Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer
Vers Beton – Laura Hopmans – 20 jaar Leefbaar Rotterdam – 2021
Beeld door: beeld: Laura Hopmans

Op een zondagmiddag komt Leefbaar Rotterdam bijeen om een nieuwe lijsttrekker te kiezen voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart. In restaurant Lommerrijk staan alle stoelen keurig op anderhalve meter afstand. Een aanwezige vertelt dat de partij zo’n 340 leden heeft, daarvan lijkt ongeveer een derde de moeite te hebben genomen om deze vergadering en borrel te bezoeken. Het is een mooi moment om te kijken hoe het met Leefbaar gaat.

Ledenvergaderingen van politieke partijen, zoals deze, zijn namelijk de beste manier om te achterhalen hoe de interne verhoudingen liggen. Helaas hoeven ze niet openbaar te zijn. Leefbaar vergadert in beslotenheid en dus moeten we het doen met wat aanwezigen achteraf op de – wel openbare – borrel vertellen. Er blijkt opvallend weinig te zeggen: lijsttrekker Robert Simons is met een communistische meerderheid gekozen. Verder stond kennelijk niets van enige importantie op de agenda: het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst worden nog gemaakt en de borrel begint bijna een uur eerder dan was aangekondigd.

Komend jaar is het twintig jaar geleden dat Leefbaar Rotterdam hier voor het eerst in de gemeenteraad kwam. Het was de tijd waarin, in de slipstream van Pim Fortuyn, overal in Nederland Leefbaar-partijen werden opgericht. De overgrote meerderheid van die partijen bestaat niet meer, maar in Rotterdam hield men stand. Landelijk zijn er nog steeds partijen op rechts die zeggen zich op het gedachtegoed van Fortuyn te beroepen, maar inmiddels is er eigenlijk maar één echte erfgenaam: Leefbaar Rotterdam.

Fortuyns gedachtegoed

Fortuyn staat bij Leefbaar nog steeds prominent op een banner in de zaal, maar hij is simpelweg te lang dood om nog echt richting te geven. Zijn gedachtegoed was flexibel en paste zich aan aan de omstandigheden. Leefbaar-raadslid Thomas Roskam vraagt zich hardop af of Fortuyn onder de huidige omstandigheden wellicht voor de nationalisering van het zorgstelsel zou zijn. Het tekent de twijfel over wat Pim tegenwoordig gewild zou hebben en wat het huidige Leefbaar – ondanks de vele verwijzingen – nog met de grote leider van toen te maken heeft. Welke draai heeft de partij aan Fortuyns gedachtegoed gegeven? En hoe consistent is die?

Of je nou praat met lijsttrekker Robert Simons, raadslid Bart van Drunen of met de partij-medewerkers: ze benadrukken allemaal dat Leefbaar een pragmatische partij is. Een partij die problemen wil oplossen, de handen uit de mouwen wil steken en zich niet wil verschuilen achter de smoes dat iets niet in Rotterdam maar in Den Haag moet worden opgelost. Twee aanwezigen komen met een opmerkelijke vergelijking: dit is hoe de PvdA ooit was. Dat was lang geleden een grote partij waar mensen op stemden omdat ze wisten dat de PvdA oog had voor hun dagelijkse zorgen. Nu die partij een groot deel van de eigen achterban uit het oog is verloren is het tijd voor een alternatief.

Het moet niet gaan om ideologische verhalen, houdt Robert Simons me bijvoorbeeld voor, maar om de problemen waar mensen dagelijks last van hebben. Het gaat dan al snel over veiligheid. Raadsleden Van Drunen en Roskam vullen de lijst aan met verkeersproblemen, het woningtekort en rotzooi op straat. Dat zijn zaken waar Rotterdammers zich druk over maken en die Leefbaar wil aanpakken. Het is niet moeilijk deze pragmatische handen-uit-de-mouwen-koers te zien als een manier om acceptabel te zijn voor andere partijen zodat Leefbaar in het nieuwe college kan plaatsnemen en meer kan bereiken dan in de oppositie.

Weg met ideologie

In het nabije verleden was Leefbaar helemaal niet zo pragmatisch. Dit is de partij die het debat over de islam wilde aanzwengelen. Ook liet Leefbaar posters in de stad ophangen die mensen moesten wijzen op de vrije partnerkeuze. Joost Eerdmans hield zich in zijn tijd als lijsttrekker bezig met de vermindering van de hoeveelheid belwinkels, shishalounges en halalslagers omdat die de straten een te buitenlands uiterlijk zouden geven. Leefbaar was voor een lokale partij zelfs opvallend ideologisch.

