Voor de harddenkende Rotterdammer
Rijnhaven_Vers Beton_Sylvana Lansu (3)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Het was even billenknijpen voor architectenbureau Powerhouse en ontwikkelaar RED Company, toen in februari een enorme bak beton de hoerenloper (Rijnhavenbrug) naderde. De drijvende bak die is gebouwd in Zaandam en met een sleepboot naar de bestemming in de Rijnhaven getrokken werd, paste maar net tussen de brugpijlers door. De bak doet nu in de Rijnhaven dienst als fundering voor het grootste drijvende kantoor van de wereld: het Floating Office Rotterdam.

air_logo_groot

Lees meer

Mogelijk gemaakt door

dit artikel is tot stand gekomen dankzij het Architectuur Instituut Rotterdam

Het enorme drijvende kantoor is gebouwd voor het ‘Global Center for Adaptation’ (GCA), een internationaal instituut dat zich inspant om kennis over klimaatverandering te vergroten. Afgelopen zomer trok de staf het kantoorgebouw in, vandaag op 6 september vindt de formele opening plaats, door Koning Willem-Alexander. Twee bestuurders van het GCA, voormalig VN–topman Ban Ki-Moon en Kristalina Georgieva, directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zijn ook aanwezig.

Voorrijkosten

Om dit prestigieuze instituut naar Rotterdam te halen trok de gemeente van alles uit de kast. Ten eerste biedt ze de werkruimte in het drijvende kantoor gratis aan, wat over een periode van tien jaar minimaal 4,6 miljoen euro kost. Daarbij incasseerde de gemeente al vijf ton aan huur van tijdelijke kantoorruimte en drie ton voor het bouwrijp maken van het waterkavel. De gemeente realiseert ook het eerste stukje van een gepland drijvend park ter plaatse van het Floating Office.

Waarom geeft Rotterdam zoveel geld uit aan het GCA en biedt het ze zo’n eersteklas locatie? “Rotterdam heeft het afgelopen decennium zichtbaarheid, internationale uitstraling en wereldwijde expertise en reputatie m.b.t. klimaatadaptatie opgebouwd”, aldus de woordvoerder van de afdeling Stadsontwikkeling. “De komst van het GCA naar het Floating Office verstevigt deze positie.” De keuze voor een drijvend kantoor in de Rijnhaven zou Rotterdam een ‘groot imago-effect’ op moeten leveren.

De gemeente had het gebouw zelf kunnen gaan ontwikkelen, maar koos voor een private ontwikkelaar. Daar zat vanaf de eerste aankondiging van het GCA-kantoor in september 2018 al meteen flinke tijdsdruk op: de gemeente mikte op oplevering in 2020. Het is niet verwonderlijk dat het ietsje later werd, mede omdat Rotterdam middenin de besluitvorming zit van de ontwikkeling van de Rijnhaven, een van de zeven Stadsprojecten voor een beter leefklimaat. 

Rijnhaven_Vers Beton_Sylvana Lansu (2)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Duurzaam en snel

Om snelheid te maken zijn de onderdelen van het kantoor in een fabriek voorbereid. De gelamineerde houten constructie is in slechts enkele maanden op de fundering gemonteerd waarna vloeren, gevels en dak geplaatst zijn. Daarnaast ligt het dak voor de helft vol met zonnepanelen en wordt het gebouw gekoeld met water uit de Rijnhaven. Deze keuzes spelen in op het profiel van het GCA, dat een duurzame uitstraling wilde voor haar kantoor. 

Nanne De Ru, eigenaar van zowel het architectenbureau (Powerhouse) als de ontwikkelaar (RED Company) van het Floating Office, benadrukt in diverse interviews dat hij er trots op is dat het kantoor in slechts tien maanden is gerealiseerd. Dat is inderdaad een knappe prestatie. Aangezien De Ru zijn eigen opdrachtgever was, heeft hij ook de regie over het proces kunnen voeren, wat in de architectuur een zeldzaamheid is. 

