Advertentie

VB – vacaturebank – banners – Hardwerkende – klik hier! – 1456×180
Voor de harddenkende Rotterdammer

Lang was kraken in Nederland een welbekend middel in de strijd tegen woningnood, met kraakactivisme als integraal onderdeel van de Nederlandse protestcultuur. Na de krakersrellen in de jaren ‘80 nam de populariteit van kraken echter af. De publieke opinie kantelde, maar ook de cultuur veranderde: individuele bezittingen werden belangrijker dan een collectief probleem. In de jaren ‘90 en rond het millennium vonden er nog mondjesmaat krakersopstanden plaats, maar met de nieuwe wet van 2010, die kraken illegaal maakte, en de strenge handhaving die hierop volgde, leek kraken voorgoed een fenomeen uit het verleden. 

Maar nu, veertig jaar na de krakersrellen, tijdens de huidige wooncrisis, is er een hernieuwde interesse voor kraken, ook in Rotterdam. Waar komt deze opleving vandaan en hoe ziet die opleving eruit? Wat kenmerkt de nieuwe aanwas? En wat is het verschil tussen het kraken van nu en vroeger?

In 2019 bezette een groep krakers een aantal sloopwoningen in de Tweebosbuurt. Ze werkten samen met de resterende bewoners om de sloop tegen te gaan. “We hebben kraken daarmee wel echt weer op de politieke agenda weten te zetten in Rotterdam”, vertelt Noah, 24 jaar, student aan de kunstacademie en activistisch kraker sinds 2019, toen ze in de Tweebosbuurt trok als kraakactivist.

Sinds die tijd is er ook weer een kraakspreekuur opgezet in Rotterdam, mede door Noah.  “Het spreekuur is een plek waar krakers en mensen met interesse in kraken samenkomen en elkaar informeren. Iets dat lang was verdwenen”, vertelt Luna, een 43-jarige kraker, ook betrokken bij het spreekuur, en al in de scene te vinden sinds 2008. Toen verloor ze namelijk haar huurwoning en kon ze nergens anders terecht. Inmiddels kraakt ze in sloopwijk de Wielewaal. “Ik heb geen andere keus, het is dit of de straat”, zegt ze.

Twee generaties

Beide zijn ze krakers in Rotterdam, maar van een andere generatie. En dat maakt uit. “Mijn eerste kraakervaring was dus in een activistisch pand”, vertelt Noah. “Ik was op zoek naar een woning en voelde me uitgebuit door huurbazen en anti-kraakbedrijven, die het niet zo nauw nemen met de rechten van huurders en de zorg voor degelijke woonomstandigheden. Maar ook activistische overwegingen en leefstijlkeuzes speelden een rol.” Hoe anders was dat voor Luna: “Voor de kwetsbaren in mijn generatie was kraken vaak de laatste mogelijkheid om een dak boven je hoofd te hebben.”

Ze beaamt dat de nieuwe generatie krakers, die sinds een aantal jaar is opgestaan, weer een nieuw soort activisme brengt: “Kraken is lang iets geweest dat meestal uit pure noodzaak werd gedaan, maar de nieuwe krakers zijn activistisch ingesteld en erg betrokken bij het woonbeleid en de stad. Dat is echt een andere insteek.” Dat activisme wordt wel aangewakkerd door de woningnood: “Er is nog steeds veel leegstand en er worden aan de lopende band betaalbare woningen gesloopt, terwijl er woningnood is. Kraken is een middel om dat aan te kaarten”, vertelt Noah.

“Kraken is nu strafbaar, dus is er nooit zekerheid. Dat maakt kraken nu inherent een politieke actie. Vroeger had je twee smaken: de activistische kraker en de ‘gewone’ krakers. De activistische krakers gedroegen zich een beetje zoals die van nu, maar het grootste deel zocht contact met eigenaar en gemeente om de kraak zo snel mogelijk te legaliseren. Nu is dat niet meer mogelijk”, vertelt Piet Vollaard, oud-kraakactivist en initiatiefnemer van Stad in de Maak.

Stad in de Maak is een organisatie die afspraken maakt met woningbouwcorporaties om leegstandsbeheer oftewel een soort ‘legaal kraken’ mogelijk te maken en zo beheer van leegstaande panden op zich te nemen. Een soort optie tussen kraak en anti-kraak in, waarbij het geld weer in de woningen en bewonersinitiatieven wordt gestoken, met rechtmatige contracten voor huurders.

“We herinneren ons de krakersrellen, maar niet dat kraken in verreweg de meeste gevallen gewoon rustig en vreedzaam verliep.” Hoe komt het dan dat mensen het zich zo herinneren? “De publieke opinie kantelde na de krakersrellen, en een bepaalde framing is blijven hangen, en nu is het ook nog eens illegaal.”

