van het grondwaterpeil en het droogvallen van poelen en beken – is ook een probleem van veel langduriger aard. Dat los je niet in een paar dagen op, dat moet je juist zien te voorkomen. Zeker in een stad als Rotterdam, waar water over het algemeen snel kan worden afgevoerd, maar waar veel funderingsproblemen zijn ontstaan door te lage grondwaterstand, en waar oververhitting door de grote concentratie gebouwen in het centrum nauwelijks kan worden beheerst.

Dus tja, ook al is de ontwerper een landschapsarchitect en had hij beter moeten weten en anders moeten adviseren, zijn opdrachtgever had lange tijd andere prioriteiten.

Klimaat is niet het echte probleem

En dan nog, eigenlijk is de klimaatverandering nog steeds, terug te draaien, als we heel snel heel erg ons best doen. Terwijl het verlies aan biodiversiteit (evenals de stikstof- en fosforproblematiek) al lang niet meer volledig kan worden gekeerd. Ook op dat gebied heeft Rotterdam lange tijd de ogen gesloten gehouden. 

In 2014 werd door de gemeentelijke diensten een scan van de ecologische waarde van de gehele gemeente Rotterdam gemaakt en vastgelegd in de Natuurkaart Rotterdam. Op dat moment was Rotterdam een van de eerste grote steden in Nederland die dat grondig deed. Maar die voorsprong raakte de stad al snel kwijt doordat het rapport, waar in een vervolgfase ecologisch beleid op had moeten worden gemaakt, zeven jaar lang in een bureaulade van een wethouder lag weg te stoffen.

Toch staat er in het lijvige Verbeeldend Programma van Eisen voor de Coolsingel, op het gebied van duurzaamheid in het algemeen nogal mager, de volgende passage: “Het groen wordt sterk uitgebreid als onderdeel van een ecologisch stadssysteem dat ook water, lucht en geluid omvat. Ontwerpen voor de buitenruimte worden afgestemd op het microklimaat, waarbij rekening wordt gehouden met wind en bezonning – zowel op warme als op koude dagen. Meer groen moet er ook komen op de trambanen en bij verblijfsplekken.” 

Daar is dus bitter weinig van terecht gekomen. Geen groen maaiveld op de trambanen, geen rekening gehouden met klimaat wat betreft de hitte, geen bijdrage aan het ecologisch stadssysteem. De woorden biodiversiteit en natuur(waarde) komen in het hele stuk verder niet voor, dat probleem bestond pakweg vijf à zes jaar geleden kennelijk nog niet bij de opstellers. Maar er was dus vanuit het programma van eisen wel degelijk een aanleiding voor de architect om meer ecologische oplossingen aan te dragen.

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Op de hoogte blijven van Vers Beton per mail? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief

Eindelijk (een begin van) ecologisch beleid?

Pas zeer onlangs, met het uitbrengen van een Uitvoeringsagenda Biodiversiteit, is er sprake van een kentering. De stad wordt dit jaar op zijn biodiversiteitswaarde gescand, en vervolgens kan een volgend college daar daadwerkelijk ecologisch beleid op baseren. Om te beginnen met het vaststellen van een ecologische hoofdstructuur van de stad. Was dat eerder gedaan, dan had het kristalhelder geweest dat de Coolsingel in potentie een belangrijke ecologische Noord-Zuid verbinding in het centrum kan vormen. Dat was dan een heel andersoortige opdracht aan de architect geweest. Allemaal water onder de brug, helaas, maar laten we zo’n fout niet nog een keer maken.

En er is hoop. De herinrichting van de andere twee hoofdverkeersaders van het wederopbouwplan – het Weena, inclusief het Hofplein en de lijn Blaak/Westblaak – zal vooral in de middenbermen veel groener en natuurlijker worden. Zo kan het ook, zo had het ook op de Coolsingel kunnen gaan, en moeten gaan.