De opdracht bood ook een kans om ervaring op te doen met bouwen in hout. In een online college over het Floating Office geeft Powerhouse-architect Albert Takashi Richters aan dat het bureau zich hier verder in wil ontwikkelen. Het raster van de gelamineerde houten draagconstructie, die zich naar boven toe verbreedt, is dan ook bepalend voor het uiterlijk van het Floating Office. Halverwege de presentatie toont Richter een filmpje waarin bouwvakkers de 25 meter lange houten liggers aan de fundering monteren. Ontwerp en bouwmethode zijn volledig afgestemd op de wens om zowel duurzaam als snel te bouwen.

beton_meerkoet_titelbeeld

Lees meer

Blijft Rotterdam vers beton verslinden, of mag het beton ook tweedehands zijn?

Deel 1 van een serie over de kansen van afvalstromen in de stad: beton

Wie verder kijkt dan de ronkende marketingteksten van Powerhouse Company zal zien dat niet voor alle onderdelen een milieuvriendelijk materiaal als hout is gekozen. Het ontwerpbureau heeft nog nauwelijks een track record in het bouwen in hout en dat is in het Floating Office terug te zien. Zo zijn de kozijnen van de enorme glazen ramen en de Apple store-achtige wenteltrap – een kopie van de trap in het penthouse van De Ru aan de Westzeedijk – gemaakt van staal. De grootste negatieve impact op het milieu levert de drijvende betonnen fundering van 90 bij 24 meter: beton veroorzaakt 4 a 8 procent van de totale wereldwijde CO2-emissies. De Ru laat echter weten dat ondanks het gebruik van beton en staal het gebouw extreem hoog scoort op duurzaamheid en daarom een certificaat voor duurzaam bouwen heeft verdiend.

Niet alleen GCA

Bij voltooiing van het ontwerp kwam er vervolgens een konijn uit de hoge hoed: behalve het GCA vestigden ook Powerhouse Company en ontwikkelaar RED Company er hun kantoor. Alleen door drie keer zo veel vierkante meters te bouwen dan het GCA voor haar 50 werknemers nodig heeft, was het mogelijk het gebouw te financieren. Een kleiner volume was niet rendabel te realiseren en dus besloot De Ru vlak voor de opening de lege kantoorvloeren zelf te gaan gebruiken.

Dat is opvallend, want op de aanvraag voor de bouwvergunning voor het Floating Office wordt alleen melding gemaakt van de GCA-vestiging. Verder blijkt uit de vergunning dat RED Company de locatie voor 10 jaar in erfpacht heeft gekregen, wat een afwijking is op het bestemmingsplan van de Rijnhaven: dat heeft nu simpelweg ‘water’ als functie. In de bezwaartermijn maakte de advocaat van een andere ontwikkelaar met plannen in de Rijnhaven bezwaar, maar dat werd niet ontvankelijk verklaard door de gemeente. 

Horecaondernemer Eva Eekman, bekend van De Matroos en het Meisje en Héroine opent in oktober haar restaurant op het Floating Office. De naam ‘Putaine’ is een knipoog naar het prostitutieverleden van Katendrecht. Ook dit lijkt zakelijk een slimme zet: de enige concurrent met een horeca- en evenementenfunctie in de Rijnhaven is vertrokken, want de drie ‘glazen bollen’ (het drijvend paviljoen) zijn deze zomer weggesleept.

Powerhouse, RED Company en restaurant Putaine kunnen de komende tien jaar dus hun vleugels uitslaan in de Rijnhaven. Het eerste evenement in het Floating Office dient zich al aan: het Dutch Green Building Council (DGBC) organiseert er in oktober een festival. Voor deze organisatie, die certificaten uitgeeft op gebied van duurzaamheid, vervult het Floating Office de rol van een ‘duurzaam visitekaartje’.

Met de opening van Putaine is het gebouw echter nog niet af. Vanaf een steiger moet het namelijk ook mogelijk worden vanuit het gebouw de Rijnhaven in te duiken. Het is alleen nog niet duidelijk wie daar toegang toe krijgt, laat een woordvoerder van de gemeente weten: “Het wordt vooralsnog een particuliere zwemvoorziening van de ontwikkelaar/eigenaar die niet voor openbaar gebruik is. Met de eigenaar onderzoeken we de mogelijkheden hoe het ook voor de omgeving in te zetten is maar dit is afhankelijk van hoe het beheer kan worden ingericht.”