DSC00027-Hilde-Speet
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Stormram

Hoe gaan de krakers van nu om met het feit dat kraken niet meer gedoogd wordt? Noah: “Kort door de bocht: wet of geen wet, kraken gaat door. Maar het is wel ingewikkelder geworden.” Hoe zit het dan precies? “Eigenlijk mag je niet kraken, maar je mag ook niet zomaar uit je woning gezet worden, al gebeuren illegale uitzettingen ook nog steeds”, vertelt Noah. “Je moet dan kunnen bewijzen dat je huisrecht hebt. Vroeger was een bank, stoel en bed genoeg, maar nu is het een vaag begrip geworden.”

Het gaat er in de praktijk niet altijd netjes aan toe.  Noah: “Ik stuur een brief met dat ik in het pand woon. Meestal gaat het dan gewoon netjes via een civiele procedure, maar soms dus niet. Dan staat opeens de politie met een stormram voor je deur. In gesprek gaan helpt dan meestal niet. En je kan de politie niet vervolgen. Ik heb wel eens gelijk gekregen van de politie, maar dat is heel moeilijk. En het is erg wisselend hoe goed de politie de wet kent wat betreft kraken. Na de Tweebosbuurt kwam er meer media-aandacht voor kraken en voor de regels, we merkten daarna dat kraken makkelijker werd in Rotterdam. Het wisselt per stad, huurbaas, woningcorporatie en politie-eenheid hoe er met krakers wordt omgegaan.”

Er is ook een wezenlijk verschil tussen Rotterdam en de rest van Nederland. “Rotterdam is bijzonder anti-kraak. Andere gemeenten zijn eerder geneigd toch afspraken met krakers te maken, maar in Rotterdam gebeurt dat principieel niet”, vertelt Vollaard.

Hoe ziet het kraakactivisme in Rotterdam er nu dan uit? “Eigenlijk is de beweging in Rotterdam heel klein, zelfs met nieuwe aanwas. Iedereen kent elkaar“, vertelt Vollaard. Luna voegt toe: “De nieuwe kraakactivisten zijn erg praktisch en realistisch ingesteld, op een manier die ik voorheen alleen in andere steden heb gezien.” Noah: “We plakken stickers, er is een spreekuur, er zijn websites. Dat is ook hoe ik ben begonnen met kraken.”

Maar hoe zit het met het overtuigen van de “gewone” Rotterdammer van hun boodschap? Vollaard: “Naar mijn mening is het probleem van het nieuwe kraakactivisme dat er niet genoeg campagne wordt gevoerd en contact wordt gezocht met de media, uit angst voor repercussies. Aan de ene kant is dat begrijpelijk, aan de andere kant: krakers hebben al geen rechten, en wie ze zijn is allang bekend bij de politie. De meeste krakers sturen namelijk meteen een brief naar de eigenaar en politie waarin ze aangeven dat ze een pand kraken, juridisch gezien uit zelfbescherming. Daarnaast vinden er natuurlijk ook invallen en aanhoudingen plaats. De politie heeft een lijst met namen. Dus wat heb je te verliezen?”

Volgens Vollaard gingen krakers in de jaren ‘70 en ‘80 hier anders mee om. “Ze waren heel open en eerlijk over hun situatie en zochten continu manieren om het beeld van kraken bij te stellen, te laten zien dat krakers normale ‘nette’ mensen waren die gewoon een woning zochten. Bijvoorbeeld door middel van open dagen waarop je een kijkje kon nemen in een kraakpand. Zo probeerden ze de publieke opinie bij te stellen, en dat werkte enorm.”

Naast het campagne voeren, is er ook nog verschil in context tussen de jaren ‘80 en nu: “In de jaren ‘80 was er meer leegstand, juist ook in de sociale sector. De leegstand was daarnaast zichtbaarder: je kon zo hele panden in een wijk leeg en verloederd zien,” vertelt Vollaard. Als we kijken naar de cijfers uit een rapport van het CBS komt naar voren dat er begin 2020 zo’n 90.000 woningen leeg stonden in Nederland. In Rotterdam stond toen twee procent van de woningen leeg. Dit klinkt misschien als veel, maar het CBS geeft aan dat er nauwelijks sprake is van langdurige leegstand. In andere woorden: dit gaat om woningen die leeg staan door renovatie, sloop, of simpelweg omdat ze tussen huurders in zitten.

Noah: “Het is maar wat je langdurige leegstand noemt. Dit soort woningen staan vaak toch jaren leeg. We hebben wel  meegemaakt dat een pand tussen huurders in nog niet verhuurd kon worden omdat er een nieuwe verwarmingsmeter miste, en dat daar vervolgens maanden overheen gingen. Dat is doodzonde. Het pand is prima bewoonbaar. En dan heb ik het nog niet eens over sloopwoningen die jaren leeg kunnen staan.”