De huidige Coolsingel is nu niet alleen een steenwoestijn, maar bovendien een stuwmeer van gemiste kansen. En dat recht voor de voordeur van onze beleidsmakers, die nu in een hete zomer beter schielijk de achterdeur kunnen nemen.

Zomer in zicht

Lees meer

De achte beste plekken voor verkoeling in Rotterdam

Ontsnappen aan de hitte? Vers Beton leidt je naar de acht koelste plekken van Rotterdam.

UITGELICHT-017_Coolsingel_2021_©Ossip

Lees meer

Voor wie wordt de Coolsingel?

Architectuurkritiek: vooral investeerders profiteren van de transformatie van het centrum.

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

  1. een klein park ↩︎
  2. een digitale driedimensionale afbeelding ↩︎
piet vollaard

Piet Vollaard

Piet Vollaard is medeoprichter van Stichting De Natuurlijke Stad, met als doelstelling de versterking van de ecologie en biodiversiteit van de stad. Met het project 7Seasons werkt een groep van ontwerpers, biologen en ecologen aan de stapsgewijze verbetering van de stadsnatuur in de Provenierswijk en de Agniesebuurt. Voorstellen voor ecologische vergroening van de Hofbogen maken onderdeel uit van dit project.

Profiel-pagina
Ossip

Ossip van Duivenbode

Fotograaf

Ossip van Duivenbode (1981) is architectuurfotograaf. “Architectuur en stedenbouw zijn volledig in mijn bestaan verwikkeld. Als ik door een stad loop, ben ik continu aan het observeren. Wat is de invloed van een gebouw op de omgeving, wat zijn interessante details, hoe verhouden die zich tot de mensen?”

Profiel-pagina
Lees 3 reacties
  1. Profielbeeld van Paul van de Laar
    Paul van de Laar

    Ik heb in mijn boek Coolsingel geschreven dat deze boulevard in de geschiedenis een graadmeter is voor het succes/falen van stedenbouwkundig beleid. Gemiste kansen zie je daar het eerst. Tijdens de presentatie van het boek in aanwezigheid van de wethouder grapte ik nog dat wanneer de Coolsingel wordt opgeleverd je ziet dat het ontwerp achterhaald is omdat het nog te veel een verkeersboulevard wordt. De klimaatuitdagingen zullen nog eerder tot een herstructurering van de Coolsingel leiden dan ik in 2017 voorspelde. Goed stuk van Piet.

  2. Profielbeeld van Pim Hunfeld
    Pim Hunfeld

    Ik ben ook zeer teleurgesteld over de reconstructie van de Coolsingel.
    Je kunt het geen singel noemen maar een doorgaande weg die bestaat uit 4 gescheiden gebruikersroutes. Voor de auto, de tram, de fietsers en de voetgangers. Iedereen tevreden. Probeer als voetganger zonder kleerscheuren de overkant van de Cool”singel” te bereiken. Dat valt niet mee. Ik zag een mevrouw in een scootmobiel proberen over te steken. Eerst moest ze auto’s ontwijken, plotseling kwam er een tram aan en tenslotte werd ze uitgescholden door een fietser die met grote vaart haar bijna omver reed.
    Jammer dat er niet echt gekozen is voor een reconstructie waarbij de singel het domein is van voetgangers. Nu is het weer een verbinding van A naar B. Geen plek om te vertoeven.

  3. Profielbeeld van Inge Janse
    Inge Janse

    Hear hear. Laten we hopen dat dit project een anachronisme blijkt te zijn – net zoals vele andere eerdere projecten waar het groen blijkbaar vooral een hindernis was en subiet overgeslagen is (of, nog erger, er een landschapsarchitect aan de slag is gegaan die zo strak mogelijk wilde intekenen; de renders van de zeven grote projecten in de stad laten daar gelukkig het diametraal tegenovergestelde van zien, laten we hopen, heel hard hopen, bidden, wat dan ook).

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.