Rijnhaven_Vers Beton_Sylvana Lansu (1)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Gewekte verwachtingen

“Een strandje om te zonnen, vlonders om op te flaneren en bomen om onder te lezen. Kortom: een plek voor rust en reuring”, vermeldt de webpagina Stadsprojecten onder het kopje Rijnhaven. Doordat de gemeente het Floating Office als private ontwikkeling heeft laten uitvoeren, lijkt die toekomstdroom vooralsnog vooral de happy few te worden. Realiseert de gemeente zich dat er met het Masterplan Rijnhaven verwachtingen zijn gewekt over toegankelijkheid?

En dan ligt nog een andere uitdaging bij de realisatie van het zwembad: zwemmen in open (Maas)water mag nog nergens in Rotterdam, weet Michel Siep van 010sports. Siep organiseerde al diverse cityswims in Rotterdam, waaronder in de Rijnhaven. De test op waterkwaliteit bleek uitstekend te zijn. Of het huidige zwemverbod gelicht wordt, moet wethouder Wijbenga duidelijk maken in zijn antwoord op de sinds 2019 lopende motie ‘meer zwemwater in Rotterdam’

Siep denkt dat zwemmen in de Rijnhaven er zeker in zit, maar met alleen met het bouwen van een steiger ben je er nog niet: “Je hebt wel iemand nodig die toezicht houdt en regelmatig de waterkwaliteit meet.” De beloofde zwemsteiger van het Floating Office zou daarvoor het zetje kunnen geven, maar vooralsnog lijkt de gemeente niet veel aandacht te hebben voor deze publieksfaciliteiten.

Want hoewel je de indruk kunt krijgen dat de gemeente de regie voert over de Rijnhaven-plannen, is ze in werkelijkheid sterk afhankelijk van marktpartijen. Gemeentelijk projectleider Rijnhaven Peter Spakman lijkt daar niet mee te zitten. Hij noemt het in een gemeente-video over het project ‘van belangrijke betekenis’ dat het GCA nu in Rotterdam haar hoofdkantoor heeft. Dat de gemeente ook publieke toegang tot de zwemplek zou kunnen afdwingen, komt in het interview niet ter sprake.

Niet in evenwicht

Dat de balans tussen vastgoedinvesteerders en publieksinitiatieven op het water van de Rijnhaven nog niet in evenwicht is, is wethouder Bas Kurvers (bouwen en wonen, VVD) wel opgevallen: “De gemeente kijkt met een vastgoedblik en kan prima werken met grotere ontwikkelaars, zoals nu met dat Floating Office en misschien een Maritiem Centrum in de Rijnhaven. Maar de gemeente vindt het moeilijk met kleine partijen om te gaan, terwijl die juist vaak de juiste reuring geven.”

Het Maritiem Centrum dat Kurvers noemt maakt onderdeel uit van een ander plan voor dezelfde Rijnhaven en de 2.500 woningen die er moeten komen. De transformatie van het Codrico-terrein op Katendrecht is hiervan het grootste en meest uitgewerkte deel: hier komen 1.500 woningen, maar liefst 60 procent van gehele opgave. Behalve woontorens is ook hier een drijvend paviljoen gepland: een Maritiem Centrum. Hiervoor maakte architectenbureau Mecanoo een ontwerp, RED Company is de ontwikkelaar.

Rijnhaven_Vers Beton_Sylvana Lansu (7)
Beeld door: beeld: Sylvana Lansu

Opvallend is dat in dit – eveneens drijvende – paviljoen ruimte gereserveerd is voor het GCA. Is het Floating Office dan slechts een tijdelijke huisvesting voor het klimaatinstituut? De gemeentelijk woordvoerder weet het niet, maar “volgt met belangstelling hoe de huisvestingsvraag van het GCA zich ontwikkelt. Zo is het bijvoorbeeld denkbaar dat het GCA op termijn overgaat naar het nog te realiseren Maritiem Centrum.”

Door de betrokkenheid bij beide drijvende kantoren heeft De Ru een bijzonder stevige positie in de Rijnhaven geclaimd, waardoor de gemeente niet veel meer kan doen dan de ontwikkelingen ‘volgen’. Gezien het feit dat een woning op Katendrecht al een gemiddelde vierkante meterprijs van ruim 5.500 euro heeft, meer dan een woning in het centrum, liggen de zakelijke kansen voor het oprapen voor De Ru. 