Vollaard: “In de jaren ‘80 was de leegstand wat betreft de sociale sector (woningcorporaties)  inderdaad erger, maar we vergeten private pandjesbazen. Daar is gewoonweg minder grip op.” Uit het rapport komt inderdaad naar voren dat woningen in de overige sector (dus geen eigendom van een woningcorporatie) vaker leeg staan. Leegstand wordt gemeten door te kijken naar registraties van gebouwen en personen, en ter controle het energieverbruik het jaar voorafgaande aan het peilmoment.

“Daarnaast vergeten we hoeveel mensen anti-kraak wonen, zonder fatsoenlijke huurdersbescherming. Is dat dan een oplossing voor leegstand? Het zou al veel helpen als de overheid haar tijdelijk leegstaande panden niet aan commerciële anti-kraakbedrijven uit zou lenen die alleen uit zijn op winst, maar deze panden door sociale leegstandsbeheerders of de bewoners zelf zou laten beheren”, aldus Vollaard.

DSC00024-Hilde-Speet
Beeld door: beeld: Hilde Speet

Steeds minder corporatiewoningen

Een andere kanttekening is dat deze cijfers weinig zeggen over betaalbaar woningaanbod en gentrificatie. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau komt naar voren dat er steeds minder corporatiewoningen zijn. Noah: “We vechten nu vooral tegen het kapot maken of vermaken van betaalbare huurwoningen tot dure koopwoningen in tijden waarin er juist een tekort is aan zulke woningen.” Ook Luna kraakt in een sloopwijk die tegen de vlakte gaat zodat er dure nieuwbouw kan komen: “Mensen met lage inkomens worden verdreven en ontwikkelaars kunnen hun zakken vullen.” 

Maar het gaat niet altijd alleen maar om winst, en er zijn niet altijd grote ontwikkelaars bij betrokken. “Een pand van een woningbouwcorporatie dat voorheen aan meerdere families kon worden verhuurd, wordt nu één duur pand, wat vaak niet eens neerkomt op meer inkomsten. Daarnaast staan dit soort panden vaak langer leeg omdat er gewoonweg geen vraag naar is”, zegt Bas Oudenaarden, lokale politicus voor GroenLinks en woonactivist. Waarom gebeurt dit dan toch?  Oudenaarden: “Het is bewust liberaliseringsbeleid van de gemeente waar ook woningbouwcorporaties zich aan moeten houden. Er is een bepaald soort stad voor ogen met minder sociale huur.”

Vollaard: “Kraken gaat over de strijd om onze stad en wat voor samenleving we willen zijn. Privaat bezit wordt nu belangrijker geacht dan collectief leed. Er is geen sprake van collectieve verantwoordelijkheid. Een duidelijk geformuleerd wetsartikel over woonrecht zou daarbij helpen. Woonrecht is nu alleen een symbolische belofte.” Daar is Noah het mee eens: “Wonen zou een recht moeten zijn. Een dak boven je hoofd is een eerste levensbehoefte.”

Moeten we dan allemaal morgen maar gaan kraken uit protest? “Nee. Kraken is niet voor iedereen, zeker nu niet”, antwoordt Luna. “Sommige mensen die op het kraakspreekuur komen raden we het ook af. Je moet een bepaalde manier van leven kunnen accepteren, erg flexibel kunnen zijn en tegen extreme onzekerheid kunnen, en dat is niet voor iedereen geschikt.” Vollaard: “Kraken is geen langdurige oplossing, maar een middel in de strijd tegen woningnood.” Noah: “Zolang er woningnood is, blijft kraken bestaan.”

*Noah en Luna zijn pseudoniemen. De echte namen zijn bij de hoofdredactie bekend.

000037-Hilde-Speet

Lees meer

Kraken voor een Rotterdam met gelijke kansen

Actiegroep Voor 14 kraakte een pand in Rotterdam-West, Fabio sprak een van de krakers.

Verder lezen?

Word supporter van Vers Beton! Vanaf 6 euro per maand maak jij financieel onafhankelijke journalistiek in Rotterdam mogelijk.

Nee, ik lees eerst het stuk verder

Portret Michelle Hicks

Michelle Hicks

Michelle Hicks (1994) is naar Rotterdam verhuisd om te studeren en nooit meer weggegaan. Ze is journalist, maker en educator met een MA in Politieke Communicatie. Ze combineert een kritische blik met een vlotte pen en een passie voor maatschappelijke vraagstukken.  

Profiel-pagina
hilde_speet

Hilde Speet

Fotograaf / Illustrator

Na haar grafische afstuderen in 2014 aan de WDKA begon Hilde Speet toch ook maar met fotograferen.

Profiel-pagina
Nog geen reacties

Om te reageren moet je ingelogd zijn. Inloggen kan je hier. Als je nog geen account hebt meld je nu aan als supporter of maak hier een gratis reageerdersaccount aan.