Maar die koers lijkt verlaten: de partijleden willen op deze zondagmiddag in Lommerrijk praten over “echte problemen” van “gewone mensen”, zoals veilig over straat kunnen. Over belwinkels gaat het niet meer.

Leefbaar probeert bovenal eenheid uit te stralen. Dat mag ook wel: verdeeldheid voerde enige tijd de boventoon. Zo werd de Rotterdamse fractievoorzitter Joost Eerdmans bij de Tweede Kamerverkiezingen lijsttrekker van de partij JA21, een afsplitsing van Forum. Hij nam een handvol Leefbaar-namen met zich mee. Andere partijleden zoals raadslid Tanya Hoogwerf sloten zich juist aan bij concurrent Code Oranje van oud-PVV’er Richard de Mos, een partij die zich vooral richtte op versterking van de directe invloed van burgers op de politiek. Op Twitter circuleerde vervolgens een foto van een vergadering van Code Oranje in de fractiekamer van Leefbaar. Onduidelijkheid alom.

Deze zondag bezweren raadsleden dan ook dat Leefbaar geen banden met landelijke partijen heeft. Het contrast met vier jaar geleden is groot, omdat Leefbaar toen onder Eerdmans’ leiding juist een alliantie startte met Forum voor Democratie. Simons zegt dat Forum destijds een redelijke, rechts-conservatieve partij leek te zijn, maar dat er van dat beeld niets meer over is. Hoe graag men deze alliantie wil vergeten blijkt uit het feit dat bij navraag niemand zich lijkt te herinneren wanneer deze samenwerking is beëindigd. Zo is het net alsof deze nooit heeft bestaan. Toch won Leefbaar in 2018 – waarschijnlijk mede door deze alliantie – glansrijk van de PVV.

Kansen voor concurrenten

Hier bij Leefbaar moeten ze inmiddels lachen om de partij van Wilders. Bij sommige aanwezigen klinkt de hoop door dat de PVV besluit de hele Rotterdamse tak te sluiten. Dan is Leefbaar immers weer heer en meester op rechts, maar wel met een pragmatisch programma. Met die strategie verkleint Leefbaar de afstand tot andere partijen en komt coalitiedeelname in zicht. De veronderstelling daarbij is dat veel rechtse kiezers nauwelijks een alternatief hebben, zeker zolang de enige Rotterdamse PVV-zetel wordt bemenst door de alom bekritiseerde Maurice Meeuwissen.

Toch kun je het ook andersom zien: een pragmatischer koers van Leefbaar, waarbij het niet steeds over migratie en de islam gaat, geeft veel ruimte voor nieuwkomers op rechts. Een voorbeeld is de discussie of mensen uit verschillende culturen langs elkaar heen leven. Vroeger was deze typisch voor Leefbaar, maar nu te ideologisch, niet direct verbonden met dagelijkse problemen en onhandig bij de vorming van een coalitie. Het is nauwelijks voor te stellen dat Leefbaar-politici hier helemaal niet meer ideologisch naar kijken, maar deze standpunten liggen in elk geval niet meer in de etalage.

Mocht de PVV in Rotterdam dan weer meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen, kan Wilders campagne voeren met het beeld dat Leefbaar simpelweg te soft en te slap is geworden, echte problemen niet meer benoemt en de erfenis van Fortuyn verkwanselt. Dat zou ook de boodschap kunnen zijn van Forum en van BVNL van Wybren van Haga, beide partijen die hebben aangekondigd in veel gemeenten mee te willen doen.

Bij Leefbaar maken ze zich daar niet druk over: geen van de aanwezigen heeft in Rotterdam iets van deze partijen vernomen. Zo rekent Leefbaar zich rijk. Maar in zes maanden kan nog veel veranderen.

De komende maanden schrijf ik voor Vers Beton over Leefbaar en de erfenis van Pim Fortuyn: wat is er twintig jaar na zijn dood over van zijn politieke idealen? Hoe wordt er met zijn politieke erfenis omgegaan en wat heeft de opkomst van Leefbaar in 2002 structureel veranderd? Om dit te onderzoeken ga ik in gesprek met sympathisanten en tegenstanders van Leefbaar en doe verslag van de Leefbaar-campagne in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022.

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Chris Aalberts

Chris Aalberts

Chris Aalberts is schrijft en spreekt over de relatie tussen burgers en politiek. Daarnaast doceert hij aan de Erasmus Universiteit.

Profiel-pagina
Laura Hopmans

Laura Hopmans

Laura Hopmans (1983) groeide op in een dorpje in Brabant, maar had al snel Rotterdam ontdekt waar ze is gaan wonen en studeren. In 2010 ronde ze de opleiding illustratie af aan de Willem de Kooning academie. Haar werk barst uit z’n voegen van landelijke, jaren 70 en mode-fotografie invloeden.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.