Op het steiger van het Floating Office is inmiddels een spreekwoordelijke vlag geplant in de vorm van een oranjerode neushoorn, dat binnenkort wordt vervangen door een bronskleurig exemplaar. Het kunstwerk is gemaakt door Joep van Lieshout, ontwikkelpartner van De Ru aan de andere kant van Rotterdam, in Merwe-Vierhavens, the new frontier van de vastgoedontwikkeling in Rotterdam. 

Het signaal is duidelijk: de opdracht voor het Floating Office heeft architect-ontwikkelaar De Ru in staat gesteld een vlag te planten die daar voorlopig niet weggaat. Het heeft er alle schijn van dat RED Company in pole position staat in de ontwikkeling van het meest lucratieve gebied in de stad. En die positie heeft hij te danken aan haastige toezeggingen van de gemeente om met een prestigeproject haar klimaatambities op te vijzelen. 

vb-mailchimp

Lees meer

Schrijf je in voor de maandelijkse architectuurnieuwsbrief

op de hoogte blijven van nieuwe artikelen? Schrijf je in voor de wekelijkse of maandelijkse email-nieuwsbrief.

Over het dossier Architectuurkritiek

De verleidelijke plaatjes en ronkende teksten over nieuwbouw vliegen je om de oren. Credo’s als #Makeithappen en ‘Bouwen, bouwen, bouwen’ bevestigen het stoere imago van Architectuurstad Rotterdam. Maar hoe pakken toekomstdromen uit in de praktijk? Vers Beton onderwerpt plannen en ontwerpen van vastgoedjongens en architecten aan een reality check en geeft – indien nodig – ongezouten kritiek.

Dit dossier is mogelijk gemaakt door AIR, het Architectuur Instituut Rotterdam. Deze organisatie heeft geen invloed gehad op de inhoud van het artikel. (Meer info)

UITGELICHT-GQ1A7752

Lees meer

Monumentale meelfabriek in de schaduw van torenhoge ambities

Bouwplannen op iconisch fabrieksterrein Codrico op Katendrecht

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Teun van den Ende

Teun van den Ende

Teun van den Ende laat zich niet graag leiden door hypes, maar gaat juist op zoek naar de lange lijnen in de ontwikkeling van Rotterdam – en ook andere steden trouwens. Teun combineert populaire cultuur met historisch onderzoek naar de stad.

[email protected]

Profiel-pagina
DSC_0908cutklein

Sylvana Lansu

Fotograaf

Sylvana Lansu (1991) studeerde fotografie aan AKV St. Joost in Breda. In haar werk onderzoekt ze het verlangen van de mens naar vastigheid en tegelijkertijd vrijheid. Door het fotograferen van deze aspecten in de wereld om ons heen worden de raakvlakken tussen mens en natuur zichtbaar.

Profiel-pagina
Lees 8 reacties
  1. Profielbeeld van Piet Vollaard
    Piet Vollaard

    Ontwikkelaar/architect De Ru had ook wel even mogen melden dat het idee van een drijvend zwembad in de Rijnhaven bepaald niet uniek is. Het was Iris de Kievith die dat plan in 2013 indiende voor een Stadsinitiatief. En dat op een haar na (pakweg 600 stemmen verschil geloof ik) won. Niet alleen het idee van een drijvend zwembad trouwens, het was eigenlijk een drijvend gebouw waar je ook kon zwemmen.
    Plagiaat zou ik het niet willen noemen, maar het was wel netjes geweest als De Ru het even had vermeld.
    Dat doe ik dan dus maar:
    https://www.irisdekievith.nl/portfolio/drijvend-zwembad/

    Daar komt nog bij – en dat is belangrijker – dat het zwembad van Iris de Kievith uiterst duurzaam was, het had een functie naast louter zwemmen. Dat is bij het (vooralsnog) privé zwembad van Powerhouse niet het geval. De zogenaamde duurzaamheid van dit Floating Office is nauwelijks innovatief te noemen: toepassing van reeds bestaande – soms reeds lang bestaande – technologie.
    En zoals Teun terecht opmerkt: met al dat beton is het sowieso zo duurzaam niet: marketingpraat. BREEAM-punten verzamelen is niet hetzelfde als een werkelijk innovatief en duurzaam ontwerp realiseren.

  2. Profielbeeld van Rene Bouwmeester
    Rene Bouwmeester

    Sterk stuk Teun. Door de haast hebben we een gebouw met nauwelijks uitstraling op een Triple A-locatie. Het feit dat ontwikkeling en architectuur in één hand liggen, heeft een aantal voordelen. Maar de risico’s zijn volgens mij vele malen groter. En het lijkt erop alsof de gemeente daar geen grip op heeft. Overigens gaat dezelfde combinatie ook aan het werk bij de vernieuwing van het Hofplein.

  3. Profielbeeld van Matthijs de Boer
    Matthijs de Boer

    Goed dat dit project kritisch wordt bekeken. Wat nog ontbreekt is een stedenbouwkundig en architectonisch commentaar. Hierbij het startschot. Om te beginnen met de (on)wenselijkheid om op het water te bouwen. Het open water is een van Rotterdams belangrijkste kwaliteiten. Openbare ruimte van de hoogste kwaliteit. Die wordt hier verkwanseld, voor een gebouwtje met een in mijn ogen zeer matige uitstraling, die meer past bij een kantorenparkje ergens in de provincie. Wel is er voor een particulier belang veel uitzicht over het water bedorven en bovendien worden ook gebruiksmogelijkheden van de kade of oever beperkt.
    Zo’n kantoortje van drie lagen midden in de grote stad Rotterdam , dat doe je niet. Daarvoor is Rotterdamse grond toch veel te kostbaar, al is het hier formeel misschien geen grond, maar water. Als je als stad echt zoiets wil, wees dan stoer en bouw een ‘floating tower’ van 20 verdiepingen met een beperkte footprint. Met in elk geval op de begane grond publiekstoegankelijke ruimte en voorzieningen. Laat de Rotterdammers meegenieten van zo’n ontwikkeling. Nu zien we een nogal saai, grijs,, ondanks het glas gesloten ogend gebouw op een ponton. Het heeft iets van een uit z’n krachten gegroeide woonark. Gelukkig drijft het ding en kan het weggesleept worden.

    1. Profielbeeld van Wim van de Poll
      Wim van de Poll

      Hallo Matthijs,
      alvorens een Floating Tower van 20 lagen te water te laten zou ik je adviseren eerst wet van Archimedes nog even te raadplegen….
      verder vind ik dat je niet al te formeel en deftig moet doen op het havenwater, het is juist vanouds een levendig komen en gaan van schepen/lading in allerlei groottes, vormen en kleuren…. in mn ambtelijke tijd schreef ik de koepelnota welstand voor Rdam, en buitendijks gebied is daar in die gewenste sfeer in omschreven. Ook het massale OMA gebouw De Rotterdam voegt zich daarnaar……een stapeling metalen supervolumes die ook morgen weer weg zouden kunnen/mogen zijn.

      1. Profielbeeld van Matthijs de Boer
        Matthijs de Boer

        Hoi Wim, Wat ik heb willen aangeven is dat naar mijn mening het architectonische resultaat en het programma kwalitatief (en ook kwantitatief) onvoldoende zijn om deze uitzonderingspositie te rechtvaardigen. Much ado about nothing.

        1. Profielbeeld van Wim van de Poll
          Wim van de Poll

          Die boodschap is beslist duidelijk overgekomen Matthijs, en het is prima dat je dat communiceert via dit platform, er is niet veel constructief onafhankelijke journalistiek meer…..grt.

  4. Profielbeeld van George van Gent
    George van Gent

    Mooi artikel. Over ambities en uitkomsten. Als het woord ‘milieu’ valt of ‘klimaat’, dan speelt geld kennelijk geen rol meer. Ondertussen ligt het andere prestigeproject ‘drijvend bouwen’ (alsof dat in Nederland of in de wereld zo bijzonder is), de Bollen, te verpieteren in de Schiemond.

  5. Profielbeeld van Wim van de Poll
    Wim van de Poll

    Heel goed dat je dit stevig aan de kaak stelt Teun,
    ik ben sinds een paar maanden weer op eigen initiatief, en in gesprek met bewoners en “gemeente”, me (weer, na 20 jaar afwezigheid) aan het verdiepen in wat er niet okee gaat op Zuid, en hoe het beter zou kunnen/moeten, zowel kwa structuurplanning alswel betrokkenheid van bewoners en maatschappelijke instellingen. Jouw artikel is een waardevolle “sluitsteen” van mijn analyse tot nu toe.
    Ik werk nog wat onder de radar, maar praat graag eens met je op een bankje aan het Mallegat over mijn stand van zaken…..
    groet!

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.